Łacina

Łacina to język, który był używany w starożytnym Rzymie. Znaleziono krótkie teksty łacińskie z około V wieku p.n.e. i dłuższe z około III wieku p.n.e.

Klasyczna łacina była używana w I wieku p.n.e. i była oficjalnym językiem Imperium Rzymskiego. Była powszechnie używana w zachodniej części basenu Morza Śródziemnego. Języki znane jako języki romańskie rozwinęły się z wersji mówionej, zwanej łaciną wulgarną.

Łacina była bardzo ważna dla chrześcijaństwa przez wiele wieków. Do dziś używa się jej podczas niektórych czynności religijnych. Jest językiem urzędowym w Watykanie, gdzie papież przewodzi Kościołowi rzymskokatolickiemu. Mieszkańcy Watykanu czasami rozmawiają ze sobą po łacinie (jeśli ich pierwsze języki są różne). Msza święta w Kościele katolickim może być odprawiana w całości po łacinie. Jest to msza rytu rzymskiego (forma nadzwyczajna).

Bieżące użytkowanie

Łacina jest nazywana martwym językiem, ponieważ nikt już nie posługuje się nią jako pierwszym językiem. Nawet jeśli jest to język martwy, nie jest to język wymarły, ponieważ niektórzy ludzie nadal używają go w życiu codziennym. W rzeczywistości, wiele osób nadal uczy się go w szkole. Łacina jest nadal przydatna, ponieważ pokazuje, jak kiedyś funkcjonowało społeczeństwo i język. Znajomość łaciny ułatwia naukę języków romańskich.

Ludzie nadal czytają klasyków łaciny, takich jak poematy Wergiliusza, pamiętniki Cezara i mowy Cycerona. Łacina jest również powszechnie używana jako międzynarodowy język pomocniczy, zwłaszcza w Kościele katolickim, a także przez biologów przy opisywaniu i nazywaniu nowych gatunków.

Łacina jest nadal używana w taksonomii do nadawania naukowych nazw gatunkom i grupom gatunków istot żywych. Niektóre terminy używane w medycynie do nazywania części ciała (takich jak kości) i chorób są również zapisywane po łacinie.

Odmiany

Istnieją trzy rodzaje łaciny: łacina klasyczna, łacina wulgarna i łacina kościelna. Łacina klasyczna była używana przez wykształconych Rzymian i nadal jest studiowana na całym świecie. Łacina wulgarna była bardziej powszechną odmianą mówioną używaną przez zwykłych Rzymian i nauczyły się jej ludy podbite przez Rzymian. Łacina kościelna jest powszechna we włoskich szkołach i nadal używana przez Kościół rzymskokatolicki.

Łacina była najważniejszym językiem w większości krajów Europy w średniowieczu. Uczono jej w wielu europejskich szkołach, a wszystkie uniwersytety używały łaciny jako języka wykładowego. Łacina zaczęła tracić na znaczeniu w czasach reformacji, ale nadal była często używana przez autorów książek naukowych i encyklopedii. Do około 1900 roku wiele uniwersytetów przyjmowało prace dyplomowe napisane po łacinie.

W miarę jak ludzie z innych regionów Europy uczyli się łaciny wulgarnej podczas podbojów rzymskich, każdy region wykształcił swój własny język, uproszczoną formę łaciny. Języki te nazywane są językami romańskimi i używa się ich do dziś. Pięć języków romańskich, którymi posługuje się największa liczba osób, to hiszpański, francuski, portugalski, włoski i rumuński. Języki romańskie są do siebie bardzo podobne, a osoby posługujące się jednym językiem romańskim mogą zrozumieć wiele słów i zdań (zarówno w tekstach, jak i w rozmowach) z innego języka romańskiego. Na przykład, osoby posługujące się językiem portugalskim często rozumieją język hiszpański. Można powiedzieć, że języki romańskie są współczesnymi dialektami łaciny.

Gramatyka

Łacina ma podobną strukturę fleksyjną do starożytnej greki, ale inny alfabet.

Łacina ma siedem różnych przypadków rzeczowników: mianownik, wołacz, oskarżyciel, rodzajnik, celownik, biernik i miejscownik. Przypadek wołacza jest prawie zawsze taki sam jak mianownika; jednakże, jeżeli mianownik kończy się na -us, zmienia się na -e, a jeżeli mianownik kończy się na -ius, zmienia się na -i. Rodzajnik lokatywny przyjmuje formę mianownika. Łacińskie rzeczowniki są deklinowane, lub odmieniane, w zależności od tego jak są użyte w zdaniu. Rzeczownik może być zdeklinowany na pięć różnych sposobów. Te sposoby są nazywane deklinacjami. Deklinacje są ponumerowane od 1 do 5 (pierwsza deklinacja, druga deklinacja itd.), każda z nich ma inne końcówki, które identyfikują deklinację rzeczownika. Kiedy rzeczownik jest deklinowany, tworzonych jest dwanaście form, po dwie dla każdego z przypadków rzeczownika (miejscownik jest pominięty).

Podobną rzecz robi się z czasownikami, zwaną koniugacją. Kiedy czasownik jest odmieniany, tworzy się sześć form. Jest pięć czynników, które mogą zmienić czasownik: osoba, liczba, czas, głos i nastrój. W sumie, istnieje 120 możliwych form czasowników łacińskich.

Łaciński napis na tej tablicy głosi: "W roku 1883 po południu w godzinach drugiej i trzeciej, cesarz Franciszek Józef z gronem osób, raczył zaszczycić swoją obecnością tę bibliotekę".
Łaciński napis na tej tablicy głosi: "W roku 1883 po południu w godzinach drugiej i trzeciej, cesarz Franciszek Józef z gronem osób, raczył zaszczycić swoją obecnością tę bibliotekę".

Pisanie łaciny

Łacina była kiedyś pisana na tabliczkach z wosku. Było tam mało miejsca, więc słowa były pisane razem, bez odstępów między słowami. Czasami używano papirusu, ale był on drogi. Interpunkcja była pomysłem starożytnych, ale pojawiła się w łacinie później. Małe litery (małe litery) są stosunkowo nowoczesnym wynalazkiem. Alfabet rzymski wywodzi się z języka etruskiego.

Poniższy tekst jest wstępem do Metamorfoz Owidiusza (Księga 1, wersy 89-100); opisuje on Złoty Wiek.

Stare pismo

Pisanie współczesne

AVREA-PRIMA-SATA-EST-ÆTAS-QVAE-VINDICE-NVLLOSPONTE-SVA-SINE-LEGE-FIDEM-RECTVMQVE-COLEBATPOENA-METVSQVE-ABERANT-NEC-VERBA-MINANTIA-FIXOAERE-LEGEBANTVR-NEC-SVPPLEX-TVRBA-TIMEBATIVDICIS-ORA-SVI-SED-ERANT-SINE-VINDICE-TVTINONDVM-CÆSA-SVIS-PEREGRINVM-VT-VISERET-ORBEMMONTIBVS-IN-LIQVIDAS-PINVS-DESCENDERAT-VNDASNVLLAQVE-MORTALES-PRÆTER-SVA-LITORA-NORANTNONDVM-PRÆCIPITES-CINGEBANT-OPPIDA-FOSSAENON-TVBA-DIRECTI-NON-ÆRIS-CORNVA-FLEXINON-GALEAE-NON-ENSIS-ERANT-SINE-MILITIS-VSVMOLLIA-SECVRAE-PERAGEBANT-OTIA-GENTES

Aurea prima sata est aetas, quae vindice nullo,
sponte sua, sine lege fidem rectumque colebat.
Poena metusque aberant nec verba minantia fixo
aere legebantur, nec supplex turba timebat
iudicis ora sui, sed erant sine vindice tuti.
Nondum caesa suis, peregrinum ut viseret orbem,
montibus in liquidas pinus descenderat undas,
nullaque mortales praeter sua litora norant.
Nondum praecipites cingebant oppida fossae,
non tuba directi, non aeris cornua flexi,
non galeae, non ensis erant: sine militis usu
mollia securae peragebant otia gentes.

Tłumaczenie z języka angielskiego

Był to Złoty Wiek, który bez przymusu, bez praw, spontanicznie pielęgnował to, co dobre i prawdziwe. Nie było strachu ani kary: nie było groźnych słów, które należało odczytać, utrwalonych w brązie, nie było tłumu zwolenników obawiających się twarzy sędziego, żyli bezpiecznie bez ochrony. Żadna sosna ścięta w górach nie dotarła jeszcze do płynących fal, by podróżować do innych krain: ludzie znali tylko własne brzegi. Nie było stromych rowów otaczających miasta, nie było prostych trąb wojennych, nie było zwiniętych rogów, nie było mieczy i hełmów. Bez użycia wojsk ludzie upływali w łagodnym spokoju i bezpieczeństwie.

Lapis Niger to stela z VI lub V wieku p.n.e. Znajduje się na niej jedna z najstarszych znanych łacińskich inskrypcji.
Lapis Niger to stela z VI lub V wieku p.n.e. Znajduje się na niej jedna z najstarszych znanych łacińskich inskrypcji.

Po upadku Cesarstwa Rzymskiego

Po upadku Cesarstwa Rzymskiego wielu ludzi nadal używało łaciny. Uczeni tacy jak Tomasz z Akwinu, Petrarka, Erazm, Luter, Kopernik, Kartezjusz i Newton pisali po łacinie. Na przykład Hugo Grotius opublikował w 1625 r. swoje De jure belli ac pacis (O prawie wojny i pokoju), które jest jedną z podstaw prawa międzynarodowego.

Strona tytułowa głównego dzieła Carolusa Linnaeusa, opublikowanego w 1798 roku. Praca ta jest podstawą współczesnej taksonomii. Jest napisana po łacinie
Strona tytułowa głównego dzieła Carolusa Linnaeusa, opublikowanego w 1798 roku. Praca ta jest podstawą współczesnej taksonomii. Jest napisana po łacinie


AlegsaOnline.com - 2020 / 2021 - License CC3