Surinam, zwany też Surinam, Gujaną Holenderską lub w języku miejscowym Sranang, to kraj w Ameryce Południowej. Oficjalna nazwa w języku niderlandzkim brzmi Republiek Suriname (tłum. Republika Surinamu). Historycznie kraj był znany jako Gujana Holenderska lub Gujana Niderlandzka. Leży pomiędzy Gujaną a Gujaną Francuską, a na północy ma wybrzeże nad Oceanem Atlantyckim. Paramaribo, stolica kraju, skupia niemal połowę mieszkańców. Liczba ludności wynosi około 600 tys., choć w zależności od źródeł i roku szacunki się różnią. Surinam uzyskał niepodległość od Holandii w 1975 roku — wcześniej był częścią Królestwa Niderlandów.

Geografia i środowisko

Większą część terytorium Surinamu pokrywa tropikalny las deszczowy będący częścią dorzecza Amazonki. Kraj ma zróżnicowaną rzeźbę: nizinne, żyzne wybrzeża ułożone w pasy deltowe oraz wyżyny i masywy skalne w głębi lądu. Do ważniejszych rzek należą m.in. Suriname, Marowijne (Maroni) i Corantijn (Courantyne), które odgrywają kluczową rolę w komunikacji oraz gospodarce wewnętrznej.

W Surinamie znajdują się obszary chronione o dużej wartości przyrodniczej, m.in. Central Suriname Nature Reserve wpisany na listę UNESCO. Kraj cechuje wysoka bioróżnorodność — występują tu liczne gatunki ssaków, ptaków i roślin, a puszcze mają dużą wartość dla badań naukowych i dla globalnego bilansu węgla.

Klimat jest typowo równikowy/tropikalny: gorący i wilgotny przez większą część roku z wyraźnymi porami deszczowymi i krótszymi porami suchymi. Na północy temperatury są nieco łagodniejsze dzięki wpływowi morskiego klimatu.

Ludność, języki i kultura

Surinam jest krajem wieloetnicznym. Główne grupy etniczne to potomkowie przybyłych na plantacje Afrykańczyków (kreole, maroons), Hindusi (Sarnami Hindustani), Jawińczycy oraz rdzenne ludy indiańskie. W społeczeństwie widoczna jest mozaika kultur, religii i zwyczajów — chrześcijaństwo, hinduizm i islam mają znaczący udział w życiu religijnym.

Oficjalnym językiem jest niderlandzki, używany w administracji, edukacji i mediach. Jako lingua franca szeroko stosowany jest język kreolski Sranan Tongo. Wpływy historyczne sprawiły, że w życiu codziennym spotyka się także języki takie jak sarnami (hindustani), jawajski czy angielski.

Gospodarka

Gospodarka Surinamu opiera się w dużej mierze na wydobyciu surowców. Wydobycie i przetwórstwo boksytu przez długi czas stanowiły filar gospodarki — boksyt dał podstawę przemysłowi aluminiowemu i przez wiele lat odpowiadał znaczącej części produkcji krajowej oraz eksportu. Obecnie ważnymi towarami eksportowymi są także cukier, ropa naftowa i złoto. Przemysł surowcowy w wielu latach stanowił około 15% PKB i ponad 70% eksportu, choć udział ten może się zmieniać w zależności od koniunktury surowcowej.

Rolnictwo zatrudnia znaczną część ludności — około 25% osób pracujących — i obejmuje uprawę ryżu, trzciny cukrowej, bananów oraz hodowlę drobnego inwentarza. Leśnictwo, rybołówstwo oraz sektor usług (w tym transport i handel) również mają znaczenie dla gospodarki.

Głównymi partnerami handlowymi Surinamu tradycyjnie są Holandia, Stany Zjednoczone oraz kraje karaibskie, choć w ostatnich dekadach rośnie znaczenie innych partnerów handlowych i inwestorów zagranicznych. Walutą kraju jest dolar surinamski (SRD).

Historia krótko

Obszar dzisiejszego Surinamu był znany europejskim żeglarzom od początku XVI wieku, kiedy to przybywali tam odkrywcy z Holandii, Francji, Hiszpanii i Anglii. W XVII wieku Holendrzy i Anglicy zakładali plantacje cukru wzdłuż rzek na żyznych równinach Gujany, wykorzystując do pracy najpierw niewolników afrykańskich, a po zniesieniu niewolnictwa — kontraktowych robotników z Azji (m.in. z Indii i Jawy).

W wyniku historycznych porozumień i konfliktów terytorialnych w regionie, m.in. po drugiej wojnie angielsko-holenderskiej, zmieniały się panowania nad niektórymi obszarami Ameryki Południowej i Karaibów. W XX wieku Surinam był częścią Królestwa Niderlandów, a pełną niepodległość uzyskał w 1975 roku. Po uzyskaniu niepodległości miała miejsce znacząca emigracja Surinamczyków do Holandii.

Polityka i podział administracyjny

Surinam jest republiką z systemem prezydenckim; głowa państwa i rządu to prezydent wybierany przez parlament. Kraj dzieli się na dystrykty (provincje), z których największym terytorialnie jest Sipaliwini obejmujący praktycznie wnętrze kraju. Najważniejsze ośrodki administracyjne i gospodarcze znajdują się wzdłuż wybrzeża.

Transport i infrastruktura

Komunikacja na wybrzeżu jest stosunkowo dobrze rozwinięta — drogi łączą główne miasta, a port w Paramaribo obsługuje handel międzynarodowy. Wnętrze kraju, porośnięte lasami, jest w dużej mierze dostępne jedynie drogami wodnymi i lotniczo — wiele osad leży nad rzekami. Główne lotnisko międzynarodowe to Międzynarodowy Port Lotniczy Johan Adolf Pengel (Zanderij), obsługujący połączenia z regionem i Europą.

Wyzwania i perspektywy

Do istotnych wyzwań Surinamu należą dywersyfikacja gospodarki (zmniejszenie zależności od wydobycia surowców), ochrona lasów i bioróżnorodności oraz rozwój infrastruktury i usług w interiorze kraju. Rozwój sektora naftowego i złota stwarza możliwości gospodarcze, ale wiąże się też z wyzwaniami środowiskowymi i społecznymi. Współpraca międzynarodowa i inwestycje zagraniczne są ważne dla realizacji projektów rozwojowych.

Surinam pozostaje krajem o dużym znaczeniu przyrodniczym i kulturowym, łączącym wpływy europejskie, afrykańskie i azjatyckie w unikalny sposób, a jego przyszłość zależy od umiejętnego łączenia ochrony środowiska z rozwojem gospodarczym i poprawą warunków życia mieszkańców.