Królestwo Niderlandów (Niderlandy): definicja, terytoria i struktura

Królestwo Niderlandów — zwięzła definicja, struktura i terytoria: Holandia oraz wyspy karaibskie (Aruba, Curaçao, Bonaire, Saba, Święty Eustatiusz, Saint Martin).

Królestwo Niderlandów (niderlandzkie: Koninkrijk der Nederlanden), potocznie nazywane Niderlandami, jest transkontynentalnym suwerennym państwem, którego formą rządów jest monarchia konstytucyjna. Głową państwa jest monarcha (obecnie król Willem‑Alexander), a podstawą prawną funkcjonowania Królestwa jest Statut Królestwa („Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden”) z 1954 roku.

Terytoria i podział administracyjny

Kraj został utworzony w 1954 roku i obecnie składa się z czterech krajów (constituent countries):

• 1. Holandia — kraj europejski, obejmujący część kontynentalną (12 prowincji) oraz od 2010 r. trzy specjalne gminy karaibskie (zob. niżej).
• 2. Aruba — kraj karaibski, od 1986 r. posiadający status odrębnego kraju w ramach Królestwa.
• 3. Curaçao — kraj karaibski, powstały w 2010 r. po rozwiązaniu Antyli Holenderskich.
• 4. Saint Martin (Holandia) — (Sint Maarten) — kraj karaibski, również utworzony w 2010 r. (część wyspy Sint Maarten należąca do Królestwa).

Karaibskie Niderlandy są odrębną formą administracyjną — specjalnymi gminami („organami publicznymi”) w ramach kraju Holandia i składają się z:

• Bonaire
• Saba
• Święty Eustatiusz

Antyle Holenderskie już nie istnieją (rozwiązane w 2010 r.) i składały się historycznie z sześciu wysp karaibskich; po rozwiązaniu część z nich uzyskała status krajów w ramach Królestwa (Aruba wcześniej, Curaçao i Saint Martin w 2010), a trzy – Bonaire, Saba i Święty Eustatiusz – zostały włączone jako specjalne gminy Holandii.

Struktura konstytucyjna i kompetencje

Królestwo jest związkiem konstytucyjnym kilku równoprawnych krajów. Statut Królestwa określa podział kompetencji między poziomem królestwa a krajami składowymi. Do spraw «królestwa» (rijkszaken) należą m.in.:

• obrona i polityka zagraniczna,
• kwestie obywatelstwa (prawo narodowościowe),
• międzynarodowe prawo karne, extradition i współpraca sądowa w sprawach międzynarodowych,
• inne sprawy uzgodnione w Statucie jako leżące w gestii Królestwa.

W praktyce większość spraw wewnętrznych (edukacja, służba zdrowia, administracja lokalna itp.) leży w gestii poszczególnych krajów. Istotnym organem na szczeblu Kingdom jest Rada Ministrów Królestwa (Rijksministerraad), w której obok ministrów rządu Holandii zasiadają ministrowie plenarni (ministers plenipotentiary) reprezentujący rządy Aruba, Curaçao i Sint Maarten — ci ostatni odpowiadają przed swoimi rządami, a nie przed parlamentem Holandii.

W każdym z krajów działa odrębny rząd i parlament. W krajach karaibskich (Aruba, Curaçao, Sint Maarten) funkcję reprezentanta monarchy pełni gubernator (governor), powoływany na wniosek rządu danego kraju.

Języki, waluty i przynależność międzynarodowa

• Językiem urzędowym w Królestwie jest niderlandzki; w Aruba i Curaçao dodatkowo uznane są za urzędowe papiamento, natomiast na Saint Martin powszechnie używany i często stosowany urzędowo jest angielski (status języków lokalnych może się różnić między krajami).
• Waluty: w części europejskiej używany jest euro; Aruba ma swoją walutę — florin arubeński, a Curaçao i Saint Martin nadal posługują się guldenem antilliańskim (Netherlands Antillean guilder). Bonaire, Sint Eustatius i Saba jako specjalne gminy Holandii przyjęły dolar amerykański jako środek płatniczy.
• Jeżeli chodzi o relacje z Unią Europejską: część europejska Królestwa (Holandia) jest państwem członkowskim UE; kraje karaibskie będące częścią Królestwa mają status terytoriów zamorskich / krajów i terytoriów zamorskich (OCT) w stosunku do UE i nie są w pełni objęte prawem unijnym.

Krótka historia i zmiany terytorialne

Królestwo w obecnej formie powstało na mocy Statutu z 1954 r. W kolejnych dekadach następowały zmiany: Surinam (była kolonia) uzyskał niepodległość w 1975 r., Aruba oddzieliła się od Antyli Holenderskich i stała się krajem w 1986 r., natomiast w 2010 r. rozwiązano Antyle Holenderskie — w wyniku tego procesu powstały kraje Curaçao i Saint Martin (Holandia), a trzy wyspy (Bonaire, Saba, Święty Eustatiusz) zostały włączone do kraju Holandia jako specjalne gminy.

Uwagi praktyczne

W codziennym użyciu «Holandia» bywa często stosowana jako synonim «Niderlandów», choć historycznie i administracyjnie Holandia jest częścią kraju Niderlandy (wywodząc się od dwóch prowincji: Holandia Północna i Holandia Południowa). Przy opisywaniu struktur państwowych warto rozróżniać poziom Królestwa (Kingdom) i poziom kraju (country) — to klucz do zrozumienia relacji między częścią europejską a terytoriami karaibskimi.

Surinam był również częścią Królestwa aż do uzyskania niepodległości w 1975 roku.

Pytania i odpowiedzi

P: Czym jest Królestwo Niderlandów?

P: Kiedy powstało Królestwo Niderlandów?

P: Z ilu krajów składa się Królestwo Niderlandów?

P: Jak nazywają się kraj europejski i wyspy karaibskie wchodzące w skład Królestwa Niderlandów?

P: Czym są Niderlandy Karaibskie?

P: Co się stało z Antylami Holenderskimi?

P: Czy Surinam był częścią Królestwa Niderlandów?

Szukaj według litery