Starożytna greka — definicja, dialekty i najważniejsze dzieła
Starożytna greka — definicja, dialekty i najważniejsze dzieła: poznaj historię, odmiany (dialekty, Koine) oraz kluczowe teksty Homera, Ajschylosa, Sofoklesa i Eurypidesa.
Starożytna greka była językiem indoeuropejskim, którym posługiwano się w Starożytnej Grecji od około IX do IV wieku przed naszą erą. Starożytna greka i łacina mają ogromne znaczenie dla kultury i nauki — choć w tej formie nie są już językami żywymi, ich słownictwo, pojęcia i struktury wpłynęły na prawie wszystkie współczesne języki europejskie oraz terminologię naukową, prawniczą i medyczną.
Dialekty i Koine
Greka miała wiele różnych dialektów, między innymi attycki, joński, dorycki, eolski oraz arkado-cypryjski. W Atenach, które stały się centrum życia kulturalnego i politycznego w okresie klasycznym, używano dialektu attyckiego — to właśnie w nim powstała duża część klasycznej literatury i filozofii.
- Attycki i joński — podstawy literackiego stylu klasycznego;
- Dorycki — spotykany m.in. w poezji lirycznej i dialektach wysp południowych;
- Eolski — używany w niektórych regionach i w poezji archaicznej;
- Arkadocyperski — zachowujący wiele starszych cech językowych.
W okresie hellenistycznym i później, w świecie rzymskim, wykształciła się forma wspólna zwana koiné (grecki Koine). Później, w wykształconym świecie rzymskim, znajomość greki była powszechna — dzieci uczyły się greki jako drugiego języka, tak samo jak wiele osób uczy się teraz angielskiego. Koine powstało na bazie dialektów attyckiego i jońskiego oraz elementów innych odmian i stało się językiem administracji, handlu i literatury w całym świecie śródziemnomorskim; to w niej napisano m.in. część Nowego Testamentu.
Najważniejsze dzieła i autorzy
Starożytni poeci greccy, tacy jak Homer, tworzyli w okresie archaicznym w tzw. języku homerowym — jest to archaiczny, mieszany dialekt o cechach jońskich i eolskich, różny od późniejszego attyckiego. Iliada i Odyseja to długie poematy epickie, które opowiadają barwne i dramatyczne historie o działaniach wojennych, podróżach i o greckich bogach. Są one podstawą zachodniej tradycji literackiej.
W V wieku p.n.e. Ateny przeżywały swój „Złoty wiek” — wtedy powstały klasyczne dramaty i wiele innych ważnych tekstów. Wielcy tragediopisarze tacy jak Ajschylos, Sofokles i Eurypides napisali dramaty, które do dziś są wystawiane i studiowane. Równocześnie rozwijali się historycy (np. Herodot, Tukidydes), filozofowie (Sokrates, Platon, Arystoteles) oraz komediopisarze (Arystofanes) — ich prace ukształtowały europejską myśl i literaturę.
Dzieła tego okresu i późniejsze tłumaczenia były czytane, kopiowane i komentowane przez kolejne pokolenia — w ten sposób kultura grecka wpływała na myśl rzymską, średniowieczną scholastykę i odrodzenie oraz na nowożytne nauki humanistyczne. Ten długi wpływ literatury i filozofii greckiej sprawia, że teksty starożytne były studiowane przez wieków.
Alfabet i zachowanie tekstów
Alfabet grecki wywodzi się z pisma fenickiego i został przystosowany do zapisu języka greckiego około VIII–VII wieku p.n.e.; w kolejnych wiekach alfabet został ujednolicony i stał się podstawą zapisu literatury. Dzięki rękopisom, inskrypcjom i późniejszym kopiściom wiele tekstów przetrwało do dziś — zarówno w oryginale, jak i w przekładach na inne języki.
Podsumowując, starożytna greka to język o bogatej wewnętrznej różnorodności (dialekty), o kluczowym znaczeniu dla rozwoju literatury, filozofii, nauki i kultury europejskiej; jego formy — zwłaszcza Koine i attycka norma literacka — służyły jako medium dla dzieł, które wpływały na kolejne epoki.
Początek Odysei Homera
Strych Grecki
Attycki grecki to dialekt, którym posługiwano się w Atenach i w pozostałej części regionu Attyki. Jest to najbardziej podobny dialekt do późniejszej greki, ponieważ był standardową formą języka. Uczy się go na kursach starożytnej greki, ponieważ był to najbardziej rozpowszechniony dialekt.
Zmiany
Wszystkie języki zmieniają się z czasem, a grecki bardzo się zmienił w ciągu 2500 lat. Mówi się, że współczesny język grecki zaczął się w roku 1453 AD.
W przeciwieństwie do łaciny, język starożytnej Grecji nie dzielił się na wiele języków, ale nadal jest uważany za język odrębny od języka współczesnej Grecji. Wymowa znacznie się zmieniła. Na przykład beta była wymawiana w języku starożytnej greki jako "b", ale wymawia się ją "v", a w języku współczesnej greki jako "vita". Pisownia nie zmieniła się wiele, co daje wrażenie mniejszej zmiany niż faktycznie się stało. Ponadto, wiele różnych samogłosek i dyphongów połączyło się w "i", dźwięk samogłoski w angielskim słowie "ski". System tonalny starożytnej greki zniknął, ale język dopiero niedawno zmienił pisownię, aby dopasować się do tej zmiany,
Pomimo rozległych zmian, zadziwiające jest to, jak wiele przetrwało w nienaruszonym stanie przez wieki.
W pobliżu Trabzonu, w Turcji, istnieje społeczność mówiąca dialektem, który jest bliższy starożytnej grece niż standardowej współczesnej grece.
Powiązane strony
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest starożytna greka?
O: Starożytna greka była językiem indoeuropejskim używanym w starożytnej Grecji od około 1500 r. p.n.e. do około 300 r. p.n.e.
P: Dlaczego starożytna greka i łacina są ważnymi językami?
O: Chociaż nie są już używane, miały wpływ na prawie wszystkie współczesne języki europejskie.
P: Co to jest greka attycka?
O: Greka attycka była używana w Atenach, największym mieście, i uważano ją za najczystszą formę języka greckiego.
P: Czym była greka koine?
O: Greka koine była wspólnym językiem Greków. Była to greka attycka zmieszana z kilkoma innymi dialektami.
P: Kto mówił i pisał w starym dialekcie, który różnił się nieco od greki attyckiej?
O: Homer mówił i pisał w starym dialekcie, który różnił się nieco od greki attyckiej.
P: Czym są Iliada i Odyseja?
O: Iliada i Odyseja to długie poematy, które opowiadają ekscytujące historie o wojnach, podróżach i greckich bogach.
P: Kto napisał wspaniałe sztuki w V wieku p.n.e.?
O: Ajschylos, Sofokles i Eurypides napisali kilka wielkich sztuk w V wieku p.n.e.
Przeszukaj encyklopedię