I wiek to wiek, który trwał od roku 1 do 100. Był to okres dalszej konsolidacji wielkich imperiów, intensywnych kontaktów handlowych oraz istotnych zmian politycznych na obu półkulach.

Imperium Rzymskie — ekspansja, stabilizacja i kryzysy

W tym stuleciu znaczną część Europy, Afryki Północnej i Bliskiego Wschodu objęła rosnąca dominacja Imperium Rzymskiego. Reformy wprowadzone przez Augusta w poprzednim wieku utrzymały stabilizację instytucji państwowych i administracji, co sprzyjało rozwojowi gospodarczemu i kulturalnemu (tzw. Pax Romana).

Po śmierci Augusta panowanie kolejno sprawowali m.in. Tyberiusz, Kaligula i cesarza Klaudiusza, który w roku 43 rozpoczął inwazję i częściowe podporządkowanie Brytanii. Okres julijsko-klaudyjski zakończył się śmiercią Nerona w 68 roku. Jego rządy były związane z wewnętrzną niestabilnością, pożarem Rzymu (64) oraz prześladowaniami chrześcijan.

Śmierć Nerona zapoczątkowała tzw. Rok Czterech Cesarzy (69), krótki okres konfliktów o tron, który zakończył się dojściem do władzy Wespazjana — założyciela dynastii Flawiuszów. Flawiusze (Wespazjan i jego synowie, w tym Titus) przeprowadzili konsolidację władzy, prowadzili odbudowę po wojnach i inwestowali w wielkie budowle (budowa amfiteatru — Koloseum — rozpoczęta przez Wespazjana, ukończona przez Tita).

W I wieku miały miejsce też znaczące wydarzenia militarne i katastrofy naturalne: wielkie powstanie żydowskie (66–73) zakończone zniszczeniem Świątyni Jerozolimskiej w 70 r. przez siły pod dowództwem Tita oraz wybuch Wezuwiusza w 79 r., który zniszczył Pompeje i Herculaneum. Gospodarka imperium opierała się na rozległej sieci dróg, handlu śródziemnomorskim i dalekosiężnych kontaktach (szlaki lądowe i morskie, połączenia z Indiami i pośrednio z Chinami).

W dziedzinie kultury i myśli I wiek przyniósł dalszy rozwój prawa rzymskiego, literatury i filozofii (np. twórczość Seneki), rozrost miast i intensywną romanizację prowincji. Administracja centralna i sieć prowincjonalnych urzędów umacniały jedność imperium mimo lokalnych różnic.

Chiny — upadek Xin i odrodzenie dynastii Han

Na wschodzie Azji dominowała dynastia Han, ale I wiek był czasem wielkich wstrząsów. W 9 roku uzurpator Wang Mang obalił Han i ogłosił własną dynastię Xin, wprowadzając radykalne reformy ziemsko‑pieniężne (m.in. nacjonalizację ziemi, zmiany w systemie walutowym), które spotkały się z oporem wielkich właścicieli i chłopów.

Rządy Wang Manga doprowadziły do społecznego i ekonomicznego chaosu oraz serii powstań (m.in. ruch „Czerwonych Brwi”). Wang Mang został obalony i zabity w 23 roku. Proces odbudowy państwa i przywrócenia dynastii Han trwał kilka lat — formalne ustanowienie nowej linii Han (tzw. Wschodni/Późny Han) przypisuje się Liu Xiu (cesarzowi Guangwu) w 25 roku. Ten przełom rozdziela okres Zachodniego (Pierwotnego) Han, z siedzibą w Chang'an, od Wschodniego (Późnego) Han, którego stolica została przeniesiona do Luoyang.

Po restytucji władzy Han kontynuowano odbudowę administracji, umocniono system urzędniczy oparty na konfucjanizmie i przywrócono stabilność rolnictwa oraz handlu. I wiek przyniósł także rozwój szlaków handlowych (późniejsza intensyfikacja Jedwabnego Szlaku), wzrost znaczenia miast, a w literaturze i historiografii pracowali wybitni uczeni — m.in. Ban Gu, autor kroniki Han (prace jego rodziny i współczesnych miały wpływ na zapis dziejów dynastii).

Między imperiami — handel i kontakty

Choć bez bezpośrednich, regularnych kontaktów politycznych między Rzymem a Chinami, I wiek charakteryzował się rozwiniętymi pośrednimi wymianami towarów i idei: jedwab, przyprawy, kość słoniowa i luksusowe wyroby z Dalekiego Wschodu trafiały na zachód przez pośredników z Persji i Indii; z kolei towary rzymskie docierały do Azji Środkowej. Oba wielkie ośrodki cywilizacyjne wpływały na regiony graniczne, a pośrednie relacje handlowe miały ogromne znaczenie dla rozwoju gospodarczego.

Podsumowanie: I wiek to czas umocnienia struktur państwowych po reformach Augusta, ekspansji i kryzysów politycznych w Imperium Rzymskim oraz okres dramatycznych przemian w Chinach — od uzurpacji Wang Manga do odrodzenia dynastii Han i przeniesienia stolicy do Luoyang. Mimo lokalnych konfliktów oba obszary przeżywały rozwój gospodarczy, kulturalny i infrastrukturę sprzyjającą długotrwałym kontaktom handlowym.