Malawi (Republika Malawi) leży w południowo‑wschodniej Afryce. Graniczy z krajami Tanzanii, Zambii i Mozambiku. Stolicą Malawi jest Lilongwe, a powszechnie mówionymi językami są angielski i chichewa; oficjalnym językiem państwowym jest język angielski. Powierzchnia kraju wynosi około 118 480 km², a gęstość zaludnienia plasuje się w przybliżeniu na poziomie 100 osób na km². Malawi bywa nazywane "Ciepłym Sercem Afryki" ze względu na gościnność mieszkańców i klimat. Jezioro Malawi zajmuje około jednej trzeciej powierzchni kraju i jest jednym z największych jezior w Afryce, mając ogromne znaczenie dla rybołówstwa, transportu i bioróżnorodności.

Geografia i środowisko

Kraj leży w wschodniej części Wielkiego Rowu Afrykańskiego. Zróżnicowany krajobraz obejmuje jezioro i doliny, wyżyny oraz pasma górskie (np. Nyika). Klimat jest przeważnie tropikalny, z wyraźnym okresem deszczowym (zazwyczaj od listopada do kwietnia) i porą suchą. Malawi posiada bogatą faunę i florę – jezioro jest znane z licznych endemicznych gatunków ryb, szczególnie pielęgnic (Cichlidae). W kraju funkcjonują parki narodowe i rezerwaty (m.in. Nyika, Liwonde), które chronią populacje słoni, hipopotamów, antylop i ptaków.

Historia

Ludzie Bantu zaczęli osiedlać się na obszarze dzisiejszego Malawi od X wieku. W drugiej połowie XIX wieku obszar znalazł się pod wpływem Brytyjczyków, a w 1891 r. stał się kolonią Wielkiej Brytanii. W 1953 r. Nyasaland (tak brano wtedy Malawi) wszedł w skład Federacji Rodezji i Nyasaland, która przestała istnieć w 1963 r. 6 lipca 1964 r. Nyasaland uzyskał niepodległość jako Malawi; dwa lata później, w 1966 r., stał się republiką. Po uzyskaniu niepodległości przez dłuższy czas krajem rządził Hastings Banda, który sprawował władzę do 1994 r.

W kolejnych latach wprowadzono system wielopartyjny. W latach 2014–2020 prezydentem był Peter Mutharika. Obecnie Malawi jest państwem demokratycznym z wielopartyjnym systemem politycznym (na czele państwa stoi prezydent, istnieje wybieralny parlament oraz lokalne samorządy). Kraj posiada niewielkie siły zbrojne — armię, elementy marynarki oraz wsparcie lotnicze — i utrzymuje relacje z wieloma państwami oraz uczestniczy w organizacjach międzynarodowych.

Polityka i administracja

Administracyjnie Malawi dzieli się na trzy regiony (Północny, Centralny i Południowy) oraz kilka dziesiątek dystryktów. System polityczny oparty jest na konstytucji, wyborach powszechnych i trójpodziale władzy. Kraj współpracuje z instytucjami międzynarodowymi i otrzymuje wsparcie rozwojowe od donorów międzynarodowych.

Gospodarka

Malawi jest jednym z najbiedniejszych państw świata; gospodarka w dużej mierze opiera się na rolnictwie i rybołówstwie. Uprawa tytoniu przez długi czas stanowiła główne źródło dochodów z eksportu, obok herbaty, cukru i bawełny. Większość ludności utrzymuje się z małych gospodarstw rolnych i uprawy roślin spożywczych (zwłaszcza kukurydzy jako podstawowego zboża). Kraj otrzymuje znaczącą pomoc międzynarodową, a rząd wraz z partnerami realizuje programy mające na celu poprawę infrastruktury, systemu zdrowia, edukacji i ochrony środowiska. Od połowy lat 2000. wdrażane są różnorodne strategie rozwoju i redukcji ubóstwa, choć wyzwania pozostają znaczne.

Demografia i społeczeństwo

Większość mieszkańców to przedstawiciele grup etnicznych należących do ludów bantu (wśród nich m.in. Chewa, Tumbuka, Yao, Lomwe, Ngoni). Język chichewa jest powszechnie używany w życiu codziennym, a angielski służy jako język urzędowy i edukacji. Społeczeństwo jest religijnie zróżnicowane — dominują chrześcijaństwo oraz znacząca mniejszość muzułmańska.

  • Zdrowie: Malawi odnotowuje niską średnią długość życia i wysoką śmiertelność niemowląt w porównaniu z krajami rozwiniętymi. Do głównych problemów zdrowotnych należą choroby zakaźne, w tym AIDS oraz malaria. System opieki zdrowotnej rozwija się stopniowo dzięki programom krajowym i wsparciu zagranicznemu.
  • Demografia: Malawi charakteryzuje się wysokim współczynnikiem urodzeń i stosunkowo młodą populacją.

Kultura i język

Kultura Malawi jest bogata i zróżnicowana — muzyka, taniec oraz rzemiosło odgrywają istotną rolę w życiu społecznym. Wiele zwyczajów i tradycji związanych jest z obrzędami lokalnymi, rolnictwem i życiem wspólnot wiejskich. W kraju używa się różnych języków; oprócz języka angielskiego i chichewa spotyka się także języki i dialekty lokalne.

Wyzwania i perspektywy

Do głównych wyzwań Malawi należą ubóstwo, słaba infrastruktura, dostęp do opieki zdrowotnej i edukacji oraz presja na zasoby naturalne (erozja, degradacja gleb). Jednocześnie kraj ma potencjał rozwojowy związany z rolnictwem, rybołówstwem, turystyką przyrodniczą (np. parki narodowe, jezioro) oraz rosnącą aktywnością społeczeństwa obywatelskiego i inicjatywami rządowymi. Długoterminowy wzrost wymaga stabilnej polityki, inwestycji w kapitał ludzki i dalszej współpracy międzynarodowej.

W Malawi mieszkają ludzie pochodzenia afrykańskiego, azjatyckiego i europejskiego, którzy używają różnych języków i współtworzą wielokulturowe społeczeństwo.