Ronald Wilson Reagan (/ˈrɒnəld ˈwɪlsən ˈreɪɡən/; 6 lutego 1911 – 5 czerwca 2004) był amerykańskim aktorem i politykiem. W latach 1981–1989 pełnił urząd 40. prezydenta Stanów Zjednoczonych. Był także 33. gubernatorem Kalifornii w latach 1967–1975. Reagan był dwukrotnie wybrany na przewodniczącego Screen Actors Guild – od 1947 do 1952 roku i ponownie od 1959 do 1960 roku. Zanim rozpoczął karierę polityczną, zyskał rozgłos jako aktor filmowy, telewizyjny i radiowy.

Wczesne życie i kariera w Hollywood

Reagan urodził się w Tampico, w stanie Illinois i wychowywał się w sąsiednim Dixon. Po ukończeniu studiów na Eureka College pracował jako komentator sportowy i prezenter radiowy, co otworzyło mu drogę do Hollywood. Pod koniec lat 30. podpisał kontrakt z wytwórnią Warner Bros i wystąpił w licznych produkcjach – w sumie pojawił się w około 53 filmach. Podczas II wojny światowej służył w służbach armii, głównie przy produkcji filmów szkoleniowych i programów radiowych dla sił zbrojnych.

Życie osobiste

W 1940 roku Reagan ożenił się z aktorką Jane Wyman. Para rozwiodła się w 1949 roku; mieli razem dwójkę dzieci: Maureen (biologiczną córkę) i Michaela (adoptowanego syna). W 1952 roku Reagan poślubił Nancy Davis, z którą miał dwójkę dzieci – Patricię (Patti) i Ronalda Reagana Jr. Małżeństwo z Nancy przetrwało do jego śmierci w 2004 roku. Nancy stała się jedną z najbardziej wpływowych Pierwszych Dam w czasach prezydentury Reagana.

Wejście do polityki i kariera gubernatorska

Początkowo Reagan identyfikował się jako demokrat, jednak w połowie lat 60. przesunął się w stronę konserwatywną i formalnie przystąpił do partii republikańskiej. W 1966 roku wygrał wybory na gubernatora Kalifornii i pełnił ten urząd przez dwie kadencje (1967–1975). Jako gubernator wprowadzał cięcia wydatków, restrukturyzował administrację i stanowczo reagował na protesty społeczne – jednym z głośniejszych epizodów były starcia wokół tzw. People's Park w Berkeley.

Droga do Białego Domu

Reagan dwukrotnie ubiegał się wcześniej o nominację prezydencką: w 1968 i 1976 roku. W 1980 roku zdobył nominację republikańską i zwyciężył w wyborach powszechnych, obejmując urząd w styczniu 1981 roku. Już w pierwszych miesiącach prezydentury przeżył próbę zamachu (zamach przeprowadził John Hinckley Jr.; do wydarzenia doszło 30 marca 1981 r.), z której wyszedł ciężko ranny, ale szybko wrócił do obowiązków.

Polityka wewnętrzna: „Reaganomics” i „Wojna z narkotykami”

Reagan wprowadził program gospodarczy oparty na ideach podaży – znanym później jako Reaganomics. Polityka ta obejmowała znaczne obniżki stawek podatkowych, deregulację sektora prywatnego oraz zmniejszanie interwencji państwa w gospodarce. Jej zwolennicy wskazywali na ożywienie gospodarcze i spadek inflacji, przeciwnicy – na rosnący deficyt budżetowy i nierówności społeczne. Reagan zapoczątkował także zintensyfikowaną walkę z narkotykami, promując surowe kary i kampanie prewencyjne.

Polityka zagraniczna i zimna wojna

W polityce międzynarodowej Reagan prowadził zdecydowaną, antykomunistyczną linię. W 1983 roku nakazał inwazję na Grenadę, argumentując konieczność ochrony amerykańskich obywateli i stabilizacji regionu po przewrocie. W 1986 roku nakazał bombardowania Libii w odwecie za wspieranie terroryzmu międzynarodowego. W drugiej kadencji jego administracja stanęła jednak w obliczu poważnego skandalu – afery Iran-Contra, związanej ze sprzedażą broni Iranowi i niejawnym finansowaniem kontrrewolucjonistów w Nikaragui.

Jednocześnie Reagan nawiązał dialog ze Związkiem Radzieckim i osobiście współpracował z Michailem Gorbaczowem, co doprowadziło do podpisania traktatu INF z 1987 roku, ograniczającego broń średniego zasięgu i będącego krokiem w procesie deeskalacji zimnej wojny.

Reelekcja i zakończenie urzędowania

W 1984 roku Reagan został ponownie wybrany na prezydenta, odnosząc zdecydowane zwycięstwo. W czasie swojej prezydentury zyskał przydomki „Wielki Komunikator” (ze względu na umiejętność przemawiania) oraz „teflonowy prezydent” – krytyka i skandale często wydawały się nie osłabiać jego popularności. Funkcję prezydenta zakończył w styczniu 1989 roku.

Późniejsze lata i śmierć

Po opuszczeniu Białego Domu Reagan pozostał aktywny publicznie przez kilka lat, lecz w 1994 roku ogłoszono, że został zdiagnozowany z chorobą Alzheimera. Przez ostatnią dekadę życia rzadko pojawiał się publicznie. Zmarł 5 czerwca 2004 roku w swoim domu w Bel Air w Los Angeles z powodu zapalenia płuc, po wieloletniej walce z chorobą. Miał 93 lata.

Ocena i dziedzictwo

Reagan pozostaje jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci amerykańskiej polityki XX wieku. Jego zwolennicy podkreślają wkład w ograniczenie wpływów komunizmu, odbudowę pewności siebie narodu i pobudzenie wzrostu gospodarczego. Krytycy wskazują na wzrost długu publicznego, pogłębienie nierówności społecznych oraz kontrowersyjne aspekty polityki zagranicznej. W sondażach i rankingach wielu badaczy oraz wyborców Reagan często znajduje się wysoko wśród najbardziej wpływowych prezydentów, a jego polityczne idee nadal silnie oddziałują na ruch konserwatywny w Stanach Zjednoczonych.