Krew jest płynem występującym u ludzi i wielu zwierząt z wyjątkiem owadów. Krew jest przepychana przez organizm przez serce i dostarcza składniki odżywcze i tlen do naszych tkanek. Zabiera również odpady i dwutlenek węgla z tkanek.

Krew kręgowców składa się z osocza krwi i różnych komórek - czerwonych krwinek, białych krwinek i płytek krwi. Płytki krwi pomagają krwi krzepnąć. Hemoglobina znajduje się w czerwonych krwinkach. Białe krwinki pomagają zwalczać infekcje i leczyć rany.

Skład i budowa krwi

Krew składa się z dwóch głównych części:

  • Osocze – przezroczysty, żółtawy płyn (stanowi około 55% objętości krwi) zawierający wodę, elektrolity, białka (np. albuminy, immunoglobuliny, czynniki krzepnięcia), hormony i produkty przemiany materii.
  • Elementy morfotyczne – komórki i struktury zawieszone w osoczu (około 45% objętości): czerwone krwinki (erytrocyty), białe krwinki (leukocyty) oraz płytki krwi (trombocyty).

Czerwone krwinki zawierają hemoglobinę, białko transportujące tlen. Mają kształt dwuwklęsłych dysków, brak jądra komórkowego i żyją średnio około 120 dni. Białe krwinki występują w kilku typach (neutrofile, limfocyty, monocyty, eozynofile, bazofile) i pełnią rolę układu odpornościowego. Płytki krwi uczestniczą w zatrzymywaniu krwawienia poprzez agregację i aktywację układu krzepnięcia.

Funkcje krwi

  • Dostarczanie tlenu i składników odżywczych do komórek.
  • Usuwanie odpadów metabolicznych i dwutlenku węgla.
  • Transport hormonów i substancji sygnałowych.
  • Utrzymanie homeostazy – regulacja temperatury ciała, pH i objętości płynów ustrojowych.
  • Ochrona przed infekcjami (działanie immunologiczne) oraz udział w procesie gojenia ran.
  • Zatrzymywanie krwawienia dzięki procesowi krzepnięcia (hemostaza).

Krążenie i rola serca

Serce pompuje krew przez układ krwionośny — naczynia tętnicze przenoszą krew bogatą w tlen do tkanek, natomiast naczynia żylne odprowadzają krew odtlenowaną z powrotem do płuc. Naczynia włosowate (kapilary) umożliwiają wymianę gazową i substancji między krwią a tkankami.

Grupy krwi i transfuzje

Systemy grup krwi (najczęściej używane: ABO i Rh) decydują o zgodności do transfuzji. Obecność lub brak antygenów na powierzchni czerwonych krwinek determinuje przynależność do grupy A, B, AB lub 0 oraz czynnik Rh (dodatni lub ujemny). Nieprawidłowa transfuzja może wywołać reakcję immunologiczną, dlatego przed przetoczeniem wykonuje się oznaczenie grupy i test zgodności.

Badania krwi i normy

Podstawowe badania oceniające stan krwi to:

  • Morfolgia (CBC) – liczba erytrocytów, leukocytów, płytek, stężenie hemoglobiny i hematokryt.
  • Stężenie hemoglobiny – orientacyjne normy: u dorosłych mężczyzn ~13,8–17,2 g/dl, u dorosłych kobiet ~12,1–15,1 g/dl (wartości orientacyjne; zakresy mogą się różnić w zależności od laboratorium).
  • Parametry układu krzepnięcia – czas protrombinowy (PT), INR, czas częściowej tromboplastyny (aPTT).
  • Badania biochemiczne osocza – glukoza, elektrolity, kreatynina, enzymy wątrobowe itp.

Interpretację wyników powinien przeprowadzić lekarz, gdyż normy zależą od wieku, płci i stanu klinicznego pacjenta.

Najczęstsze choroby i zaburzenia krwi

  • Anemia – niedobór hemoglobiny lub erytrocytów; przyczyny: niedobory żelaza, witaminy B12, choroby przewlekłe, utrata krwi.
  • Leukemia i inne nowotwory krwi – nieprawidłowy wzrost i funkcjonowanie komórek układu krwiotwórczego.
  • Zaburzenia krzepnięcia – np. hemofilia (deficyt czynników krzepnięcia) prowadząca do skłonności do krwawień; z kolei trombofilia zwiększa ryzyko zakrzepów.
  • Infekcje – ciężkie zakażenia mogą wpływać na liczbę i funkcję białych krwinek.

Znaczenie dla zdrowia i profilaktyka

Zdrowa krew jest kluczowa dla prawidłowego funkcjonowania całego organizmu. Aby dbać o układ krwiotwórczy i krążenie, warto:

  • prowadzić zbilansowaną dietę bogatą w żelazo (np. czerwone mięso, rośliny strączkowe), witaminy B12 i foliany;
  • utrzymywać aktywność fizyczną i zdrową masę ciała;
  • unikać palenia tytoniu i nadmiernego spożycia alkoholu;
  • regularnie wykonywać badania kontrolne oraz konsultować niepokojące objawy (osłabienie, bladość, częste infekcje, łatwe siniaczenie, krwawienia) z lekarzem;
  • rozważyć oddawanie krwi — jest to bezpieczny sposób pomocy innym oraz źródło rutynowych badań zdrowotnych dla dawcy.

Podsumowanie

Krew to złożony układ transportowy i obronny organizmu: dostarcza tlen i składniki odżywcze, usuwa produkty przemiany materii, uczestniczy w obronie przed zakażeniami i w zatrzymywaniu krwawień. Znajomość jej składu, funkcji oraz podstawowych badań pozwala lepiej rozumieć znaczenie krwi dla zdrowia człowieka i szybciej reagować na objawy sugerujące zaburzenia.