Dla amerykańskiego sportu, patrz futbol amerykański. Dla innych sportów znanych jako piłka nożna, zobacz Piłka nożna

Association football to sport rozgrywany pomiędzy dwoma drużynami. Został on wymyślony w Anglii i jest rozgrywany w większości krajów. W Stanach Zjednoczonych i Kanadzie nazywa się soccer, podczas gdy w wielu innych krajach nazywa się albo soccer lub piłka nożna.

W połowie XIX wieku podejmowano różne próby skodyfikowania zasad gry w piłkę nożną w Anglii — różne szkoły i miejscowości (np. Rugby, Warwickshire,) miały własne warianty rozgrywki. Obecne przepisy wywodzą się z 1863 roku, kiedy to powstał Związek Piłki Nożnej (The Football Association), który opracował pierwszy ogólnokrajowy zbiór zasad. Od tego czasu przepisy są regularnie aktualizowane przez organ zarządzający — obecnie Międzynarodową Radę Piłkarską (IFAB) i FIFA.

Podstawowe zasady

Każda drużyna wystawia 11 zawodników na boisku, w tym jednego bramkarza. Pozostałych zawodników często określa się jako zawodników z pola. Celem gry jest umieszczenie piłki w bramce przeciwnika więcej razy niż przeciwnik w czasie trwania meczu.

  • Czas gry: standardowy mecz trwa 90 minut, podzielony na dwie połowy po 45 minut z przerwą (tzw. połowa) trwającą zwykle około 15 minut. Sędzia może doliczyć czas dodatkowy (stoppage/injury time) na koniec każdej połowy w celu wyrównania czasu straconego na kontuzje, zmiany zawodników czy opóźnienia.
  • Rozstrzyganie remisów: w rozgrywkach pucharowych przy remisie po regulaminowym czasie często stosuje się dogrywkę (dwie połowy po 15 minut) a następnie serie rzutów karnych.
  • Zmiany: liczba dozwolonych zmian zależy od przepisów danej rozgrywki — w ostatnich latach wiele lig pozwala na maksymalnie 5 zmian w meczu (wprowadzane na kilka okazji), przy zachowaniu limitu liczby przerw na dokonanie zmian.
  • Kary dyscyplinarne: sędzia może ukarać zawodnika żółtą kartką (upomnienie) lub czerwoną kartką (wykluczenie z gry). Dwie żółte w jednym meczu skutkują czerwoną.
  • Faule i wznowienia: za przewinienia sędzia dyktuje rzuty wolne, a przy faulu w polu karnym — rzut karny. Istnieją także wznowienia: auty (rzuty od linii bocznej), rzuty rożne i rzuty od bramki.
  • Spalony (offside): jeden z kluczowych przepisów taktycznych — zawodnik jest na pozycji spalonej, jeśli w momencie podania znajduje się bliżej linii bramkowej przeciwnika niż zarówno piłka, jak i przedostatni przeciwnik (z pewnymi wyjątkami) i aktywnie bierze udział w akcji.

Boisko i sprzęt

  • Wymiary boiska: zależą od przepisów; dla meczów międzynarodowych długość boiska wynosi zwykle 100–110 m, a szerokość 64–75 m. Linie i pola (pole karne, środkowe koło, linia bramkowa) określają kluczowe strefy gry.
  • Bramki: szerokość 7,32 m, wysokość 2,44 m.
  • Piłka: oficjalna piłka ma obwód około 68–70 cm i określone cechy wagi i sprężystości zgodnie z zapisami w Przepisach Gry.
  • Strój: koszulka, spodenki, getry, ochraniacze (nakolanniki), korki/halówki odpowiednie do nawierzchni.

Sędziowanie i technologie

Mecz prowadzi sędzia główny, wspomagany przez dwóch sędziów asystentów (linie), a także sędziego technicznego (4th official). W wielu rozgrywkach stosuje się VAR (Video Assistant Referee) do weryfikacji kluczowych sytuacji (bramki, rzuty karne, błędy tożsamości, czerwone kartki).

Pozycje i taktyka

Formacje i role zawodników są bardzo zróżnicowane. Najprościej można wyróżnić:

  • Bramkarz – jedyny zawodnik, który może używać rąk w obrębie własnego pola karnego.
  • Obrońcy – odpowiedzialni za neutralizację ataków przeciwnika.
  • Pomocnicy – łączą obronę z atakiem, kreują grę i kontrolują tempo meczu.
  • Napastnicy – główni egzekutorzy bramek.

Rozgrywki i popularność

Piłka nożna jest najpopularniejszym sportem na świecie. Najważniejszym międzynarodowym turniejem jest Mistrzostwa Świata FIFA, rozgrywane co cztery lata. Na poziomie klubowym największe prestiżowe rozgrywki to m.in. UEFA Champions League w Europie, a także liczne silne ligi krajowe (np. Premier League, La Liga, Serie A). Na poziomie amatorskim i młodzieżowym piłka nożna jest podstawową aktywnością w wielu krajach.

Bezpieczeństwo i rozwój

W ostatnich latach rośnie nacisk na ochronę zdrowia zawodników — m.in. procedury dotyczące urazów głowy (concussion protocols), ograniczenia liczby gier w krótkim okresie oraz inwestycje w medyczne wsparcie drużyn. Równocześnie piłka nożna stale się rozwija pod względem taktyk, przygotowania fizycznego i technologii treningowych.

Powiązane tematy i dalsze informacje można znaleźć w odnośnikach zamieszczonych powyżej.