Demokratyczna Republika Timoru Wschodniego lub Timor Wschodni to niewielkie, lecz zróżnicowane państwo w Azji Południowo-Wschodniej. Leży na wschodniej części wyspy Timor i obejmuje także mniejsze wyspy — Atauro i Jaco Island — oraz niewielki obszar Oecusse, znajdujący się w zachodniej części Timoru. Oecusse jest eksklawą, oddzieloną od głównej części kraju przez terytorium innego państwa — Indonezji.

Geografia i przyroda

Timor Wschodni ma zróżnicowany krajobraz: wybrzeża z zatokami i rafami koralowymi, strome pasma górskie w głębi lądu oraz obszary rolnicze. Powierzchnia kraju to około 15 000 km². Najwyższy szczyt to Mount Ramelau (Tatamailau), osiągający około 2 963 m n.p.m. Klimat jest tropikalny, z porami suchą i deszczową; bogata jest też fauna i flora — szczególnie w rejonach morskich wokół Atauro.

Stolica — Dili

Stolicę i największe miasto, Dili, zamieszkuje około 150–200 tysięcy osób (szacunki różnią się w zależności od źródeł). Dili jest głównym ośrodkiem administracyjnym, gospodarczym i kulturalnym: działa tu port, lotnisko międzynarodowe, muzea, uczelnie oraz placówki rządowe. Ważnymi atrakcjami turystycznymi są m.in. pomnik Cristo Rei, promenada nadmorska oraz okoliczne plaże i miejsca do nurkowania. Drugim co do wielkości miastem jest Baucau. (patrz Lista osiedli w Timorze Wschodnim).

Język, religia i społeczeństwo

Nazwę kraju wywodzi się od malajskiego słowa oznaczającego "wschód", timur. Oficjalnymi językami są tetum i portugalski; powszechnie używane są także język indonezyjski i angielski jako języki robocze. Społeczeństwo jest etnicznie zróżnicowane, a dominującą religią jest katolicyzm rzymskokatolicki — religia odgrywa istotną rolę w życiu publicznym i obrzędowości.

Historia w skrócie

Obszar Timoru Wschodniego był kolonią portugalską od XVI wieku do 1975 r. Po krótkim okresie proklamowanej niepodległości w 1975 r. terytorium zostało zajęte przez Indonezję i doświadczyło trwającej kilkanaście lat okupacji oraz konfliktu. W 1999 r. po referendum ONZ nastąpiła międzynarodowa administracja prowadzona przez Narody Zjednoczone, a pełna niepodległość została przywrócona 20 maja 2002 r.

Gospodarka

Gospodarka Timoru Wschodniego opiera się w dużej mierze na przychodach z wydobycia paliw kopalnych (ropy i gazu) w obszarach morskich, a także na rolnictwie — szczególnie uprawie kawy, która pozostaje ważnym produktem eksportowym. Liczne gospodarstwa to małe, rodzinne uprawy prowadzone metodami tradycyjnymi. Walutą obowiązującą od początku niepodległości jest dolar amerykański. Państwo prowadzi fundusz surowcowy (Timor-Leste Petroleum Fund) zarządzający wpływami z sektora naftowego w celu finansowania rozwoju kraju.

Polityka i współpraca międzynarodowa

Timor Wschodni jest republiką semi-prezydencką z prezydentem jako głową państwa i premierem kierującym rządem. Kraj jest członkiem Organizacji Narodów Zjednoczonych, Stowarzyszenia Narodów Azji Południowo-Wschodniej oraz Wspólnoty Krajów Portugalskojęzycznych. Współpraca międzynarodowa i pomoc rozwojowa odgrywają duże znaczenie w procesie odbudowy i modernizacji infrastruktury.

Atrakcje i turystyka

Turystów przyciągają przede wszystkim naturalne walory: rafy koralowe i możliwości nurkowania (zwłaszcza wokół Atauro), dzikie plaże Jaco Island, górskie trekkingi (Mount Ramelau) oraz kultura i historia dostępne w Dili i mniejszych miejscowościach. Turystyka rozwija się stopniowo wraz z poprawą infrastruktury i bezpieczeństwa.

Szybkie fakty

  • Powierzchnia: ok. 15 000 km²
  • Ludność: około 1,2–1,4 mln (szacunki)
  • Stolica: Dili (ok. 150–200 tys. mieszkańców)
  • Języki: tetum i portugalski (oficjalne); angielski i indonezyjski (robocze)
  • Waluta: dolar amerykański (USD)
  • Religia: głównie katolicyzm rzymskokatolicki
  • Niepodległość: 20 maja 2002 r.