Zawał mięśnia sercowego (atak serca) — przyczyny, objawy i postępowanie
Zawał mięśnia sercowego to nagłe niedokrwienie mięśnia sercowego spowodowane zamknięciem naczynia wieńcowego. Artykuł wyjaśnia mechanizm, objawy, leczenie i zasady pierwszej pomocy.
Zawał mięśnia sercowego, nazywany też atakiem serca, to stan, w którym dochodzi do martwicy części mięśnia sercowego wskutek przerwania dopływu krwi. W praktyce najczęstszą przyczyną jest zamknięcie naczynia wieńcowego spowodowane zakrzepem na tle pękniętej blaszki miażdżycowej. Wczesne rozpoznanie i szybkie leczenie decydują o zakresie uszkodzeń i przeżyciu pacjenta — jest to medyczny stan nagły.
Galeria obrazów
10 Obrazy
Mechanizm i podstawowe pojęcia
Zablokowanie naczynia doprowadzającego krew do serca powoduje, że określona część serca przestaje otrzymywać wystarczającą ilość krwi i tlenu. To niedokrwienie, inaczej niedokrwienie, powoduje ból lub dyskomfort w klatce piersiowej, określany jako dusznica bolesna. Jeżeli niedokrwienie utrzymuje się dłużej, komórki mięśnia sercowego ulegają nieodwracalnemu uszkodzeniu — mamy do czynienia ze zawałem mięśnia sercowego. Najczęściej obszarem objętym zawałem są części unaczynione przez jedno z naczyń wieńcowych, choć rozległość uszkodzeń zależy od miejsca i czasu zamknięcia przepływu.
Objawy i rozpoznanie
Objawy zawału mogą być klasyczne, ale występują też postaci nietypowe. Do najczęstszych należą:
- silny, trwający ból lub ucisk w klatce piersiowej, często promieniujący do ramion, szyi, żuchwy lub pleców;
- duszność, pocenie się, nudności, wymioty;
- osłabienie, zawroty głowy lub utrata przytomności;
- u kobiet, osób starszych i diabetyków objawy mogą być mniej charakterystyczne: zmęczenie, niespecyficzny dyskomfort.
Rozpoznanie opiera się na obrazie klinicznym, badaniu EKG, które pozwala wykryć zmiany typowe dla zawału, oraz na oznaczeniu enzymów sercowych we krwi. Szybkie badania i interpretacja wpływają na wybór terapii reperfuzyjnej.
Postępowanie i leczenie
W przypadku podejrzenia zawału liczy się czas — działania ratujące życie i ograniczające martwicę obejmują:
- wezwanie pomocy i zapewnienie bezpieczeństwa pacjenta;
- podanie leków przeciwbólowych i przeciwpłytkowych zgodnie z zaleceniami służb ratunkowych;
- w szpitalu: terapia reperfuzyjna — tromboliza lub koronarografia z angioplastyką (PCI) — oraz leczenie opiekuńcze (monitorowanie, tlen, leki przeciwnadciśnieniowe, beta-blokery, inhibitory ACE/ARB, statyny);
- rehabilitacja kardiologiczna i ocena dalszego ryzyka po wypisie.
Czynniki ryzyka i zapobieganie
Do najbardziej znanych czynników ryzyka należą palenie tytoniu, nadciśnienie tętnicze, wysoki poziom cholesterolu, cukrzyca, otyłość i brak aktywności fizycznej. Profilaktyka obejmuje modyfikację stylu życia, kontrolę czynników metabolicznych, farmakoterapię u osób z dużym ryzykiem oraz działania populacyjne ograniczające czynniki ryzyka miażdżycy.
Powikłania i znaczenie kliniczne
Zawał może prowadzić do niewydolności serca, zaburzeń rytmu, tętniaka serca lub nagłej śmierci sercowej. Dzięki postępowi medycyny ostre leczenie reperfuzyjne i lepsza opieka po zawale znacząco poprawiły rokowanie pacjentów, ale wczesne rozpoznanie i szybkie rozpoczęcie terapii pozostają kluczowe dla ograniczenia trwałego uszkodzenia.
Więcej informacji o anatomii naczyń wieńcowych i roli poszczególnych interwencji można znaleźć w materiałach specjalistycznych: naczynie wieńcowe — budowa, funkcja serca, krążenie krwi, transport tlenu, niedokrwienie — definicja, dusznica bolesna — objawy, zawał mięśnia sercowego — omówienie i postępowanie w stanie nagłym.
Przyczyny
Większość ataków serca jest spowodowana chorobą wieńcową (CAD). W chorobie wieńcowej na wewnętrznych ścianach tętnic w sercu gromadzi się woskowaty materiał zwany blaszką miażdżycową. Nazywa się to miażdżycą. Blaszka miażdżycowa zbudowana jest z cholesterolu i innych komórek. Ilość blaszki miażdżycowej powoli wzrasta. W miarę narastania blaszki miażdżycowej, wewnętrzne ściany naczyń krwionośnych serca stają się coraz węższe. Oznacza to, że mniej krwi może przepływać przez naczynia krwionośne. Może to powodować gromadzenie się płytek krwi (które tworzą skrzep) przed blaszką miażdżycową. Powoduje to powstanie skrzepu krwi w naczyniu krwionośnym. Jeśli skrzep uwolni się i utknie w części naczynia krwionośnego zwężonej przez blaszkę miażdżycową, blaszka miażdżycowa wraz ze skrzepem całkowicie blokują naczynie krwionośne. Uniemożliwia to dotarcie krwi do części serca i powoduje zawał serca.
Osoba może obniżyć swoje szanse zachorowania na chorobę wieńcową poprzez spożywanie zdrowej żywności, ćwiczenia fizyczne, niepalenie papierosów i niepicie zbyt dużej ilości alkoholu. []
Symptomy
Oznaki świadczące o tym, że dana osoba ma atak serca, pojawiają się po kilku minutach i rzadko występują natychmiast. U większości osób z zawałem serca występuje ból w klatce piersiowej. Czasami ludzie mają również ból w lewym ramieniu, dolnej szczęki, szyi, prawego ramienia, pleców, lub w części brzucha.
Wiele kobiet ma inne objawy niż mężczyźni. Do najczęstszych objawów należą duszności (problemy z oddychaniem), osłabienie i uczucie dużego zmęczenia. Niektóre kobiety czują się zmęczone, nie śpią prawidłowo i mają duszności przez okres do miesiąca przed wystąpieniem zawału serca. Kobiety mogą również mieć nudności i rozstrój żołądka podczas ataku serca.
Czasami ludzie mają "ciche ataki serca". Są to ataki serca, które nie powodują żadnego bólu. Występują one częściej u osób starszych, kobiet i osób z cukrzycą. U tych osób jedynym objawem ataku serca może być nagłe uczucie dużego zmęczenia lub omdlenie.
Leczenie
Zawał serca jest medycznym stanem nagłym, który wymaga jak najszybszego leczenia. Najważniejsze jest uratowanie jak największej ilości mięśnia sercowego i zapobieżenie dalszym powikłaniom. Wraz z upływem czasu wzrasta ryzyko uszkodzenia mięśnia sercowego.
Lekarze lub ratownicy medyczni zazwyczaj rozpoczynają pewne leczenie, gdy tylko podejrzewają zawał serca. Zabiegi te obejmują:
- Aspiryna. Aspiryna jest wczesnym i ważnym sposobem leczenia zawału serca. Aspiryna powstrzymuje płytki krwi przed sklejaniem się, co może pomóc w zapobieganiu tworzeniu się kolejnych skrzepów krwi wewnątrz naczyń krwionośnych i w sercu.
- Nitrogliceryna (nitro). Nitro rozszerza naczynia krwionośne w sercu. Ułatwia to przepływ krwi przez te naczynia do serca.
- Tlen (w razie potrzeby). Jeśli pacjent ma problemy z oddychaniem, można podać mu tlen.
- Lek przeciwbólowy na ból w klatce piersiowej (w razie potrzeby).
Gdy lekarze są pewni, że dana osoba ma atak serca, istnieją dwa główne sposoby leczenia: "leki rozbijające skrzepy (trombolityki) oraz przezskórna interwencja wieńcowa.
Środki zmniejszające krzepliwość krwi
"Leki rozbijające skrzepy" (zwane trombolitykami) mogą rozpuścić skrzepy krwi, które blokują naczynia krwionośne w sercu. Umożliwia to ponowny przepływ krwi i tlenu do tej części serca, która nie otrzymywała wystarczającej ilości krwi i tlenu. Najczęściej stosowanym lekiem rozbijającym skrzepy jest tkankowy aktywator plazminogenu (tPA).
Leki przeciwzakrzepowe działają najlepiej, jeśli pacjenci otrzymają je w ciągu 30 minut po przybyciu do szpitala. Jednakże, jeśli pacjent otrzyma lek przeciwzakrzepowy w ciągu 12 godzin od początku ataku serca, ma większe szanse na przeżycie.
Leki przeciwzakrzepowe niosą ze sobą pewne ryzyko. Czasami mogą one zbytnio rozrzedzić krew i spowodować krwawienie.
Przezskórna interwencja wieńcowa
Przezskórna interwencja wieńcowa jest sposobem otwierania zablokowanych tętnic wieńcowych. Przezskórna oznacza, że zabieg nie jest wykonywany poprzez chirurgiczne rozcięcie. Interwencja wieńcowa oznacza "sposób na pomoc sercu". Przezskórna interwencja wieńcowa nazywana jest również "angioplastyką wieńcową".
W zabiegu przezskórnej interwencji wieńcowej lekarz wprowadza elastyczną rurkę do jednego z naczyń krwionośnych pacjenta, zazwyczaj w górnej części uda. Lekarz wprowadza rurkę do zablokowanych naczyń krwionośnych w sercu. Na końcu rurki znajduje się balonik. Lekarz nadmuchuje balonik, który popycha blaszkę miażdżycową i skrzep krwi w stronę zablokowanego naczynia krwionośnego. Umożliwia to ponowny przepływ krwi przez to naczynie krwionośne. Czasami lekarz może również umieścić w naczyniu krwionośnym małą, siatkową rurkę zwaną stentem. Stent zapewni, że naczynie krwionośne pozostanie drożne i nie zostanie ponownie zablokowane w przyszłości.
Pierwsza pomoc
Gdy tylko ktoś pomyśli, że może mieć objawy zawału serca, powinien natychmiast zadzwonić na pogotowie. (Służby ratunkowe można wezwać dzwoniąc pod numer 911 w USA i 112 w większości krajów Europy kontynentalnej). Jednak przeciętna osoba czeka około trzech godzin zanim poprosi o pomoc. Jeśli osoba zwleka z wezwaniem pomocy, jest bardziej prawdopodobne, że dojdzie do poważniejszego uszkodzenia serca. American Heart Association mówi, że "czas to mięsień": im dłużej dana osoba czeka z podjęciem leczenia, tym więcej mięśnia sercowego umiera.
Jeśli osoba ma problemy z oddychaniem, siedzenie prosto może pomóc. Osoba ta powinna postępować zgodnie z wszelkimi instrukcjami otrzymanymi od operatora pogotowia lub swojego lekarza.
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest ostry zawał serca?
O: Ostry zawał serca, zwany również atakiem serca, występuje wtedy, gdy naczynie krwionośne w sercu nagle zostaje zablokowane i nie może dostarczyć wystarczającej ilości tlenu do części serca.
P: Co to jest dławica piersiowa?
O: Dławica piersiowa to ból w klatce piersiowej, który wynika z braku bogatej w tlen krwi w sercu z powodu zatkania tętnicy.
P: Co oznacza "zawał serca"?
O: Zawał serca oznacza "zawał (śmierć mięśnia) w mięśniu sercowym".
P: Czy zawał serca to nagły przypadek medyczny?
O: Tak, zawał serca jest uważany za nagły przypadek medyczny i wymaga natychmiastowej pomocy.
P: Jak długo trzeba leczyć zawał serca?
O: Dla uzyskania optymalnych rezultatów ważne jest, aby osoba, która przeszła zawał serca, została poddana leczeniu w ciągu pierwszej godziny od ataku.
P: Co się dzieje, gdy do części serca nie dociera wystarczająca ilość tlenu?
O: Jeżeli do części serca nie dociera wystarczająca ilość tlenu, może to spowodować niedokrwienie, które może prowadzić do bólu w klatce piersiowej zwanego dławicą piersiową.
Autor
AlegsaOnline.com Zawał mięśnia sercowego (atak serca) — przyczyny, objawy i postępowanie Leandro Alegsa
URL: https://pl.alegsaonline.com/art/67980
Źródła
- nhlbi.nih.gov : How is a heart attack treated?
- nlm.nih.gov : Thrombolytic Therapy
- heart.org : Cardiac Catheterization
- nlm.nih.gov : Heart attack first aid