Trzecie tysiąclecie p.n.e. obejmuje wczesną i środkową epokę brązu. Był to czas intensywnych przemian technologicznych — upowszechnienia się wytopu brązu (stopu miedzi i cyny), rozwinięcia specjalizacji rzemieślniczej oraz wzrostu znaczenia dłut, młotów kowalskich i warsztatów metalurgicznych. W miastach pojawiał się złożony podział pracy, administracja centralna i pisarstwo (np. pismo klinowe w Mezopotamii), które umożliwiły prowadzenie rozległych gospodarek i handlu dalekosiężnego.
Główne ośrodki cywilizacyjne i procesy polityczne
W tym tysiącleciu ekspansja i konflikty towarzyszyły konsolidacji państw i tworzeniu imperiów. Na Bliskim Wschodzie rozwijały się miasta-państwa Sumeru, a pod koniec okresu powstały wielkie organizmy państwowe, takie jak imperium Akadyjskie czy państwo III dynastii z Ur. W skali całej Eurazji obserwowano migracje i przemieszczanie się ludności: indoeuropejską ekspansję do Anatolii, Europy i Azji Środkowej łączono z rozprzestrzenianiem się nowych dialektów, kultów i technologii (np. jazda konna, powozy).
Egipt i budowa państwowości
Cywilizacja starożytnego Egiptu osiągnęła swój rozkwit w okresie Starego Państwa, kiedy to powstały największe piramidy, rozwinięta administracja skarbca i święta ideologia królewska. Centralizacja władzy, rozwój rzemiosła, irygacji i rolnictwa nad Nilem umożliwiły długotrwałą stabilność, choć pod koniec tysiąclecia państwo napotkało na kryzysy spowodowane problemami gospodarczymi i klimatycznymi.
Inne regiony i wymiana kulturowa
Równolegle rozwijały się rozwinięte kultury doliny Indusu (cywilizacja Harappa), a na Morzu Śródziemnym pojawiały się wczesne formy kultury minojskiej na Krecie. Sieci handlowe łączyły te ośrodki: wymieniano surowce (głównie cyna do wytopu brązu, ale też drewno, kamienie półszlachetne, tekstylia) oraz idee religijne i techniczne, co sprzyjało powstawaniu międzyregionalnych kontaktów i transferów technologii.
Migracje, konflikty i zmiany środowiskowe
Trzecie tysiąclecie to także okres nasilonych migracji ludów pasterskich i rolniczych, które przekształcały mapę etniczną i językową Eurazji. Wojny, zdobywanie terytoriów i zakładanie kolonii były powszechne — procesy te przyspieszały rozprzestrzenianie się innowacji militarnych i organizacyjnych. Pod koniec tysiąclecia nastąpiły też poważne zakłócenia klimatyczne (między innymi tzw. wydarzenie 4,2 ka), które w niektórych regionach przyczyniły się do osłabienia imperiów, upadku centrów miejskich i przesunięć populacji.
Ludność i znaczenie demograficzne
Szacuje się, że w ciągu tego tysiąclecia liczba ludności świata podwoiła się i osiągnęła 30 milionów ludzi. Są to jednak przybliżone wartości — badacze różnią się w ocenach, zależnie od źródeł archeologicznych i metod estymacji. Ogólnie można stwierdzić, że urbanizacja i rozwój rolnictwa znacząco zwiększyły gęstość zaludnienia w kluczowych dolinach rzecznych i nadmorskich ośrodkach handlowych.
Trzecie tysiąclecie p.n.e. było więc okresem dynamicznych przemian: intensywnego rozwoju technologii brązu, powstawania wczesnych państw i imperiów, rozległych sieci handlowych oraz migracji, które ukształtowały dalszy bieg historii starożytnego świata.