Brama Brandenburska — historia, architektura i symbolika Berlina

Brama Brandenburska — fascynująca podróż przez historię, architekturę i symboliczną rolę Berlina: od pruskiego łuku, przez podziały zimnej wojny, po ikonę zjednoczenia.

Brama Brandenburska (niem.: Brandenburger Tor) to jedna z najbardziej rozpoznawalnych budowli w Berlinie, w Niemczech. Powstała w latach 1788–1791 jako monumentalna brama miejska i do dziś jest jedyną zachowaną historyczną bramą prowadzącą do centrum Berlina. Znajduje się pomiędzy Platz des 18. März i Paryskim Platzem. Niedaleko na północy znajduje się budynek Reichstagu. W czasie zimnej wojny Reichstag znajdował się w Berlinie Zachodnim, a Brandenburger Tor w Berlinie Wschodnim.

Historia

Brama została zbudowana na rozkaz króla Prus Fryderyka Wilhelma II i zaprojektowana przez architekta Carla Gottharda Langhansa. Styl budowli jest neoklasycystyczny i nawiązuje do antycznych propylejów ateńskich. Początkowo pełniła funkcję reprezentacyjną — miała podkreślać potęgę państwa pruskiego oraz wyznaczać ceremonialne wejście do miasta.

Architektura

Brama Brandenburska ma dwanaście kolumn ustawionych w dwóch rzędach — sześć od strony zewnętrznej i sześć od wewnętrznej. Kolumny tworzą pięć przejść (jezdni). Oryginalnie centralna część miała charakter reprezentacyjny i była zarezerwowana dla królewskich procesji; obywatele mogli korzystać tylko z dwóch zewnętrznych przejść. Budowla ma cechy porządku doryckiego, a jej proporcje i detal architektoniczny odwołują się do klasycznych wzorców.

Quadriga — rzeźba na szczycie

Na szczycie bramy znajduje się słynna Quadriga — rzeźba przedstawiająca boginię zwycięstwa prowadzącą kwadrygę, czyli rydwan zaprzężony w cztery konie. Autorem rzeźby był Johann Gottfried Schadow. Po klęsce Prus w bitwie pod Jeną-Auerstedt (1806) Napoleon zabrał Kwadrygę do Paryża. Po pokonaniu Napoleona w 1814 roku rzeźba została przywieziona z powrotem do Berlina — wieniec oliwny zastąpiono wtedy symbolem militarnym, m.in. Żelaznym Krzyżem, a bogini została utożsamiona z Nike, boginią zwycięstwa (Nike, bogini zwycięstwa).

II wojna światowa i okres powojenny

Brama została poważnie uszkodzona podczas II wojny światowej, lecz jej główna struktura przetrwała. W latach powojennych zarówno władze Berlina Wschodniego, jak i Zachodniego prowadziły prace konserwatorskie, jednak po wzniesieniu muru berlińskiego w 1961 roku brama znalazła się w strefie zamkniętej, tzw. pasa śmierci, i była niedostępna dla mieszkańców miasta.

Brama w czasie zimnej wojny i przemówienia

W okresie podziału Berlina Brama stała się silnym symbolem separacji. W 1963 roku prezydent USA John F. Kennedy odwiedził Bramę Brandenburską — podczas wizyty Sowieci wywiesili transparenty, by utrudnić widok na część wschodnią. W latach 80. burmistrz Berlina Zachodniego Richard von Weizsäcker powiedział:

Kwestia niemiecka pozostanie otwarta tak długo, jak długo Brama Brandenburska będzie zamknięta.

W 1987 roku prezydent USA Ronald Reagan wygłosił swoje słynne przemówienie "Zburzyć ten mur!". " na terenie przy Bramie, wzywając do likwidacji podziału Berlina i Niemiec.

Zjednoczenie i symbolika

Brama stała się jednym z głównych symboli zjednoczenia niemieckiego i końca podziału Europy. 22 grudnia 1989 roku Brama Brandenburska została ponownie otwarta, gdy przechodził przez nią Helmut Kohl, kanclerz Niemiec Zachodnich, na powitanie Hansa Modrowa, premiera Niemiec Wschodnich. Od tego czasu Brama jest powszechnie rozumiana jako symbol wolności, jedności i europejskiej integracji. Von Weizsäcker był prezydentem Niemiec podczas zjednoczenia i przypisywano mu duże znaczenie w procesie pojednania.

Restauracje, ochrona i wydarzenia

Brama jest regularnie konserwowana i poddawana pracom restauracyjnym, aby chronić jej kamienną strukturę i rzeźbę Quadrigi przed zniszczeniem przez warunki atmosferyczne oraz zanieczyszczenia. W dniu 21 grudnia 2000 roku Brama Brandenburska została prywatnie wyremontowana kosztem 3 milionów dolarów.

Obecnie wokół Bramy odbywają się liczne wydarzenia publiczne — od uroczystości państwowych po masowe imprezy sylwestrowe — a miejsce to należy do najchętniej odwiedzanych atrakcji turystycznych Berlina. Ze względu na wartość historyczną prowadzone są także prace badawcze i konserwatorskie mające na celu zachowanie autentycznego wyglądu budowli.

Najważniejsze fakty w skrócie

• Budowa: 1788–1791, architekt: Carl Gotthard Langhans.
• Styl: neoklasycystyczny, nawiązania do antycznych propylejów.
• Kolumny: 12 kolumn tworzących 5 przejść; centralne przejście miało charakter królewski.
• Quadriga: rzeźba Johann Gottfried Schadow, skradziona przez Napoleona (1806), zwrócona w 1814 r.
• Symbolika: od emblematów pruskiego zwycięstwa poprzez wykorzystywanie przez nazistów, po symbol podziału i ostatecznie zjednoczenia Niemiec.

Brama Brandenburska pozostaje nie tylko zabytkiem architektonicznym, lecz także silnym znakiem pamięci historycznej — świadkiem przemian politycznych i społecznych, które ukształtowały współczesną Europę.

Pytania i odpowiedzi

P: Co to jest Brama Brandenburska?

P: Gdzie znajduje się Brama Brandenburska?

P: Ile ma kolumn?

P: Co zrobił pruski generał Ernst von Pfuel, gdy Napoleon został pokonany w 1814 roku?

P: Jak naziści wykorzystali ją jako swój symbol?

P: Dlaczego została zamknięta, gdy w 1961 roku zbudowano mur berliński?

P: Kto powiedział: "Kwestia niemiecka pozostanie otwarta tak długo, jak długo Brama Brandenburska będzie zamknięta"?

Szukaj według litery