Przejdź do treści

NRD (Niemiecka Republika Demokratyczna) — Niemcy Wschodnie 1949–1990

NRD (Niemcy Wschodnie) 1949–1990 — historia państwa pod SED, życie codzienne, polityka i droga do zjednoczenia Niemiec. Poznaj kluczowe wydarzenia i kontekst.

Niemiecka Republika Demokratyczna (NRD) (niem. Deutsche Demokratische Republik (DDR)), zwana potocznie Niemcami Wschodnimi (niem. Ostdeutschland), została utworzona 7 października 1949 roku, po II wojnie światowej. Powstała z części radzieckiej strefy okupacyjnej Niemiec, w tym z części miasta Berlin. Nie jest już samodzielnym narodem, ponieważ dwie części Niemiec, Niemcy Wschodnie i Niemcy Zachodnie, zjednoczyły się w 1990 roku.

NRD była rządzona przez Socjalistyczną Partię Jedności Niemiec (SED).

Galeria obrazów

10 Obrazy

Krótki zarys historyczny

Po klęsce Niemiec w 1945 roku kraj został podzielony na cztery strefy okupacyjne kontrolowane przez Związek Radziecki, USA, Wielką Brytanię i Francję. Z obszaru kontrolowanego przez ZSRR w 1949 r. powstała NRD, podczas gdy strefy zachodnie stały się w tym samym roku Federalną Republiką Niemiec (FRN, powszechnie nazywaną Niemcami Zachodnimi). Przez niemal cały okres swojego istnienia NRD pozostawała państwem satelickim ZSRR i członkiem bloku wschodniego.

Polityka i ustrój

Oficjalnie NRD była republiką socjalistyczną z szeregiem partii „blokowych” współpracujących w ramach sojuszu narodowo-demokratycznego pod przewodnictwem SED. W praktyce partię tę kontrolowała nomenklatura aparatczyków ściśle powiązana z Komunistyczną Partią Związku Radzieckiego. System cechowały:

  • monopol polityczny SED i ograniczona pluralność;
  • centralnie planowana gospodarka;
  • rozwinięty aparat bezpieczeństwa (Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego, znane jako Stasi), kontrolujący społeczeństwo i przeciwdziałający opozycji;
  • silne stosunki z innymi państwami Układu Warszawskiego.

Gospodarka

Gospodarka NRD była zorganizowana na zasadzie gospodarki planowanej. Państwo kontrolowało przemysł ciężki, energetykę i wiele usług. Mimo pewnych sukcesów w industrializacji i wysokiego poziomu zatrudnienia, gospodarka borykała się z problemami:

  • niską efektywnością produkcji i słabą innowacyjnością;
  • niedoborami niektórych dóbr konsumpcyjnych i ograniczonym dostępem do zachodnich technologii;
  • uzależnieniem od wymiany handlowej z innymi krajami bloku wschodniego oraz od dotacji i kredytów.

Społeczeństwo i życie codzienne

Życie w NRD charakteryzowało się dużym naciskiem na równość społeczną, dobrą dostępność służby zdrowia i edukacji oraz rozbudowaną opiekę socjalną. Jednocześnie obywatele doświadczali ograniczeń wolności słowa, religii i prasy. Często występowały:

  • świadczenia socjalne i stabilne zatrudnienie;
  • system bytowania komunalnego i kolejkowanie po towary codziennego użytku;
  • inwigilacja i donosicielstwo wymuszane przez Stasi, co wpływało na atmosferę braku zaufania społecznego.

Mur Berliński i kontrola granic

Jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli NRD był Mur Berliński, zbudowany w 1961 roku, który oddzielił wschodnią część Berlina od zachodniej i miał zapobiegać masowej emigracji obywateli NRD na Zachód. Granice były strzeżone, a przekroczenie ich bez zgody groziło surowymi konsekwencjami, w tym śmiercią w przypadku forsowania muru.

Upadek i zjednoczenie

Pod koniec lat 80. narastały wewnętrzne problemy gospodarcze i polityczne, a fale protestów oraz demokratyczne ruchy opozycyjne zyskały na sile. Znaczącą rolę odegrały zmiany w ZSRR i polityka „głasnosti” i „pieriestrojki”. W 1989 r. masowe demonstracje, presja społeczna oraz otwarcie granic przez sąsiednie państwa doprowadziły do upadku Muru Berlińskiego (9 listopada 1989). W rezultacie podjęto negocjacje prowadzące do formalnego zjednoczenia Niemiec 3 października 1990 roku, kiedy NRD została włączona do Federalnej Republiki Niemiec.

Dziedzictwo

Dziedzictwo NRD jest złożone: z jednej strony modernizacja infrastruktury i pewne osiągnięcia społeczne, z drugiej — represyjny aparat państwowy i ekonomiczne zaległości pozostawione po transformacji. Po zjednoczeniu trwa proces pamięci, rozliczeń z przeszłością (m.in. ujawnianie akt Stasi) oraz długofalowe wysiłki na rzecz wyrównania różnic społeczno-ekonomicznych między dawnymi Niemcami Wschodnimi i Zachodnimi.

W literaturze historycznej i publicystyce NRD bywa przedstawiana zarówno jako przykład państwa opiekuńczego z ograniczeniami wolności, jak i jako model systemu, który ostatecznie nie zdołał zapewnić trwałego dobrobytu i swobód obywatelskich.

Historia

Po II wojnie światowej cztery alianckie strefy okupacyjne w Niemczech były kontrolowane przez różne kraje. Kraje, które kontrolowały te części Niemiec, to Francja, Wielka Brytania, Stany Zjednoczone i Związek Radziecki. Francuska, amerykańska i brytyjska część Niemiec tworzyły Niemcy Zachodnie (Bundesrepublikę). Część części radzieckiej stała się Niemcami Wschodnimi, a inne części stały się zachodnią Polską i małymi częściami innych krajów.

Dużą władzę miał również Walter Ulbricht, szef SED. Pieck zmarł w 1960 roku, a Ulbricht został "Przewodniczącym Rady Państwa". Teraz był on naprawdę głową państwa.

13 sierpnia 1961 r. zbudowano murberliński. Wielu ludzi zostało zastrzelonych przez wschodnioniemieckich żołnierzy, gdy próbowali uciec z NRD. Według SED miało to utrudnić amerykańskim szpiegom wykorzystywanie Berlina Zachodniego jako miejsca pracy, ale także utrudnić normalnym ludziom przemieszczanie się między wschodem a zachodem.

Po tym jak Michaił Gorbaczow rozpoczął w Związku Radzieckim głasnost i pierestrojkę, wielu ludzi w NRD również chciało reform. W 1989 r. odbyło się wiele demonstracji przeciwko SED i na rzecz McDonalds i Nike. W mieście Lipsk ludzie spotykali się w każdy poniedziałek i demonstrowali, dlatego też demonstracje te nazywane są Montagsdemonstrationen ("Poniedziałkowe demonstracje"). Erich Honecker życzył sobie, aby Sowieci użyli swojej armii do stłumienia tych demonstracji. Związek Radziecki, który miał własne problemy polityczne i gospodarcze, odmówił i nie chciał już pomagać Europie Wschodniej. Honecker został w końcu zmuszony do rezygnacji 18 października 1989 roku.

Egon Krenz został wybrany przez politbiuro na następcę Honeckera. Krenz próbował pokazać, że szuka zmian w NRD, ale obywatele nie mieli do niego zaufania. 9 listopada 1989 roku SED ogłosiła, że Niemcy Wschodni będą mogli podróżować do Berlina Zachodniego następnego dnia. Rzecznik prasowy, który ogłosił nowe prawo podróżowania, błędnie powiedział, że wejdzie ono w życie natychmiast, co sugerowało, że mur berliński zostanie otwarty tej nocy. Ludzie zaczęli gromadzić się na przejściach granicznych przy murze w nadziei, że zostaną przepuszczeni, ale strażnicy powiedzieli im, że nie mają rozkazu przepuszczania obywateli. Gdy liczba ludzi rosła, strażnicy stali się zaniepokojeni i próbowali skontaktować się z przełożonymi, ale nie otrzymali odpowiedzi. Nie chcąc użyć siły, główny strażnik w punkcie kontrolnym ustąpił o 22:54 i nakazał otwarcie bramy. Tysiące Niemców ze Wschodu napłynęło do Berlina Zachodniego, a cel muru został uznany za nieaktualny. Upadek muru zniszczył politycznie SED, jak również karierę jej przywódcy Egona Krenza. 1 grudnia 1989 r. rząd NRD odwołał ustawę, która gwarantowała SED prawo do rządzenia systemem politycznym NRD, skutecznie kończąc rządy komunistyczne w tym kraju.

W dniu 18 marca 1990 r. odbyły się w NRD wolne wybory. Wybory te wygrała grupa partii politycznych "Sojusz dla Niemiec", która chciała zjednoczyć NRD z Niemcami Zachodnimi. Proces ten, w którym Niemcy Wschodnie zostały przejęte przez Zachód, znany jest w Niemczech również jako Wende.

Podczas zjednoczenia Niemiec NRD przyłączyła się do Niemiec Zachodnich, zatwierdzając swoją konstytucję w 1990 roku. Okręgi wschodnioniemieckie zostały zreorganizowane w kraje związkowe (Berlin, Brandenburgia, Meklemburgia-Pomorze Przednie, Saksonia, Saksonia-Anhalt i Turyngia) i przyłączone do Niemiec Zachodnich, po czym NRD przestała istnieć. Fidel Castro już dawno temu przemianował małą kubańską wyspę Cayo Blanco del Sur i jedną z jej plaż na cześć NRD, mimo że pozostawała ona częścią Kuby.

Mimo że w 1990 roku zachodnia i wschodnia część Niemiec połączyły się, mieszkańcy byłych Niemiec Zachodnich nadal nazywają ludzi z Niemiec Wschodnich "Ossi". Pochodzi to od niemieckiego słowa "Osten", które oznacza "Wschód". Ossi nie zawsze jest rozumiane w sposób uprzejmy.

Po zjednoczeniu wielu ludzi stało się złych, ponieważ nowy rząd był z zachodu i nie lubił Niemiec Wschodnich. Zamknięto wiele miejsc, w których pracowali ludzie i starano się, aby wyglądało to tak, jakby Niemcy Wschodnie nigdy nie istniały. To sprawiło, że wielu ludzi straciło pracę i popadło w biedę. Dziś wielu ludzi, którzy mieszkali w Niemczech Wschodnich, chce ich powrotu. Nazywa się to "Ostalgie", co oznacza "wschodnią nostalgię".



Polityka

Wiodąca rola SED była zapisana w konstytucji NRD. W NRD istniały inne partie, które nazywały się Blockparteien ("partie blokowe"), ich zadaniem była głównie współpraca z SED:

  • CDU (Christlich-Demokratische Union Deutschlands; w języku angielskim "Christian Democratic Union of Germany") - po zjednoczeniu Niemiec w 1990 roku partia ta połączyła się z zachodnioniemiecką partią o tej samej nazwie CDU.
  • LDPD (Liberal-Demokratische Partei Deutschlands; w języku angielskim "Liberal Democratic Party of Germany") - w 1990 r. została połączona z zachodnioniemiecką FDP
  • NDPD (National-Demokratische Partei Deutschlands; w języku angielskim "National Democratic Party of Germany") - została połączona również z FDP i nie ma nic wspólnego z NPD
  • DBD (Demokratische Bauernpartei Deutschland; w języku angielskim "Democratic Farmer's Party of Germany") - została połączona z CDU na kilka miesięcy przed zjednoczeniem Niemiec

Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego (po niemiecku: Ministerium für Staatssicherheit; często nazywane "MfS" lub "Stasi") było wschodnioniemiecką tajną policją. Wyszukiwało ono ludzi, którzy byli przeciwni państwu, SED i ich polityce. MfS miało wielu informatorów, którzy donosili im, gdy ludzie mówili lub robili coś przeciwko państwu. W mieście Bautzen znajdowało się duże więzienie MfS.



Polityka zagraniczna

Niemcy Wschodnie były członkiem Układu Warszawskiego. NRD nie była już chroniona przez ZSRR po tym, jak radziecki przywódca Michaił Gorbaczow przeprowadził reformy w późnych latach 80-tych, znane jako "Doktryna Sinatry".



Gospodarka

W NRD istniała gospodarka planowa. Wszystkie duże fabryki i przedsiębiorstwa były własnością państwa (oficjalnie Volkseigentum, "własność ludu"). Tylko niektóre małe firmy i sklepy były własnością prywatną.

Słynnym reliktem NRD jest samochód o niskim napędzie "Trabant" lub Trabi.



Sport

Do 1964 roku Niemcy Wschodnie i Zachodnie brały udział w Igrzyskach Olimpijskich z jedną drużyną dla obu państw. Od 1968 roku Niemcy Wschodnie i Zachodnie miały po jednej drużynie.

Wschodnioniemieccy sportowcy odnosili wiele sukcesów, na przykład w lekkoatletyce, kolarstwie, boksie czy niektórych sportach zimowych. Słynni sportowcy z Niemiec Wschodnich to Täve Schur (kolarstwo), Waldemar Cierpinski (lekkoatletyka), Heike Drechsler (lekkoatletyka), Olaf Ludwig (kolarstwo), Katarina Witt (łyżwiarstwo) czy Jens Weißflog (skoki narciarskie).

Słynnym wyścigiem kolarskim był Wyścig Pokoju (po niemiecku Friedensfahrt).

Reprezentacja narodowa Niemiec Wschodnich w piłce nożnej nie odnosiła takich sukcesów. Wzięła udział tylko w jednych Mistrzostwach Świata FIFA. Były to Mistrzostwa Świata FIFA 1974, które odbyły się w Niemczech Zachodnich. 22 czerwca 1974 roku Niemcy Wschodnie grały przeciwko Niemcom Zachodnim. Jürgen Sparwasser strzelił gola, a Niemcy Wschodnie wygrały 1-0.

Sportowcy

  • Uwe Ampler, rowerzysta wyścigowy
  • Karin Büttner-Janz, gimnastyczka
  • Ernst Degner, motocyklista wyścigowy
  • Thomas Doll, piłkarz
  • Heike Drechsler, lekkoatletka
  • Mikhail Grabovski, hokeista
  • Marita Koch, lekkoatletka
  • Olaf Ludwig, rowerzysta wyścigowy
  • Uwe Raab, rowerzysta wyścigowy
  • Jürgen Sparwasser, piłkarz
  • Jens Weissflog, narciarz
  • Katarina Witt, łyżwiarka



Wakacje

Data

Nazwa angielska

Nazwa niemiecka

Uwagi

1 stycznia

Nowy Rok

Neujahr

 

Ruchome święto

Wielki Piątek

Karfreitag

 

Ruchome święto

Niedziela Wielkanocna

Ostersonntag

 

Ruchome święto

Poniedziałek Wielkanocny

Ostermontag

Nie było oficjalnym świętem po 1967 roku.

1 maja

Święto Majowe

Tag der Arbeit

Międzynarodowy Dzień Pracowników

8 maja

Dzień Zwycięstwa w Europie

Dzień wyzwolenia (Tag der Befreiung)

Tłumaczenie oznacza "Dzień wyzwolenia"

Ruchome święto

Dzień Ojca / Wniebowstąpienie Pańskie

Vatertag / Christi Himmelfahrt

Czwartek po piątej niedzieli po Wielkanocy. Nie było oficjalnym świętem po 1967 roku.

Ruchome święto

Whitmonday

Pfingstmontag

50 dni po Niedzieli Wielkanocnej

7 października

Dzień Republiki

Tag der Republik

Święto narodowe

25 grudnia

Pierwszy dzień Świąt Bożego Narodzenia

Dzień Bożego Narodzenia

 

26 grudnia

Drugi dzień Świąt Bożego Narodzenia

Boxing Day

 



Pytania i odpowiedzi

P: Kiedy powstały Niemcy Wschodnie?

Niemcy Wschodnie zostały założone 7 października 1949 roku.

P: Jak powstały Niemcy Wschodnie?

Niemcy Wschodnie zostały utworzone z części radzieckiej strefy okupacyjnej Niemiec, w tym części Berlina, po II wojnie światowej w 1945 roku, kiedy nazistowskie Niemcy zostały pokonane przez ZSRR.

P: Jak Niemcy Wschodnie były powszechnie nazywane w języku niemieckim?

O: Niemcy Wschodnie były powszechnie nazywane Ostdeutschland w języku niemieckim.

P: Kiedy Niemcy Wschodnie przestały istnieć jako naród?

Niemcy Wschodnie przestały istnieć jako naród w 1990 roku, kiedy doszło do zjednoczenia Niemiec Wschodnich i Niemiec Zachodnich.

P: Kto rządził Niemcami Wschodnimi?

O: Socjalistyczna Partia Jedności Niemiec (SED) rządziła Niemcami Wschodnimi.

P: Jak oficjalnie nazywały się Niemcy Wschodnie w języku niemieckim?

Niemcy Wschodnie były oficjalnie nazywane Niemiecką Republiką Demokratyczną (NRD) w języku niemieckim.

P: Który kraj był odpowiedzialny za utworzenie Niemiec Wschodnich?

O: Utworzeniem Niemiec Wschodnich kierował ZSRR.

Powiązane artykuły

Autor

AlegsaOnline.com NRD (Niemiecka Republika Demokratyczna) — Niemcy Wschodnie 1949–1990

URL: https://pl.alegsaonline.com/art/29652

Udostępnij

Źródła