Artykuł ten składa się z listy krajów według kontynentów, wraz z ich stolicami.

Systemy klasyfikacji kontynentów

Stosuje się wiele systemów klasyfikacji kontynentów. Najczęściej spotykane warianty to:

  • System siedmiu kontynentów — Europa, Azja, Afryka, Oceania/Australia, Ameryka Północna, Ameryka Południowa i Antarktyda. Ten podział jest najpowszechniejszy w publikacjach szkolnych i atlasach.
  • System sześciu kontynentów — zasadniczo odpowiada systemowi siedmiu kontynentów, z tą różnicą, że dwa kontynenty są łączone. Istnieją dwie wersje:
    • Europa i Azja łączone w Euroazję,
    • albo Ameryka Północna i Ameryka Południowa łączone w Ameryki.
  • System pięciu kontynentów — łączy Euroazję oraz obie Ameryki w jedną jednostkę; pozostałe kontynenty pozostają oddzielne.
  • System czterech kontynentów — podobny do systemu pięciu kontynentów, lecz Afryka łączy się z Eurazją, tworząc Afro-Eurazję, a jedynymi oddzielnymi jednostkami pozostają Oceania i Antarktyda.

Uwaga: granice między Europą a Azją oraz podziały Ameryk bywają arbitralne i zależą od przyjętej konwencji geograficznej, kulturowej i politycznej. Dlatego liczba państw przypisywanych do danego kontynentu może się różnić w zależności od źródła.

Antarktyda jako zmienna w klasyfikacjach

Jedyną zmienną w powyższych systemach jest często Antarktyda. Ponieważ Antarktyda nie ma stałej, rdzennie zamieszkałej populacji i jej status jest regulowany przez Traktat Antarktyczny, nierzadko usuwana jest ona z niektórych systemów klasyfikacji kontynentów albo traktowana oddzielnie (np. jako obszar badawczy bez suwerennych państw).

Status państw i liczba krajów

Nie ma jednej, powszechnie przyjętej odpowiedzi na pytanie, ile krajów na świecie faktycznie istnieje. Minimalna odpowiedź to 193 państwa członkowskie Organizacji Narodów Zjednoczonych. Istnieje jednak o wiele więcej jednostek, które bywają doliczane do zbiorów krajów w zależności od kryteriów:

  • Państwa członkowskie ONZ — 193 kraje.
  • Państwa-obserwatorzy ONZ — np. Watykan i Palestyna (liczone czasem do sumy państw niezależnych, dając 195).
  • Państwa de facto i nieuznane powszechnie — np. Tajwan (Republika Chińska) ma pełne instytucje państwowe i kontrolę terytorialną, choć nie jest członkiem ONZ; podobnie Kosowo, które ma ograniczone uznanie międzynarodowe.
  • Państwa samozwańcze i zależne terytoria — np. Sahrawi Republika Arabska na części Sahary Zachodniej; zależne terytoria i tzw. zamorskie departamenty (np. Francuskie terytoria zamorskie, Wyspy Owcze, Grenlandia) są różnie klasyfikowane i czasem dołączane do list jako jednostki odrębne.
  • Podziały konstytucyjne i kraje składowe — w niektórych monarchiach i federacjach (np. Królestwo Niderlandów) występują kraje konstytucyjne lub autonomiczne jednostki pierwszego stopnia, które bywają uwzględniane w rozszerzonych listach.

Ostateczna liczba krajów zależy więc od przyjętej definicji państwa: formalnego uznania, kontroli terytorialnej, suwerenności konstytucyjnej lub statusu członkostwa w organizacjach międzynarodowych.

Przybliżone rozkłady liczby państw według kontynentów

Liczba państw przypisywanych do poszczególnych kontynentów różni się w zależności od kryteriów (np. czy zaliczać kraje transkontynentalne do Europy czy Azji). Przybliżone, często spotykane wartości to:

  • Afryka — około 54 państw (praktycznie wszystkie są członkami ONZ).
  • Azja — około 48–50 państw, w zależności od uznania i przypisania terytoriów transkontynentalnych.
  • Europa — około 44–50 państw (zakres zależy m.in. od traktowania państw transkontynentalnych i zależności terytorialnych).
  • Ameryka Północna (wraz z Karaibami i Ameryką Środkową) — około 23–25 państw.
  • Ameryka Południowa — 12 państw uznawanych powszechnie.
  • Oceania — około 14 niezależnych państw (wliczając Australię, Nową Zelandię i wiele wyspiarskich państw Pacyfiku).
  • Antarktyda — brak suwerennych państw; jej włączenie do zestawień zależy od przyjętej konwencji.

Należy podkreślić, że powyższe liczby są orientacyjne i mogą się zmieniać w zależności od kryteriów, daty publikacji i politycznych decyzji dotyczących uznania państw.

Jak sporządzono tę listę

Poniższy wykaz został przygotowany z założeniem systemu siedmiu kontynentów i obejmuje głównie państwa członkowskie Unii Europejskiej, chyba że postanowiono inaczej. Tam, gdzie to istotne, w notach uwzględniono jednostki o ograniczonym uznaniu, terytoria zależne oraz przypadki transkontynentalne. Listę należy traktować jako ujednolicony punkt wyjścia — szczegółowe przypisanie kraju do kontynentu lub określenie jego statusu politycznego może wymagać dodatkowego komentarza w konkretnych przypadkach.

Ważne: status prawny i polityczny niektórych terytoriów jest przedmiotem sporów i może ulegać zmianom, dlatego wszelkie zestawienia liczbowe mają charakter przybliżony i wymagają okresowej aktualizacji.