Pensylwania jest jednym z 50 stanów w Stanach Zjednoczonych Ameryki. Znajduje się ona w północno-wschodniej części kraju. Od zachodu graniczy z Ohio, od południa i zachodu z Wirginią Zachodnią, od południa z Maryland i Delaware, od wschodu z New Jersey, a od północy z Nowym Jorkiem i jeziorem Erie.

Stolicą landu Pensylwania jest Harrisburg. Największym miastem w Pensylwanii jest Filadelfia. Nick państwowy Pensylwanii to "The Keystone State". Obecnym gubernatorem Pensylwanii jest Tom Wolf.

Pensylwania jest dobrze znana ze swojej roli w rewolucji amerykańskiej, dużych społeczności amiszów i przemysłu ciężkiego.

Położenie i przyroda

Pensylwania leży między Wybrzeżem Atlantyckim a Wielkimi Jeziorami i obejmuje różnorodne krajobrazy: wybrzeże Delaware Valley, rozległe niziny, pasma Appalachów (m.in. Allegheny i Pocono) oraz fragment wybrzeża przy Jeziorze Erie. Główne rzeki to Delaware, Susquehanna oraz Ohio (powstająca z połączenia Allegheny i Monongahela w okolicach Pittsburgha). W północno-zachodniej części stanu występuje efekt śniegu jeziornego (lake‑effect snow), szczególnie wokół Erie.

Historia

Pensylwania została założona w 1681 r. przez Williama Penna jako kolonia kwakrów (nazwa od „Penn’s Woods” – „Penny’ego lasy”). Była jedną z 13 kolonii, które walczyły o niepodległość w czasie rewolucji amerykańskiej. W Filadelfii obradowały Kongres Kontynentalny i odbyło się podpisanie Deklaracji Niepodległości (1776) oraz Konstytucji USA (Konwencja Konstytucyjna, 1787). W XIX i XX w. Pensylwania stała się jednym z centrów rewolucji przemysłowej w USA – rozwijały się hutnictwo, górnictwo (w tym wydobycie węgla kamiennego i brunatnego) oraz przemysł stalowy (szczególnie wokół Pittsburgha). W 1859 r. niedaleko Titusville wywiercono jeden z pierwszych komercyjnych szybów naftowych, co zapoczątkowało rozwój przemysłu naftowego.

Miasta i demografia

Pensylwania ma około 13 milionów mieszkańców (spis powszechny 2020). Najważniejsze miasta to:

  • Filadelfia – największe miasto stanu, centrum finansów, służby zdrowia i kultury.
  • Pittsburgh – historyczne centrum przemysłu stalowego, dziś ważne ośrodki technologii, medycyny i edukacji (m.in. Carnegie Mellon, University of Pittsburgh).
  • Allentown, Erie, Reading, Scranton, Bethlehem – ważne ośrodki regionalne z przemysłem, handlem i usługami.

W stanie działają duże społeczności religijne i etniczne; szczególną cechą jest obecność społeczności amiszów, skupionych przede wszystkim w hrabstwie Lancaster, co przyciąga turystów zainteresowanych kulturą i tradycjami.

Gospodarka

Gospodarka Pensylwanii jest zróżnicowana. Historycznie dominowały górnictwo i przemysł ciężki (węgiel, stal), lecz od końca XX w. struktura gospodarcza uległa znacznym zmianom. Obecnie kluczowe sektory to:

  • przemysł zaawansowanych technologii i IT;
  • sektor zdrowia i opieki (szpitale, badania medyczne);
  • edukacja wyższa (wiele dużych uczelni i ośrodków badawczych);
  • energia — w tym wydobycie gazu łupkowego w warstwie Marcellus Shale;
  • rolnictwo — produkcja mleka, jabłek, pieczarek (Pensylwania jest jednym z czołowych producentów pieczarek w USA) oraz uprawy zbóż;
  • turystyka i przemysł spożywczy (m.in. Hershey).

Kultura i turystyka

Pensylwania ma bogate dziedzictwo historyczne i wiele atrakcji turystycznych, m.in.:

  • Independence Hall i Dzwon Wolności (Liberty Bell) w Filadelfii;
  • Gettysburg National Military Park – pole bitwy z 1863 r.;
  • Hershey (park rozrywki i muzea związane z czekoladą);
  • Fallingwater – słynny dom zaprojektowany przez Franka Lloyda Wrighta;
  • Pocono Mountains – ośrodek sportów zimowych i turystyki rekreacyjnej.

Transport i infrastruktura

Sieć komunikacyjna Pensylwanii obejmuje autostrady międzystanowe (m.in. I‑76 — Pennsylvania Turnpike, I‑95 wzdłuż wybrzeża atlantyckiego, I‑80 i I‑81), rozbudowany transport kolejowy i porty wodne (Port of Philadelphia oraz rozwinięta żegluga rzeczna w dorzeczu Ohio). W stanie działają liczne lotniska, największe z nich to Philadelphia International Airport i Pittsburgh International Airport.

Edukacja i nauka

Pensylwania jest siedzibą wielu renomowanych uczelni: University of Pennsylvania (Ivy League), Penn State, Carnegie Mellon University, University of Pittsburgh oraz licznych uniwersytetów stanowych i prywatnych. Sektor badawczo‑rozwojowy ma duże znaczenie dla gospodarki i innowacji.

Polityka i władze

Pensylwania jest często postrzegana jako stan „wahający się” (swing state) w wyborach prezydenckich, zróżnicowany politycznie między obszarami miejskimi a wiejskimi. Obecnym gubernatorem (od 2023) jest Josh Shapiro. Poprzednim gubernatorem był Tom Wolf. Władze ustawodawcze to Zgromadzenie Generalne Pensylwanii (Pennsylvania General Assembly), składające się z Senatu i Izby Reprezentantów.

Podsumowanie

Pensylwania łączy bogatą historię i znaczenie dla powstania USA z nowoczesną, zróżnicowaną gospodarką. Dzięki różnorodności krajobrazów, dużym ośrodkom miejskim, znanym uczelniom i zabytkom historycznym jest jednym z kluczowych stanów w północno‑wschodniej części kraju.