Wyspa Navassa: niezamieszkana, sporne terytorium na Karaibach (USA/Haiti)
Wyspa Navassa — niezamieszkane, sporne terytorium na Karaibach (USA/Haiti). Historia, wydobycie guana, latarnia morska i tajemnice małego atolu.
Wyspa Navassa, czyli La Navase w Haitańskiej Kreoli, jest małą wyspą, na której nikt nie mieszka na Morzu Karaibskim. Znajduje się ona dziewięćdziesiąt mil na południe od Zatoki Guantanamo, na Kubie. Rząd Stanów Zjednoczonych twierdzi, że ta dwumilowa wyspa jest terytorium Stanów Zjednoczonych i znajduje się pod kontrolą amerykańskiej służby ds. rybołówstwa i dzikiej przyrody (U.S. Fish and Wildlife Service). Wyspa ta jest również własnością Haiti.
Geografia i środowisko
Navassa to niewielki, skalisty atol o powierzchni około 5,2 km² (ok. 2 mil kwadratowych). Brzegi wyspy tworzą strome klify i rafy koralowe, wnętrze jest niskie i pozbawione stałych źródeł słodkiej wody, co historycznie ograniczało osadnictwo. Roślinność jest skąpa — przeważają suche krzewy i roślinność odporna na suszę. Wyspa ma znaczenie przyrodnicze jako miejsce lęgowe wielu gatunków ptaków morskich oraz obszar, z którego korzystają żółwie morskie i inne gatunki przybrzeżne.
Historia i eksploatacja guana
Niektórzy żeglarze pływają z Krzysztofem Kolumbem imieniem Navassa w 1504 roku, ponieważ nie było tam słodkiej wody. W XIX wieku odkryto bogate złoża guana — odchodów ptaków morskich cenionych jako nawóz. Kapitan o nazwisku Peter Duncan przekazał go Stanom Zjednoczonym pod koniec lat 50-tych XIX wieku, w celu wydobycia guana. Przywłaszczenie wyspy przez amerykańskich wydobywców było łączone z wykorzystaniem Guano Islands Act (Ustawa o Wyspach Guano) z 1856 roku, która umożliwiała amerykańskim obywatelom zajmowanie niezasiedlonych wysp w celu eksploatacji guana. Po rebelii w 1889 r. i wojnie hiszpańsko-amerykańskiej w 1898 r., wydobycie zostało zakończone.
W XX wieku i status administracyjny
Wraz z otwarciem Kanału Panamskiego w 1914 roku, Navassa ponownie zyskała na znaczeniu dzięki wybudowaniu tam latarni morskiej. Latarnia i obecność personelu ułatwiały żeglugę na trasach między Karaibami a Kanałem Panamskim. Po II wojnie światowej nikt już na niej nie mieszkał, a działalność gospodarcza ustała.
W 1996 roku światło Navassy zostało zgaszone, a wyspa została przeniesiona do Departamentu Spraw Wewnętrznych USA. Trzy lata później, w 1999 roku, Służba Ryb i Dzikich Zwierząt otrzymała własność wyspy. Od tego czasu Navassa funkcjonuje jako Navassa Island National Wildlife Refuge, będący częścią Caribbean Islands National Wildlife Refuge Complex. Działania ochronne obejmują monitoring ptaków morskich, ochronę siedlisk i ograniczenie dostępu do wyspy — lądowanie i pobyt są zazwyczaj zabronione lub wymagają specjalnych zezwoleń.
Spór o suwerenność
Pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Haiti toczy się od dawna spór o suwerenność Navassy. Haiti opiera swoje roszczenia na geograficznej bliskości i historycznych mapach oraz dokumentach, podczas gdy USA odwołują się do zajęcia wyspy przez obywateli amerykańskich w XIX wieku i administracji federalnej. Spór nigdy formalnie nie został rozstrzygnięty w drodze międzynarodowego porozumienia; w praktyce wyspa pozostaje pod administracją amerykańską, ale Haiti wielokrotnie zgłaszało swoje pretensje.
Znaczenie i ochrona
Obecnie największe znaczenie Navassy ma charakter przyrodniczy i historyczny. Wyspa stanowi ważny rezerwat dla ptaków morskich i innych gatunków przybrzeżnych oraz jest obszarem o ograniczonym dostępie, co pomaga chronić lokalne ekosystemy przed presją turystyki i gospodarki. Równocześnie kwestia suwerenności i prawa historycznego przypomina o złożonych relacjach w regionie Karaibów oraz o tym, jak dawne praktyki gospodarcze (jak wydobycie guana) wpłynęły na współczesne granice i status terytorialny.
Praktyczne informacje
- Wyspa jest niezamieszkana — brak stałych zasobów słodkiej wody i trudne warunki ograniczają możliwość zamieszkania.
- Dostęp jest ściśle kontrolowany przez amerykańskie służby ochrony przyrody; wejście na wyspę wymaga zezwoleń i jest zwykle ograniczone do działań naukowych i konserwatorskich.
- Navassa ma wartość edukacyjną i naukową — badania dotyczą m.in. ptaków morskich, raf koralowych i efektów historycznej eksploatacji guana.
Historia
Navassa stała się obszarem wyspiarskim Stanów Zjednoczonych w październiku 1857 r., kiedy to przedstawiciel Baltimore Fertilizer Company przejął wyspę w imieniu Stanów Zjednoczonych na mocy Guano Act z 18 sierpnia 1856 r. (tytuł 48, kodeks amerykański, sekcje 1411-19). W 1889 r. faktyczna działalność wyspy przeszła na spółkę Navassa Phosphate Company. Wszystkie operacje zostały zaniechane w 1898 r., gdy wyspa stała się faktycznie niezamieszkała.
Geografia
Wyspa Navassa ma powierzchnię trzech mil kwadratowych. Navassa leży około stu mil na południe od Zatoki Guantanamo na Kubie, około trzydziestu mil na zachód od Przylądka Tiburon na Haiti, przy południowo-zachodnim wejściu do Windward Passage, na wschód od Kingston na Jamajce. Klimat Navassy jest morski i tropikalny.
Jego teren to wzniesiony płaskowyż koralowo-wapienny, płaski do pofałdowanego, otoczony pionowymi białymi klifami, wysoki na około dziewięć do piętnastu metrów. Środowisko Navassy to głównie odsłonięte skały. Ma jednak wystarczająco dużo pastwisk, aby utrzymać stada kóz. Istnieją również gęste drzewostany figowca i rozrzucone kaktusy. Tylko jedna dziesiąta powierzchni wyspy to łąki lub pastwiska. Navassa nie ma portów, a jedynie przybrzeżne kotwicowiska.
Status polityczny
W 1976 roku Amerykańska Straż Przybrzeżna ustaliła, że latarnia morska na Navassa nie ma już żadnej wartości dla rządu USA i zaprzestała wykonywania jakichkolwiek interesów na wyspie. Jednakże zaprzestanie korzystania z Navassy przez Straż Przybrzeżną USA nie miało żadnego wpływu na suwerenność Stanów Zjednoczonych nad wyspą, która pozostała niezmienna bez względu na administrującą agencję federalną czy biuro. W związku z tym, zgodnie z postanowieniami tytułu 43 Kodeksu Stanów Zjednoczonych, sekcja 1458, Departament Spraw Wewnętrznych przejął odpowiedzialność za cywilną administrację amerykańskiego obszaru wyspiarskiego.
Działając na mocy upoważnienia, które sekretarz spraw wewnętrznych przekazał mu w zarządzeniu nr 3205 (16 stycznia 1997 r.) i poprawce nr 1 (14 stycznia 1998 r.) do zarządzenia nr sekretarza. 3205 oraz wypełniając obowiązki cywilnego administratora obszaru wyspiarskiego Navassa Island w Stanach Zjednoczonych, dyrektor Office of Insular Affairs doradza wszystkim osobom zainteresowanym wizytą na wyspie Navassa, że po dokonaniu wstępnego przeglądu ekologii wyspy postanowił nie zezwalać na wizyty na wyspie i jej wodach otaczających do czasu otrzymania dalszej oceny stanu środowiska naturalnego i jego ochrony. Jak użyto w niniejszym zawiadomieniu, termin "wody otaczające" obejmuje wody otaczające wyspę Navassa w kierunku morza do linii dwanaście (12) mil morskich od linii brzegowej wyspy Navassa. Dyrektor Urzędu Spraw Wyspiarskich zamierza, aby żadne z postanowień niniejszego obwieszczenia nie odmawiało lub nie naruszało prawa do nieszkodliwego przepływu na wodach otaczających wyspę Navassa.
2 września 1999 r. amerykańska służba ds. rybołówstwa i dzikiej przyrody (U.S. Fish and Wildlife Service) utworzyła Navassa Island Wildlife Refuge jako nakładkę. Z dniem 3 grudnia 1999 r. Urząd ds. Wysp Kanaryjskich przestał być odpowiedzialny administracyjnie za Navassę. Na polecenie sekretarza z tej daty przekazano pełną administrację Navassy z Office of Insular Affairs do U.S. Fish and Wildlife Service.
Pytania i odpowiedzi
P: Jak nazywa się ta wyspa?
A: Wyspa nazywa się Wyspa Navassa, lub La Navase w języku kreolskim haitańskim.
P: Gdzie jest położona?
A: Znajduje się dziewięćdziesiąt mil na południe od Zatoki Guantanamo na Kubie.
P: Kto rości sobie prawo do własności wyspy?
O: Zarówno rząd Stanów Zjednoczonych, jak i Haiti roszczą sobie prawo do własności wyspy.
P: Jak została nazwana?
O: Niektórzy żeglarze płynący z Krzysztofem Kolumbem nazwali ją Navassa w 1504 roku, ponieważ nie było tam słodkiej wody.
P: Kiedy Peter Duncan przekazał ją Stanom Zjednoczonym?
O: Peter Duncan przekazał je USA pod koniec lat 50-tych XIX wieku w celu wydobycia guana.
P: Dlaczego na Wyspie Navassa zbudowano latarnię morską?
O: Po otwarciu Kanału Panamskiego w 1914 roku na Wyspie Navassa zbudowano latarnię morską jako pomoc nawigacyjną dla statków przepływających przez ten obszar.
P: Kiedy nikt już nie mieszkał na Navassa?
A Po II wojnie światowej nikt już na niej nie mieszkał.
Przeszukaj encyklopedię