Chińczycy Han (zwani również Han; uproszczony chiński: 汉族; tradycyjny chiński: 漢族; pinyin: Hàn zú) to grupa etniczna wśród ludzi Azji Wschodniej. Około 92% ludności Chińskiej Republiki Ludowej i ponad 97% ludności Tajwanu to osoby identyfikujące się jako Han. W skali światowej Chińczycy Han stanowią około 19% populacji ludzkiej — to około 1,1–1,3 miliarda osób, w zależności od szacunków demograficznych. Największe skupiska Chińczyków Han znajdują się we wschodnich prowincjach Chin, szczególnie w regionach Hebei, Jiangsu i Guangdong. Dziesiątki milionów Chińczyków Han przebywa za granicą; większość z nich mieszka w Azji Południowo-Wschodniej. W wielu dużych miastach na całym świecie jest wystarczająco dużo "zamorskich Chińczyków", aby stworzyć "Chinatown".

Pochodzenie i historia

Termin "Han" wywodzi się od dynastii Han (206 p.n.e.–220 n.e.), która miała ogromny wpływ na ukształtowanie chińskiej cywilizacji, administracji i tożsamości kulturowej. Tożsamość Han kształtowała się przez tysiąclecia na terenie dorzecza Żółtej Rzeki i później rozprzestrzeniła się na całe obszary dzisiejszych Chin. Przez wieki różne grupy etniczne ulegały asymilacji kulturowej, językowej i genetycznej, co spowodowało, że "Han" obejmuje dziś bardzo zróżnicowane pod względem regionalnym społeczności.

Język i pisownia

Chińczycy Han posługują się wieloma dialektami i grupami językowymi, z których największy to mandaryński (putonghua / guoyu). Inne ważne grupy to m.in. Wu (np. w Szanghaju), Yue (w tym kantoński, szeroko używany w Guangdong i Hongkongu), Min (m.in. Fujian), Hakka, Xiang i Gan. Pomimo znacznych różnic w mowie, wspólny system pisma — znaki chińskie — umożliwia lepszą komunikację zapisaną. W Chińskiej Republice Ludowej stosuje się głównie uproszczony chiński, natomiast na Tajwanie i w niektórych społecznościach zagranicznych przeważają tradycyjne znaki.

Kultura, religia i obyczaje

Kultura Han obejmuje bogate dziedzictwo literackie, filozoficzne i artystyczne. Konfucjanizm wpłynął głęboko na strukturę społeczną, hierarchię rodzinną i wartości etyczne. W praktyce religijnej wielu Han łączy elementy buddyzmu, taoizmu oraz ludowych praktyk kultu przodków; część ludzi deklaruje też ateizm lub przynależność do religii światowych (np. chrześcijaństwo). Najważniejsze święta kultury Han to m.in. Chiński Nowy Rok (Święto Wiosny), Święto Środka Jesieni oraz Qingming (Dzień Zaduszny), które są obchodzone rozmaicie w zależności od regionu.

Rozmieszczenie i diaspora

Wewnętrznie Chińczycy Han są najsilniej skoncentrowani we wschodnich i środkowych częściach Chin, w regionach uprzemysłowionych oraz nadmorskich o bogatej historii handlu i migracji. Oprócz wymienionych wcześniej prowincji (Hebei, Jiangsu, Guangdong.) duże skupiska znajdują się m.in. w Shandong, Zhejiang, Fujian i Sichuan.

Poza Chinami diaspora Han rozrosła się znacznie w XIX i XX wieku. Najwięcej osób pochodzenia chińskiego mieszka w krajach Azji Południowo-Wschodniej (Indonezja, Malezja, Singapur, Tajlandia, Filipiny, Wietnam), ale duże społeczności istnieją także w Ameryce Północnej (USA, Kanada), Australii, Europie i Afryce. W wielu miastach emigranci Han tworzą zwarte dzielnice znane jako Chinatown, które pełnią ważną rolę kulturalną i gospodarczą.

Różnorodność i tożsamość

Mimo wspólnej etykiety "Han" istnieje duża regionalna różnorodność — zarówno lingwistyczna, jak i obyczajowa czy kulinarna. Kuchnie lokalne (np. kuchnia syczuańska, kantońska, szanghajska, fujiańska) różnią się znacznie, podobnie jak stroje tradycyjne, muzyka i architektura. Tożsamość Han kształtuje język, wspólne tradycje i poczucie przynależności historycznej, ale w praktyce jest ona mniej jednorodna, niż sugeruje liczebność tej grupy.

Najważniejsze fakty w skrócie

  • Najliczniejsza grupa etniczna w Chinach i na świecie — około 1,1–1,3 mld osób.
  • Język — zbiór dialektów chińskich; standardem jest mandaryński.
  • Pismo — system znaków chińskich: uproszczone i tradycyjne.
  • Kultura — wpływy konfucjańskie, mieszanka religii i praktyk ludowych.
  • Rozmieszczenie — przeważają we wschodnich Chinach; silna diaspora w Azji Południowo-Wschodniej i na świecie.

Chińczycy Han odgrywają kluczową rolę w historii, gospodarce i kulturze Chin oraz w kształtowaniu powiązań kulturalnych i handlowych na świecie. Jednocześnie wewnętrzna różnorodność tej grupy sprawia, że badanie jej regionów, dialektów i lokalnych zwyczajów nadal dostarcza wielu interesujących spostrzeżeń dla etnografów, historyków i językoznawców.