Przegląd
Kukurydza (Zea mays) jest rośliną zbożową należącą do rodziny traw (Poaceae). Ziarno kukurydzy traktowane jest jako produkt zbożowy i klasyfikuje się je w grupie zbóż. Rodzimy obszar udomowienia to część Ameryki Środkowej, skąd roślina rozprzestrzeniła się globalnie. Obecnie kukurydza zajmuje trzecie miejsce w rankingu najbardziej znaczących roślin zbożowych na świecie.
Zastosowania i przetwarzanie
Kukurydza ma bardzo zróżnicowane zastosowania, od żywności po surowce przemysłowe. Najważniejsze kierunki użytkowania to:
- produkcja etanolu jako biopaliwa,
- surowiec do produkcji skrobi,
- surowiec do syropu kukurydzianego,
- pasza dla zwierząt gospodarskich (pasze),
- bezpośrednia konsumpcja w formach takich jak słodka kukurydza czy popcorn (często spożywane po niewielkim przetworzeniu),
- mielenie na mąkę do wypieku chleba kukurydzianego lub przygotowania tortilli.
Budowa i klasyfikacja botaniczna
Kukurydza ma typową dla traw budowę: pionową łodygę z liśćmi i kłosami zawierającymi ziarna. Jest okrytozalążkową, co oznacza, że nasiona rozwijają się wewnątrz owocu. W wielu regionach świata kukurydza jest podstawowym pokarmem lokalnych społeczności — na przykład w Meksyku oraz w Ameryce Południowej i Środkowej. Spotyka się ją także w częściach Afryki i w Europie, natomiast w pozostałej części Ameryki Północnej uprawy często służą przede wszystkim jako pasza. W krajach takich jak Kanada i Stany Zjednoczone roślinę zwykle określa się terminem "corn".
Odmiany i główne formy użytkowe
Istnieją odmiany kukurydzy przystosowane do różnych celów: spożywczych, przemysłowych i pastewnych. Do najczęściej wyróżnianych typów należą:
- kukurydza pastewna — wysoka wydajność biomasowa,
- kukurydza ziarniakowa — przeznaczona na mąkę i kasze,
- słodka — spożywana jako warzywo (słodka kukurydza),
- kukurydza do popcornu (popcorn),
- odmiany specjalistyczne dla przemysłu skrobiowego (skrobia).
Hodowla i znaczenie w badaniach genetycznych
Wieloletnia hodowla i krzyżowanie doprowadziły do powstania odmian o większej wydajności i specjalizacji użytkowej. Kukurydza jest także ważnym modelem biologicznym w badaniach nad dziedziczeniem i genetyką. Prace cytogenetyczne i genetyczne, w tym odkrycia Barbary McClintock, znacząco przyczyniły się do zrozumienia mechanizmów przemieszczania się elementów genetycznych.
Badania nad pochodzeniem i udomowieniem pokazują, że współczesna kukurydza powstała w wyniku sztucznej selekcji i długotrwałego krzyżowania z dziko rosnącą rośliną zwaną teozinte.
