Kwas acetylosalicylowy (aspiryna) — właściwości, zastosowania i ryzyka

Mechanizm działania i cechy farmakologiczne

Aspiryna działa przez trwale (nieodwracalnie) acetylację enzymów cyklooksygenazy (COX-1 i COX-2). W efekcie hamuje syntezę prostaglandyn — mediatorów bólu, gorączki i zapalenia — oraz tromboksanu A2, co ogranicza agregację płytek krwi. Dzięki nieodwracalnemu hamowaniu COX w płytkach, efekt przeciwpłytkowy utrzymuje się przez czas życia płytek (kilka dni). To chemiczne odróżnia ją od wielu innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), które zazwyczaj blokują enzym odwracalnie.

Zastosowania kliniczne

• Ból i gorączka — krótkotrwałe leczenie objawowe w bólach o umiarkowanym nasileniu.
• Zapalenie — w wyższych dawkach stosowana jako lek przeciwzapalny.
• Profilaktyka sercowo-naczyniowa — niskie dawki (tzw. aspiryna niskodawkowa) stosowane są w prewencji wtórnej zawału serca i udaru niedokrwiennego u pacjentów z udokumentowaną chorobą wieńcową.
• Inne użycia — w niektórych stanach zapalnych i chorobach naczyniowych jako element terapii wieloskładnikowej.

Działania niepożądane i przeciwwskazania

Do najważniejszych działań niepożądanych należą podrażnienie żołądka, wrzody i krwawienia z przewodu pokarmowego oraz zwiększone ryzyko krwawień ogólnie, zwłaszcza przy jednoczesnym stosowaniu antykoagulantów. U niektórych osób może wywoływać reakcje nadwrażliwości i zaostrzać objawy astmy. Stosowanie u dzieci i młodzieży z infekcjami wirusowymi wiąże się z ryzykiem zespołu Reye'a, dlatego w tej grupie wiekowej aspiryna jest zwykle odradzana. Należy zachować ostrożność u osób z niewydolnością nerek, chorobami wątroby, skazami krwotocznymi oraz u kobiet w ciąży, szczególnie w trzecim trymestrze.

Historia i pochodzenie

Substancje salicylowe były używane od wieków (np. z kory wierzby), natomiast kwas acetylosalicylowy w formie syntetycznej opracowano pod koniec XIX wieku. Ampułki aspiryny wprowadziła firma Bayer, a nazwa „aspiryna” stała się powszechnie rozpoznawalnym określeniem tego leku. Prawa do marki i spory dotyczące znaków handlowych miały wpływ na użycie nazwy w różnych krajach.

Praktyczne uwagi i rozróżnienia

Decyzja o stosowaniu aspiryny w zapobieganiu zdarzeniom sercowo-naczyniowym powinna być oparta na ocenie korzyści i ryzyka: u pacjentów po przebytym zawale lub udarze korzyści z terapii niskodawkowej są dobrze udokumentowane, natomiast rutynowe stosowanie u osób bez choroby sercowo-naczyniowej (prewencja pierwotna) bywa kontrowersyjne i wymaga indywidualnej oceny. Aspiryna różni się od innych NLPZ mechanizmem i siłą efektu przeciwpłytkowego, co ma praktyczne znaczenie przy planowanych zabiegach chirurgicznych lub przy łączeniu leków przeciwzakrzepowych.

Dalsze informacje i źródła

• Przeciwbólowe i przeciwgorączkowe właściwości
• Działanie przeciwzapalne
• Wpływ na płytki krwi
• Informacje dotyczące krwi i układu krzepnięcia
• Zastosowanie w prewencji zawału serca
• Możliwe działania nerkowe
• Zespół Reye'a i ostrzeżenia dla dzieci
• Choroby współistniejące istotne przy stosowaniu aspiryny
• Informacje o hiperurykemii
• Skazy krwotoczne i hemofilia
• Aspiryna a cukrzyca
• Interakcje z innymi NLPZ (np. ibuprofen)
• Alergia i astma aspirynowa
• Dalsze ostrzeżenia kliniczne
• Miejsce i czas odkrycia
• Historia firmy Bayer
• Prawa do marki „aspiryna"

Przed rozpoczęciem stałej terapii kwasem acetylosalicylowym warto skonsultować się z lekarzem, który oceni stosunek korzyści do ryzyka i dobierze odpowiednią dawkę oraz schemat leczenia.