Tajwan, oficjalnie Republika Chińska (ROC; chiński: 中華民國; pinyin: Zhōnghuá Mínguó), to region w Azji Wschodniej. Jest to nacjonalistyczny rząd Chin od momentu osiedlenia się w 1949 roku. Jest to Republika Chińska (ROC) (zwana również Tajwanem), która jest specjalnym regionem obejmującym wyspę Tajwan i pobliskie wyspy (wyspy Peskadory i część Fujian). Rząd ROC kierowany przez chińskich nacjonalistów (Kuomintang w skrócie KMT) przeniósł się na Tajwan po tym, jak wojska komunistyczne zajęły stolicę w Pekinie. Obecnie rząd ROC rządzi w Tajpej, stolicy Tajwanu. Tajwan leży na południowy wschód od Chin kontynentalnych, na południe od Japonii i na północ od Filipin.

Tajwan był również nazywany Formosa, portugalska nazwa, która oznacza "piękny" w języku portugalskim.

Największymi miastami na Tajwanie są stolica Tajpej i miasto portowe Kaohsiung.

Większość ludzi mieszkających na Tajwanie (czasami nazywanych Tajwańczykami) to Hanowie. Na Tajwanie występują trzy duże grupy Han. Mówią one różnymi dialektami języka chińskiego, a ich przodkowie pochodzą z różnych miejsc: południowi Fujianese (z chińskiej prowincji Fujian), Hakka (z Chin) i Mainlanders (z Chin kontynentalnych po 1948 r.).

Istnieją również tajwańscy Aborygeni, którzy mieszkali na Tajwanie, zanim przybyli tam Han.

Geografia i środowisko

Tajwan to wyspa o powierzchni około 36 000 km² z wybrzeżem, niskimi równinami na zachodzie i górzystym wnętrzem. Najwyższym szczytem jest Yushan (Jade Mountain), sięgający 3952 m n.p.m. Klimat jest głównie subtropikalny na północy i tropikalny na południu. Wyspa jest narażona na okresowe tajfuny, szczególnie latem i jesienią. Występują tu różnorodne ekosystemy: lasy górskie, rzeki i wybrzeża — co sprzyja bogatej faunie i florze, w tym endemitycznym gatunkom.

Historia w skrócie

  • Do przybycia ludów chińskich wyspę zamieszkiwały rdzenne narody tajwańskie (aborigines), posiadające języki austronesyjsko-polinezjacyjne.
  • W XVI–XVIII wieku Tajwan odwiedzali i kolonizowali Portugalczycy, Holendrzy i Hiszpanie; nazwa Formosa pochodzi od Portugalczyków.
  • W XIX i na początku XX wieku wyspa znajdowała się pod wpływem Chin i później — od 1895 do 1945 r. — była kolonią japońską. Po II wojnie światowej wróciła pod administrację Republiki Chin.
  • W 1949 r., po przegranej Kuomintangu w wojnie domowej z komunistami, rząd Republiki Chińskiej przeniósł się na Tajwan. Od tego czasu Republika Chińska (ROC) sprawuje władzę na wyspie, a Chińska Republika Ludowa (PRC) kontroluje Chiny kontynentalne i uważa Tajwan za część swojego terytorium.
  • W latach 80. i 90. XX w. Tajwan przeszedł pokojową transformację z rządów autorytarnych do pełnej demokracji — pierwsze bezpośrednie wybory prezydenckie odbyły się w 1996 r.

Polityka i ustrój

Tajwan (ROC) ma system demokratyczny z wybieranym prezydentem i jednoizbowym parlamentem (Yuan legislacyjny). Polityka krajowa koncentruje się często wokół relacji z Chinami kontynentalnymi oraz stosunku do niepodległości. Główne partie to:

  • Kuomintang (KMT) — tradycyjnie zdolna do kompromisu z Pekinem, historycznie związana z rządem przeniesionym w 1949 r.;
  • Democratic Progressive Party (DPP) — założona w latach 80., częściej opowiadająca się za większą suwerennością Tajwanu i odrębną tożsamością tajwańską.

Administracyjnie Tajwan składa się z 22 jednostek (m.in. specjalne miasta, miasta i powiaty), w tym kilku dużych specjalnych miast (np. Tajpej, Kaohsiung, Nowe Tajpej, Taichung, Tainan, Taoyuan).

Demografia i języki

Ludność Tajwanu to około 23–24 miliony osób. Większość to Hanowie, podzieleni na grupy etniczne takie jak Hoklo (Minnan), Hakka oraz tzw. Mainlanders (waishengren) potomkowie przybyłych po 1949 r. Mniejszość stanowią rdzenni Aborygeni tajwańscy (kilka procent populacji) z wieloma odrębnymi językami i kulturami. Oficjalnym językiem jest mandaryński chiński, używa się zapisu tradycyjnych znaków chińskich. W życiu codziennym powszechne są także dialekty: tajwański (Hokkien), język Hakka oraz języki aborygeńskie.

Gospodarka

Tajwan jest wysoko rozwiniętą gospodarką rynkową, znaną z zaawansowanego sektora technologicznego i przemysłu elektronicznego. Jest jednym z globalnych liderów w produkcji półprzewodników — największym przykładem jest firma TSMC (Taiwan Semiconductor Manufacturing Company), kluczowy dostawca układów scalonych dla światowych firm technologicznych. Gospodarka jest silnie zależna od eksportu, handlu międzynarodowego oraz inwestycji w badania i rozwój. Walutą jest nowy dolar tajwański (TWD).

Kultura i religia

Kultura Tajwanu łączy tradycje chińskie z wpływami japońskimi (okres kolonialny) oraz elementami lokalnymi i międzynarodowymi. W społeczeństwie duże znaczenie mają rodzinne obyczaje konfucjańskie, festiwale ludowe (np. Chiński Nowy Rok, Święto Smoczych Łodzi) oraz kuchnia tajwańska słynąca z różnorodności smaków i ulicznych targów (night markets). Religia to mieszanka buddyzmu, taoizmu, lokalnych kultów ludowych oraz chrześcijaństwa i innych wyznań.

Międzynarodowy status i relacje z Chinami

Po utworzeniu Chińskiej Republiki Ludowej (PRC) w 1949 r. wiele państw stopniowo nawiązało stosunki dyplomatyczne z Pekinem, co doprowadziło do ograniczonej liczby państw formalnie uznających ROC. Tajwan prowadzi jednak rozbudowane stosunki gospodarcze i nieformalne dyplomatyczne z wieloma krajami oraz uczestniczy w niektórych organizacjach międzynarodowych pod różnymi nazwami i statusami. Stosunki między Tajwanem a Chinami kontynentalnymi są złożone i wrażliwe: PRC uważa Tajwan za część swojego terytorium, podczas gdy na Tajwanie istnieje szerokie spektrum poglądów dotyczących przyszłej relacji obu stron — od zacieśniania współpracy po dążenia do większej suwerenności.

Podsumowanie

Tajwan (Republika Chińska) to wyspa o bogatej historii, rozwiniętej gospodarce i zróżnicowanej kulturze. Mimo ograniczonej liczby formalnych uznań międzynarodowych, odgrywa istotną rolę w świecie ze względu na gospodarkę, technologie i położenie strategiczne w Azji Wschodniej. Politycznie pozostaje miejscem żywej debaty na temat tożsamości i relacji z Chinami kontynentalnymi.