Prehistoria i starożytność
Klient berberyjski, król Ptolemeusz z Mauretanii.
Obszar dzisiejszego Maroka jest zamieszkiwany od czasów paleolitu, około 190 000 do 90 000 lat p.n.e.. W okresie górnego paleolitu Maghreb był bardziej żyzny niż obecnie, przypominając bardziej sawannę niż dzisiejszy jałowy krajobraz. Dwadzieścia dwa tysiące lat temu, Aterian został zastąpiony przez kulturę iberomurowską, która dzieliła podobieństwa z kulturami iberyjskimi. Szkieletowe podobieństwa zostały zasugerowane między iberomuzyjskimi pochówkami "Mechta-Afalou" a europejskimi szczątkami Cro-Magnona. Iberomurowski został zastąpiony przez kulturę Beakera w Maroku.
Mitochondrialne badania DNA odkryły ścisły związek Berberów z Saami ze Skandynawii. Potwierdza to teorie, że francusko-kantabryjski obszar schronienia w południowo-zachodniej Europie był źródłem późnej ekspansji lodowcowej myśliwych-zbieraczy, którzy ponownie zaludnili północną Europę po ostatniej epoce lodowcowej.
Afryka Północna i Maroko były powoli wciągane w szerszy, wschodzący świat śródziemnomorski przez Fenicjan, którzy we wczesnym okresie klasycznym zakładali kolonie handlowe i osady. Znaczące osady fenickie znajdowały się w Chellah, Lixus i Mogador. Mogador był kolonią fenicką już na początku VI wieku przed naszą erą. [potrzebna strona]
Starożytne rzymskie ruiny Volubilis.
Później Maroko stało się częścią północnoafrykańskiej cywilizacji starożytnej Kartaginy w ramach jej imperium. Pierwszym znanym niezależnym państwem marokańskim było berberyjskie królestwo Mauretanii za czasów króla Bagi. To starożytne królestwo (nie mylić z obecnym stanem Mauretanii) datuje się co najmniej na 225 rok p.n.e.
Mauretania stała się królestwem klientów Imperium Rzymskiego w 33 r. p.n.e. Cesarz Klaudiusz anektował Mauretanię bezpośrednio jako prowincję rzymską w 44 r. n.e., pod rządami gubernatora cesarskiego (aprokuratora Augustiego lub legata Augustiego pro praetore).
W czasie kryzysu III wieku, część Mauretanii została odzyskana przez plemiona berberyjskie. Bezpośrednie panowanie Rzymu zostało ograniczone do kilku nadmorskich miast (takich jak Septum (Ceuta) w Mauretanii Tingitana i Cherchell w Mauretanii Caesariensis) pod koniec III wieku.
Wczesna epoka islamu
Muzułmański podbój Maghrebu, który rozpoczął się w połowie VII wieku, został osiągnięty na początku następnego wieku. Przyniósł on na ten teren zarówno język arabski, jak i islam. Chociaż Maroko było częścią większego imperium islamskiego, początkowo było zorganizowane jako prowincja zależna od Ifriqiya, a miejscowi gubernatorzy byli mianowani przez muzułmańskiego gubernatora w Kairouan.
Rdzenne plemiona Berberów przyjęły islam, ale zachowały swoje zwyczajowe prawa. Płacili też podatki i hołd dla nowej muzułmańskiej administracji. Pierwszym niezależnym państwem muzułmańskim na obszarze współczesnego Maroka było Królestwo Nekoru, emirat w górach Rif. Zostało ono założone przez Saliha Ibn Mansur w 710 r., jako państwo klienckie kalifatu Rashidun. Po wybuchu buntu berberyjskiego w 739 roku, Berberowie utworzyli inne niezależne państwa, takie jak Miknasa z Sijilmasa i Barghawata.
Według średniowiecznej legendy, Idris ibn Abdallah uciekł do Maroka po masakrze jego plemienia w Iraku. Przekonał on plemiona Awraba Berberów do złamania wierności odległym kalifom abasydów w Bagdadzie i w 788 roku założył dynastię Idrisidów. Idrisidowie założyli Fes jako swoją stolicę, a Maroko stało się centrum nauki muzułmańskiej i główną regionalną potęgą. Idrissidowie zostali obaleni w 927 r. przez kalifata fatimidów i ich sojuszników Miknasa. Po zerwaniu przez Miknasę stosunków z Fatimidami w 932 r., w 980 r. zostali odsunięci od władzy przez Maghrawę z Sijilmasy.
Dynastie Berberów
Królestwo Almohad w największym stopniu, ok. 1212 r.
Od XI wieku powstała seria potężnych dynastii berberyjskich. Pod rządami dynastii Almoravidów i Almohadów, Maroko zdominowało Maghreb, znaczną część dzisiejszej Hiszpanii i Portugalii oraz zachodnią część regionu śródziemnomorskiego. Od XIII wieku w kraju nastąpiła masowa migracja arabskich plemion Banu Hilal. W XIII i XIV wieku Merynoidy sprawowały władzę w Maroku i starały się powtórzyć sukcesy Almohadów poprzez kampanie wojskowe w Algierii i Hiszpanii. Za nimi podążyli Wattasidzi. W XV wieku Rekonkwista zakończył panowanie muzułmanów w środkowej i południowej Hiszpanii, a wielu muzułmanów i Żydów uciekło do Maroka.
Portugalskie wysiłki na rzecz kontroli handlu na morzu Atlantyckim w XV wieku nie miały większego wpływu na wnętrze Maroka, mimo że udało im się kontrolować niektóre dobra znajdujące się na wybrzeżu marokańskim, ale nie wypływały one dalej w głąb lądu.
Z drugiej strony, według Elizabeth Allo Isichei: "W 1520 roku w Maroku miał miejsce tak straszny głód, że przez długi czas inne wydarzenia były przez niego datowane. Sugerowano, że między początkiem XVI a XIX w. liczba ludności Maroka zmniejszyła się z 5 do poniżej 3 milionów".
Maroko, statek ceramiczny Safi Jobbana
Dynastie szarifińskie
Dawna portugalska forteca Mazagan w El Jadida
W 1549 r. region przypadł na kolejne dynastie arabskie, które twierdziły, że pochodzą od islamskiego proroka Muhammada: najpierw dynastia Saadów, która rządziła w latach 1549-1659, a następnie dynastia Alaouite, która pozostała u władzy od XVII wieku.
Pod rządami dynastii Saadyjczyków kraj odparł inwazję osmańską i inwazję portugalską w bitwie pod Ksar el Kebir w 1578 roku. Panowanie Ahmada al-Mansuru przyniosło sułtanatowi nowe bogactwo i prestiż, a duża wyprawa do Afryki Zachodniej przyniosła miażdżącą klęskę Imperium Songhay w 1591 roku. Jednak zarządzanie terytoriami na całej Saharze okazało się zbyt trudne. Po śmierci al-Mansuru, kraj został podzielony pomiędzy jego synów.
W 1666 roku Maroko zostało ponownie zjednoczone przez dynastię Alaouite, która od tego czasu jest domem władcy Maroka. Maroko stanęło w obliczu agresji ze strony Hiszpanii i sojuszników imperium osmańskiego naciskających na zachód. Alauitom udało się ustabilizować swoją pozycję i choć królestwo było mniejsze od poprzednich w regionie, pozostało dość zamożne. Przeciwko opozycji miejscowych plemion Ismail Ibn Sharif (1672-1727) zaczął tworzyć zjednoczone państwo. Wraz ze swoim Jaysh d'Ahl al-Rifem (Armia Riffiańska) w 1684 r. przejął Tanger od Anglików, a w 1689 r. wypędził Hiszpanów z Larache.
Maroko było pierwszym narodem, który w 1777 roku uznał uciekające Stany Zjednoczone za niepodległy naród. Na początku rewolucji amerykańskiej amerykańskie statki handlowe na Oceanie Atlantyckim były atakowane przez piratów barbarzyńskich. W dniu 20 grudnia 1777 r. sułtan Maroka Mohammed III oświadczył, że amerykańskie statki handlowe będą pod ochroną sułtanatu i będą mogły korzystać z bezpiecznego przepływu. Podpisany w 1786 roku Marokańsko-Amerykański Traktat o przyjaźni jest najstarszym niezłamanym traktatem przyjaźni USA.
Francuskie i hiszpańskie protektoraty
Śmierć hiszpańskiego generała Margallodinga podczas wojny w Melilli. Le Petit Journal, 13 listopada 1893.
Główne artykuły: Francuski Maroko i hiszpański Protektorat w Maroku
W miarę uprzemysławiania się Europy, Afryka Północna była coraz bardziej ceniona za swój potencjał kolonizacyjny. Już w 1830 r. Francja wykazała duże zainteresowanie Marokiem, nie tylko w celu ochrony granicy swojego terytorium algierskiego, ale również ze względu na strategiczne położenie Maroka na dwóch oceanach. W 1860 r. spór o hiszpańską enklawę Ceuta skłonił Hiszpanię do wypowiedzenia wojny. Zwycięska Hiszpania wygrała kolejną enklawę i powiększoną Ceutę w osadzie. W 1884 r. Hiszpania utworzyła protektorat w obszarach przybrzeżnych Maroka.
W 1904 roku Francja i Hiszpania wydzieliły strefy wpływów w Maroku. Uznanie przez Wielką Brytanię strefy wpływów Francji wywołało silną reakcję Cesarstwa Niemieckiego, a w 1905 roku wybuchł kryzys. Sprawa została rozwiązana na konferencji w Algeciras w 1906 roku. Kryzys w Agadirze z 1911 r. zwiększył napięcia między europejskimi potęgami. Traktat z Fezmade w 1912 r. uczynił z Maroka protektorat Francji i wywołał zamieszki w Fezie w 1912 r. Hiszpania kontynuowała działalność swojego protektoratu wybrzeża. Na mocy tego samego traktatu Hiszpania przejęła zadanie ochrony władzy nad północną i południową strefą Sahary.
Dziesiątki tysięcy kolonistów wkroczyło do Maroka. Jedni wykupili duże ilości bogatych gruntów rolnych, inni zorganizowali eksploatację i modernizację kopalń i portów. Grupy interesów, które utworzyły się wśród tych elementów, nieustannie naciskały na Francję, aby zwiększyła kontrolę nad Marokiem, co było konieczne również ze względu na ciągłe wojny między plemionami marokańskimi, z których część stanęła po stronie Francuzów od początku podboju. Gubernator generalny, marszałek Hubert Lyautey, szczerze podziwiał kulturę marokańską i zdołał narzucić wspólną administrację marokańsko-francuską, tworząc jednocześnie nowoczesny system szkolnictwa. Kilka dywizji marokańskich żołnierzy (Goumiers lub regularne oddziały i oficerowie) służyło w armii francuskiej zarówno w I jak i II wojnie światowej, oraz w hiszpańskiej armii nacjonalistycznej w hiszpańskiej wojnie domowej i po niej (Regulares). Instytucja niewolnictwa została zniesiona w 1925 roku.
Ludność Tangeru liczyła 40.000 muzułmanów, 31.000 Europejczyków i 15.000 Żydów.
W latach 1921-1926 powstanie berberyjskie w górach Rif, prowadzone przez Abd el-Krim, doprowadziło do powstania Republiki Rif. Bunt został ostatecznie stłumiony przez wojska francuskie i hiszpańskie.
W 1943 roku, przy dyskretnym wsparciu USA, powstała Partia Istiqlal (Partia Niepodległościowa), której celem było dążenie do niepodległości. Partia ta następnie zapewniła większość przywództwa dla ruchu nacjonalistycznego.
Wygnanie sułtana Mohammeda V z Francji na Madagaskar w 1953 r. i zastąpienie go przez niepopularnego Mohammeda Ben Aarafę wywołało aktywny sprzeciw wobec francuskich i hiszpańskich protektoratów. Najbardziej zauważalna przemoc miała miejsce w Oujdzie, gdzie Marokańczycy atakowali na ulicach Francuzów i innych mieszkańców Europy. Francja zezwoliła Mohammedowi V na powrót w 1955 roku, a negocjacje, które doprowadziły do niepodległości Maroka, rozpoczęły się w następnym roku. W marcu 1956 roku francuski protektorat został zakończony, a Maroko odzyskało niepodległość od Francji jako "Królestwo Maroka". Miesiąc później Hiszpania przekazała większą część swojego protektoratu w północnym Maroku nowemu państwu, ale zachowała dwie enklawy przybrzeżne (Ceuta i Melilla) na wybrzeżu Morza Śródziemnego. Sułtan Mohammed został królem w 1957 roku.
Po uzyskaniu niepodległości
Mauzoleum Mohammeda V w Rabacie.
Po śmierci Mohammeda V, Hassan II został królem Maroka 3 marca 1961 roku. W 1963 r. w Maroku odbyły się pierwsze wybory parlamentarne. Hassan ogłosił jednak stan wyjątkowy i zawiesił parlament w 1965 roku. W 1971 r. nie powiodła się próba obalenia króla i ustanowienia republiki. Komisja Prawdy powołana w 2005 r. w celu zbadania przypadków łamania praw człowieka podczas jego rządów potwierdziła prawie 10 000 przypadków, od śmierci w areszcie po przymusowe wygnanie. Według komisji prawdy w czasie rządów Hassana zginęły około 592 osoby.
Hiszpańska enklawa Ifni na południu kraju została zwrócona Maroku w 1969 roku. Ruch Polisario został utworzony w 1973 roku w celu utworzenia niezależnego państwa na hiszpańskiej Saharze. W dniu 6 listopada 1975 r. król Hassan poprosił o ochotników do przekraczania granic hiszpańskiej Sahary. Około 350.000 cywilów zostało zgłoszonych do udziału w "Zielonym Marszu". Miesiąc później Hiszpania zgodziła się opuścić hiszpańską Saharę, by wkrótce stać się Saharą Zachodnią, i przekazać ją pod wspólną kontrolę marokańsko-mauretańską, pomimo sprzeciwu i gróźb interwencji wojskowej ze strony Algierii. Siły marokańskie zajęły to terytorium.
Wojska marokańskie i algierskie wkrótce starły się na Saharze Zachodniej. Maroko i Mauretania podzieliły Saharę Zachodnią. Walki między marokańskimi wojskami a siłami Polisario trwały przez wiele lat. Przedłużająca się wojna spowodowała znaczny drenaż finansowy w Maroku. W 1983 r. Hassan odwołał planowane wybory w obliczu niepokojów politycznych i kryzysu gospodarczego. W 1984 r. Maroko opuściło Organizację Jedności Afrykańskiej w proteście przeciwko przyjęciu SADR do tego organu. Polisario twierdzi, że w latach 1982-1985 zabił ponad 5 000 żołnierzy marokańskich.
Władze algierskie oszacowały liczbę uchodźców saharyjskich w Algierii na 165 000. Stosunki dyplomatyczne z Algierią zostały przywrócone w 1988 roku. W 1991 r. na Saharze Zachodniej rozpoczęło się nadzorowane przez ONZ zawieszenie broni, ale status tego terytorium pozostaje niezdecydowany i odnotowano przypadki naruszenia zawieszenia broni. W następnym dziesięcioleciu wiele się działo w związku z proponowanym referendum w sprawie przyszłości tego terytorium, ale impas nie został przerwany.
Reformy polityczne w latach 90. doprowadziły do ustanowienia dwuizbowej władzy ustawodawczej w 1997 r., a w 1998 r. do władzy doszedł pierwszy rząd kierowany przez opozycję w Maroku.
Protestujący w Casablance żądają, aby władze dotrzymały obietnic dotyczących reform politycznych.
Król Hassan II zmarł w 1999 roku, a jego następcą został jego syn, Mohammed VI. Jest on ostrożnym modernistą, który wprowadził pewną liberalizację gospodarczą i społeczną.
Mohammed VI złożył kontrowersyjną wizytę na Saharze Zachodniej w 2002 roku. W 2007 r. Maroko ujawniło Organizacji Narodów Zjednoczonych projekt autonomii dla Sahary Zachodniej. Polisario odrzucił ten plan i przedstawił swoją własną propozycję. Maroko i Front Polisario przeprowadziły w Nowym Jorku rozmowy sponsorowane przez ONZ, ale nie osiągnęły żadnego porozumienia. W 2010 roku siły bezpieczeństwa szturmowały obóz protestacyjny w Saharze Zachodniej, wywołując gwałtowne demonstracje w stolicy regionu El Aaiún.
W 2002 r. Maroko i Hiszpania uzgodniły wynegocjowaną przez USA rezolucję w sprawie spornej wyspy Perejil. Wojska hiszpańskie zajęły zwykle niezamieszkałą wyspę po tym, jak żołnierze marokańscy wylądowali na niej i rozbiły namioty oraz ustawiły flagę. W 2005 r. ponownie pojawiły się napięcia, ponieważ setki afrykańskich migrantów próbowało szturmować granice hiszpańskich enklaw Melilla i Ceuta. Maroko deportowało setki nielegalnych migrantów. W 2006 r. hiszpański premier Zapatero odwiedził hiszpańskie enklawy. Był pierwszym hiszpańskim przywódcą od 25 lat, który złożył oficjalną wizytę na tych terenach. W następnym roku król Hiszpanii Juan Carlos I odwiedził Ceutę i Melillę, co jeszcze bardziej zdenerwowało Maroko, które domagało się kontroli nad enklawami.
Podczas protestów marokańskich w latach 2011-12 w Rabacie i innych miastach zebrały się tysiące ludzi wzywających do reform politycznych i nowej konstytucji ograniczającej władzę króla. W lipcu 2011 r. król odniósł zwycięstwo w referendum w sprawie zreformowanej konstytucji, które zaproponował w celu złagodzenia protestów Arabskiej Wiosny Ludów. Pomimo reform, które przeprowadzili demonstranci Mohameda VI, nadal wzywali do głębszych reform. W maju 2012 r. setki osób wzięły udział w wiecu związkowym w Casablance. Uczestnicy oskarżyli rząd o niepowodzenie w realizacji reform.
