Ameryki (Nowy Świat) — definicja, geografia i podział

Ameryki (Nowy Świat) — definicja, geografia i podział: kompendium o kontynentach, regionach, ludności i różnicach między Ameryką Północną, Środkową i Południową.

Ameryki (zwane też potocznie Ameryką lub Nowym Światem.) to rozległy obszar na półkuli zachodniej Ziemi obejmujący dwa główne kontynenty — Amerykę Północną i Amerykę Południową — wraz z przynależnymi do nich wyspami i archipelagami. Razem zajmują około 8,3% powierzchni całej planety i około 28,4% jej powierzchni lądowej. Ameryki zamieszkuje łącznie około miliarda ludzi (wartość przybliżona i zmienna).

Geografia i główne cechy fizyczne

Ameryki wyróżniają się ogromną różnorodnością krajobrazów i klimatów, od arktycznych tundr i lodowców na północy, przez rozległe niziny i góry, aż po tropikalne lasy równikowe i pustynie na południu.

• Góry: Ważne łańcuchy górskie to np. Andy w Ameryce Południowej oraz Góry Skaliste (Rocky Mountains) w Ameryce Północnej.
• Dorzecza i rzeki: Największe systemy rzeczne to Amazonka (największe dorzecze i wielka biomasa lasu równikowego) oraz Mississippi–Missouri w Ameryce Północnej.
• Równiny i wyżyny: Wielkie Równiny (Great Plains) w centrum Ameryki Północnej, płaskowyż Brazylijski i Wyżyna Patagońska na południu.
• Wyspy i archipelagi: Do Ameryk należą m.in. Wyspy Karaibskie, Grenlandia (geograficznie część Ameryki Północnej), Falklandy i liczne archipelagi przybrzeżne.
• Strefy klimatyczne: Od klimatu arktycznego, przez umiarkowany, kontynentalny i subtropikalny, po równikowy i tropikalny.

Podział geograficzny i polityczny

Ameryki dzieli się najczęściej na kilka regionów:

• Ameryka Północna — obejmuje Kanadę, Stany Zjednoczone, Meksyk oraz państwa i terytoria Ameryki Środkowej i niektóre wyspy Karaibów (choć granice regionów bywają definiowane różnie).
• Ameryka Środkowa — geograficznie traktowana często jako część Ameryki Północnej; obejmuje kraje od Meksyku na południe po Panamę oraz niektóre karaibskie wyspy.
• Ameryka Południowa — obejmuje kraje od Kolumbii i Wenezueli na północy po Argentynę i Chile na południu.
• Region Karaibów — liczne państwa i terytoria wyspiarskie o odrębnej tożsamości kulturowej i politycznej.

Ludność, języki i kultura

Ameryki są niezwykle zróżnicowane etnicznie i językowo:

• Języki dominujące: hiszpański (w większości krajów Ameryki Łacińskiej), angielski (m.in. w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, wielu krajach karaibskich), portugalski (głównie w Brazylii), francuski (m.in. w Quebecu, na Haiti, w niektórych terytoriach karaibskich) oraz liczne języki rdzenne i kreolskie.
• Kultura: wynik mieszanki tradycji rdzennych ludów (np. Azteków, Majów, Inków), kultury europejskiej (głównie hiszpańskiej, portugalskiej, angielskiej, francuskiej), afrykańskich wpływów przywiezionych w czasach kolonialnych oraz późniejszych migracji z innych regionów świata.

Historia w skrócie

Przed przybyciem Europejczyków obszary obu Ameryk były zamieszkane przez liczne ludy i cywilizacje o rozwiniętych strukturach społecznych, rolnictwie i infrastrukturze. Od końca XV wieku rozpoczął się proces kolonizacji przez mocarstwa europejskie, co doprowadziło do istotnych zmian demograficznych, gospodarczych i kulturowych. W XIX wieku większość krajów Ameryki Łacińskiej uzyskała niepodległość, a w XX wieku kraje obu Ameryk przeszły kolejne fazy rozwoju, uprzemysłowienia i integracji gospodarczej.

Nazwa i terminy

Nazwa "Ameryki" pochodzi od imienia podróżnika i kartografa Amerigo Vespucci, który wniósł istotny wkład w uświadomienie, że odkryte lądy stanowią odrębny kontynent, nie część Azji. Określenie Nowy Świat (Nowy Świat) jest terminem historycznym odnoszącym się do obu Ameryk po kontakcie z Europą.

W języku potocznym i publicystycznym spotyka się różne użycia słowa Amerykanin. Najczęściej przez ten termin rozumie się obywatela Stanów Zjednoczonych Ameryki, ponieważ jest to największe i najbardziej rozpoznawalne państwo w obu Amerykach. Jednak technicznie można nim określać mieszkańca któregokolwiek kraju obu Ameryk (rzadziej stosowane).

Gospodarka i powiązania międzynarodowe

Gospodarki krajów amerykańskich są bardzo zróżnicowane — od rozwiniętych i uprzemysłowionych (Kanada, Stany Zjednoczone) przez rosnące gospodarki (Brazylia, Meksyk) po kraje o gospodarce opierającej się w dużej mierze na rolnictwie i surowcach. W regionie funkcjonują także organizacje i umowy gospodarcze, takie jak NAFTA/USMCA w Ameryce Północnej czy MERCOSUR w Ameryce Południowej.

Uwagi końcowe

Ameryki to kontynenty o ogromnym znaczeniu przyrodniczym, kulturowym i gospodarczym. Ich wewnętrzny podział geograficzny i polityczny może być definiowany różnie w zależności od kontekstu (geograficznego, historycznego czy politycznego). Informacje zawarte powyżej stanowią syntetyczne wprowadzenie — w zależności od potrzeby można rozszerzyć opis o szczegóły dotyczące poszczególnych krajów, regionów biogeograficznych, historii czy demografii.

Pytania i odpowiedzi

P: Jakie są dwa kontynenty tworzące obie Ameryki?

P: Jaki procent całkowitej powierzchni Ziemi zajmują obie Ameryki?

P: Jaki procent powierzchni Ziemi zajmują obie Ameryki?

P: Które kraje większość ludzi uważa za część Ameryki Północnej, a nie Ameryki Południowej?

P: Jaki jest najbardziej zaludniony kraj w obu Amerykach?

P: Do czego zazwyczaj odnosi się słowo "amerykański"?

P: Czy ludzie i rzeczy pochodzące z dowolnego miejsca w obu Amerykach są czasami nazywane "amerykańskimi"?

Szukaj według litery