Mozambik, oficjalnie Republika Mozambiku, leży w południowo‑wschodniej Afryce nad Oceanem Indyjskim. Graniczy z Tanzanią, Malawi, Zambią, Zimbabwe, Eswatini i Republiką Południowej Afryki. Stolicą jest Maputo. Populacja kraju wynosi w przybliżeniu 31 milionów osób (szacunki różnią się w zależności od źródeł i roku pomiaru). Dzień Niepodległości obchodzony jest 25 czerwca — państwo uzyskało niepodległość od Portugalii w 1975 roku.

Krótka historia

Na terenie dzisiejszego Mozambiku Portugalczycy ustanowili swoje wpływy od XVI wieku. Po długim ruchu niepodległościowym władzę przejęła w 1975 roku partia FRELIMO i kraj ogłoszono Ludową Republiką Mozambiku. W latach 1977–1992 trwała krwawa wojna domowa między FRELIMO a opozycyjnym ruchem RENAMO, która spowodowała duże zniszczenia i przesiedlenia. Porozumienia pokojowe z 1992 roku zapoczątkowały proces demokratyzacji i odbudowy, choć okresowe napięcia polityczne utrzymują się również później.

Gospodarka i zasoby

Mozambik posiada znaczne zasoby naturalne: węgiel, drewno i duże złoża gazu ziemnego odkryte na początku XXI wieku, zwłaszcza na wybrzeżu prowincji Cabo Delgado. Odkrycia gazu (projekty LNG) mogą w dłuższej perspektywie radykalnie zmienić gospodarkę, jednak rozwój inwestycji bywał opóźniany przez czynniki polityczne i problemy bezpieczeństwa. Rolnictwo (uprawa manioku, kukurydzy, trzciny cukrowej), rybołówstwo i eksploatacja lasów wciąż pozostają ważne dla większości ludności.

Kraj ma jedną z najniższych w regionie wartości PKB na mieszkańca i zmaga się z wysokim poziomem ubóstwa oraz niskim wskaźnikiem rozwoju społecznego (niska dostępność usług zdrowotnych i edukacji). Problemy zdrowotne, w tym epidemie i wysoka zachorowalność na HIV/AIDS, wpływały w przeszłości na obniżenie oczekiwanej długości życia. W 2019 r. Mozambik został też poważnie dotknięty przez cyklon Idai, co dodatkowo pogłębiło skutki gospodarcze i humanitarne.

Bezpieczeństwo i wyzwania

W ostatnich latach regiony północne (głównie prowincja Cabo Delgado) doświadczyły konfliktu zbrojnego i aktów przemocy, związanych z ruchem islamskich ekstremistów. Sytuacja ta miała wpływ na bezpieczeństwo ludności, inwestycje oraz realizację dużych projektów energetycznych. Rząd oraz partnerzy międzynarodowi podejmują działania zmierzające do przywrócenia bezpieczeństwa i odbudowy dotkniętych rejonów.

Ludność, języki i religia

Językiem urzędowym jest portugalski. Posługuje się nim około połowy mieszkańców głównie jako drugim językiem; niewielka część deklaruje portugalski jako język pierwszy. W codziennym użyciu powszechne są języki bantu, m.in. Makhuwa, Sena, ChiTsonga (Changana) oraz miejscami Suahili. Religia dominująca to chrześcijaństwo (zarówno katolicyzm, jak i protestantyzm), istnieją także znaczące społeczności muzułmańskie — zwłaszcza na północy — oraz praktyki tradycyjnych religii afrykańskich.

Stosunki międzynarodowe

Mozambik należy do wielu organizacji regionalnych i międzynarodowych, m.in. Unii Afrykańskiej, Wspólnoty Narodów, Wspólnoty Państw Portugalskojęzycznych, Unii Łacińskiej, Organizacji Współpracy Islamskiej oraz Południowoafrykańskiej Wspólnoty Rozwoju (SADC). Ważnymi partnerami handlowymi i inwestycyjnymi są m.in. państwa europejskie — w tym Portugalia, Hiszpania i Belgia — a także sąsiednie gospodarki regionu.

Przyroda i turystyka

Mozambik ma długą linię brzegową z piaszczystymi plażami, bogate rafy koralowe i liczne wyspy, co stwarza duże możliwości rozwoju turystyki przyrodniczej i rekreacyjnej. Park Narodowy Gorongosa i rezerwaty przyrody stopniowo wracają do życia po latach zaniedbań, przyciągając obserwatorów ptaków i safari. Kraj jest także narażony na zmiany klimatu i ekstremalne zjawiska pogodowe, takie jak powodzie i cyklony.

Pomimo trudności Mozambik ma duży potencjał rozwojowy dzięki zasobom naturalnym, strategicznemu położeniu nad Oceanem Indyjskim oraz młodej i szybko rosnącej populacji. Stabilizacja polityczna, inwestycje w infrastrukturę oraz rozbudowa sektora energetycznego i rolnictwa są kluczowe dla poprawy warunków życia i zmniejszenia ubóstwa.