Richard Milhous Nixon (9 stycznia 1913–22 kwietnia 1994) był amerykańskim politykiem i prawnikiem, który pełnił funkcję 37. prezydenta Stanów Zjednoczonych w latach 1969–1974. Przed wyborem na prezydenta zyskał doświadczenie jako kongresman i senator reprezentujący Kalifornię, a następnie jako 36. wiceprezydent w administracji Dwighta D. Eisenhowera (Eisenhower). Jego kariera łączyła wyraźne sukcesy w polityce zagranicznej z kontrowersjami i ostatecznym upadkiem zaufania publicznego po aferze Watergate.

Wczesne życie i droga polityczna

Nixon urodził się w Yorba Linda w Kalifornii i wychowywał się w skromnych warunkach. Ukończył studia prawnicze na Duke University, służył w marynarce wojennej podczas II wojny światowej, a po wojnie rozpoczął karierę polityczną. Zyskał rozgłos jako antykomunista i aktywny członek Partii Republikańskiej. W 1952 roku, po wystąpieniu w tzw. "Checkers speech", utrzymał nominację wiceprezydencką i przez osiem lat był partnerem politycznym Eisenhowera (wiceprezydent).

Polityka krajowa

Jako prezydent Nixon prowadził politykę określaną czasem jako pragmatyczna i centrowa. Jego administracja wspierała utworzenie Agencji Ochrony Środowiska (EPA) oraz przyjęcie ustaw poszerzających ochronę środowiska i bezpieczeństwo pracy. W odpowiedzi na problemy gospodarcze wprowadził tymczasowe ograniczenia płac i cen oraz podjął kroki, które przerwały ścisłe powiązanie dolara z systemem złota — działania te określane są w literaturze ekonomicznej jako "Nixon Shock". Nixon był też autorem koncepcji "New Federalism" i programów przesunięcia części kompetencji na szczebel lokalny.

Polityka zagraniczna

W polityce międzynarodowej Nixon i jego doradca ds. bezpieczeństwa narodowego Henry Kissinger wprowadzili zmianę kursu, prowadząc do odprężenia w relacjach ze Związkiem Radzieckim (m.in. porozumienia SALT I) oraz historycznego zbliżenia z Chińską Republiką Ludową. Kluczowym momentem była wizyta prezydenta w Pekinie w 1972 roku, która zapoczątkowała normalizację stosunków między USA a Chinami. W sprawie Wietnamu administracja dążyła do stopniowego przenoszenia ciężaru walk na siły południowowietnamskie (proces zwany "Vietnamization") i do negocjacji pokojowych, które doprowadziły do porozumień paryskich w 1973 roku.

Skandal Watergate i rezygnacja

Nixon zapisał się również w historii przez skandal polityczny znany jako Watergate — przerost działań operacyjnych nad normami prawnymi i próby tuszowania nieprawidłowości po włamaniu do siedziby Komitetu Narodowego Demokratów w 1972 roku. Dochodzenie, ujawnienie nagrań rozmów i postępujące procedury prawne spowodowały utratę poparcia politycznego. Sprawa doprowadziła do procesu impeachamentu w Izbie Reprezentantów i była motywem rezygnacji prezydenta w 1974 roku — Nixon jest jedynym prezydentem USA, który zrezygnował z urzędu (Watergate, postępowanie impeachmentowe).

Okres po prezydenturze i dziedzictwo

Po ustąpieniu z urzędu Nixon spędził pozostałe lata na pisaniu wspomnień i analizowaniu spraw międzynarodowych, starając się częściowo odbudować reputację. Zmarł w 1994 roku. Jego spuścizna jest przedmiotem złożonych ocen: z jednej strony istotne osiągnięcia w dyplomacji i administracyjne reformy, z drugiej — naruszenia praworządności i konsekwencje skandalu, które zmieniły sposób prowadzenia polityki i nadzoru nad władzą wykonawczą w Stanach Zjednoczonych.

Wybrane fakty

  • Pełnił urząd prezydenta w latach 1969–1974.
  • Był wcześniej wiceprezydentem w administracji Eisenhowera (Eisenhower, wiceprezydent).
  • Zapoczątkował historyczne nawiązanie stosunków z Chinami w 1972 roku.
  • Jego kadencję naznaczył skandal Watergate (Watergate) i procedury impeachmentu (impeachment).
  • Po prezydenturze zajmował się pisarstwem i konsultacjami międzynarodowymi.