Wezuwiusz — stratowulkan koło Neapolu: erupcja 79 r., Pompeje i zagrożenie
Wezuwiusz — historia i erupcja 79 r., zniszczenie Pompejów, wpływ na krajobraz i dziś: 3 mln ludzi w strefie zagrożenia. Poznaj przyczyny i ryzyko.
Góra Wezuwiusz (wł. Monte Vesuvio, łac. Mons Vesuvius) jest stratowulkanem nad Zatoką Neapolitańską we Włoszech. Leży około 9 kilometrów (5.6 min.) na wschód od Neapolu. Na krajobraz składają się pozostałości większej kaldery – tzw. Monte Somma – oraz młodszy stożek Wezuwiusza osadzony wewnątrz tej niepełnej krawędzi; szczyt wulkanu ma około 1280–1281 m n.p.m. Wezuwiusz jest często określany jako jedyny aktywny wulkan na stałym obszarze kontynentalnej Europy, który miał erupcję w XX wieku (ostatnia duża erupcja w 1944 r.). Dwa inne ważne aktywne wulkany we Włoszech znajdują się na wyspach: są to Etna i Stromboli.
Erupcja z roku AD 79 i zniszczenie Pompejów
Wezuwiusz najbardziej zasłynął z erupcji w roku AD 79, która zniszczyła rzymskie miasta Pompeje i Herculaneum. Erupcja miała charakter pliniański — wyrzucała w górę wielkie kolumny popiołu i pumeksu, a następnie nastąpiły gwałtowne prądy piroklastyczne (szybkie, gorące lawiny gazów i materiału skalnego), które zmiotły i zakopały osady. Świadectwem wydarzeń są listy młodszego Pliniusza, które dały nazwę typowi erupcji „pliniańskiej”; Pliniusz Starszy zginął w okolicach erupcji, próbując udzielić pomocy. Miasta zostały tak dokładnie pogrzebane pod warstwami materiału wulkanicznego, że przez wieki o nich zapomniano, aż do przypadkowych odkryć archeologicznych pod koniec XVIII wieku.
Skutki erupcji i zmiany krajobrazu
Erupcja z 79 r. zmieniła lokalne środowisko: zakopała budynki, zniszczyła roślinność i przekształciła układ rzek. Zmienił się m.in. przepływ rzeki Sarno, a linia brzegowa uległa podniesieniu wskutek nagromadzenia materiału wulkanicznego, dlatego Pompeje przestały być bezpośrednio nad wybrzeżem. W okolicach wulkanu powstały nowe warstwy gleby bogate w minerały, co z czasem sprzyjało odrodzeniu rolnictwa, ale natychmiastowe skutki były katastrofalne dla mieszkańców.
Późniejsza aktywność i obecne zagrożenie
Wezuwiusz wybuchał wielokrotnie po 79 r.; jego aktywność jest nieregularna, od stosunkowo niewielkich erupcji po gwałtowne. Ostatnia większa erupcja miała miejsce w 1944 r. Obecnie Wezuwiusz jest uważany za jeden z najbardziej niebezpiecznych wulkanów świata, ponieważ w jego bezpośrednim sąsiedztwie mieszka ogromna liczba ludzi — szacunkowo około 3 000 000 osób, co czyni rejon najbardziej zaludnionym terenem leżącym w pobliżu aktywnego wulkanu na świecie. Z tego powodu prowadzony jest stały monitoring sejsmiczny, geodezyjny i gazowy, a władze opracowują plany ewakuacji oraz strefy zagrożenia (czerwone, pomarańczowe, itd.). Wezuwiusz znajduje się też w granicach Parku Narodowego Wezuwiusza, który ma za zadanie zarówno ochronę przyrody, jak i zarządzanie ryzykiem.
Wezuwiusz w kulturze i religii
Wezuwiusz odgrywał rolę w lokalnych wierzeniach i sztuce. W domowych larariach z Pompei pojawiały się wizerunki Wąż jako symbolu opiekuńczego bóstwa. W Kapui znaleziono inskrypcję „IOVI VESVVIO” (Jowisz Wezuwiusz), co świadczy, że wulkan bywał czczony jako przejaw mocy Jowisza lub innych bóstw. W literaturze antycznej pojawiają się opisy i legendy związane z regionem: Diodorus Siculus cytuje opowieść o Herkulesie przejeżdżającym przez równinę flegrejską (pedion flegrajowe, „równina ognia”), miejscu wiązanym w mitach z ogniem i olbrzymami. Po erupcji w 79 r. miejsca kultu i pamięć o dawnych miastąch przetrwały w tradycji i literaturze, czego przykładem jest wzmianka u poety Martialisa (AD 88).
Archeologia, badania i turystyka
Odkrycia Pompejów i Herculaneum od końca XVIII w. dostarczyły bezcennych informacji o codziennym życiu w Imperium Rzymskim – budownictwie, malarstwie, rzemiośle i gospodarce. Prace archeologiczne trwają do dziś; wiele obiektów zostało zabezpieczonych, a okolice są popularnym celem turystycznym. Ruiny Pompejów są wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO i odwiedzane przez miliony turystów rocznie. Zwiedzanie obejmuje zarówno stanowiska archeologiczne, jak i ścieżki widokowe na sam wulkan; obowiązują jednak ograniczenia w zależności od stanu aktywności wulkanicznej.
Zapobieganie zagrożeniom i edukacja
Ze względu na wysokie ryzyko, w regionie funkcjonują systemy wczesnego ostrzegania i plany ewakuacji. Lokalne władze i instytucje naukowe prowadzą kampanie informacyjne dla mieszkańców i turystów, organizują ćwiczenia ewakuacyjne oraz inwestują w monitoring. Wiedza o typach zagrożeń (spadek popiołu, prądy piroklastyczne, spływy piroklastyczne, lawiny błotne zwane laharemami) oraz odpowiednie procedury mogą znacząco zmniejszyć skutki kolejnej erupcji.
Góra Wezuwiusz widziana z ruin Pompei, która została zniszczona, gdy wybuchła w roku AD 79. Aktywnym stożkiem jest wysoki szczyt po lewej stronie. Mniejszy z prawej strony jest częścią muru kaldery sommańskiej.
Erupcja Wezuwiusza w 79 r. n.e. Pokazuje to wiele pobliskich miast. Popiołowa zimna chmura z Wezuwiusza jest pokazana na czarno.
Góra Wezuwiusz widziana z ruin Pompei, która została zniszczona, gdy wybuchła w roku AD 79. Aktywnym stożkiem jest wysoki szczyt po lewej stronie. Mniejszy z prawej strony jest częścią muru kaldery sommańskiej.
Erupcja Wezuwiusza w 79 r. n.e. Pokazuje to wiele pobliskich miast. Popiołowa zimna chmura z Wezuwiusza jest pokazana na czarno.
Nazwa
Wulkan był często nazywany "Wezuwiuszem" w czasach późnej Republiki Rzymskiej i wczesnego Cesarstwa Rzymskiego. Nazywano go również Wezuwiusz, Wezuwiusz, Wezbius i Wezuwiusz. Pisarze w starożytnej Grecji nazywali go "Οὐεσούιον" lub "Οὐεσούιος". Wielu uczonych uważa, że słowo Wezuwiusz było związane z greckim słowem "οὔ". (nie) i σβένννυμι (I quench), tak aby oznaczało to "nie do ugaszenia". Inni uważają, że może to pochodzić od ἕω "hurl" i βίη "przemoc", "hurling violence".
Nazwa
Wulkan był często nazywany "Wezuwiuszem" w czasach późnej Republiki Rzymskiej i wczesnego Cesarstwa Rzymskiego. Nazywano go również Wezuwiusz, Wezuwiusz, Wezbius i Wezuwiusz. Pisarze w starożytnej Grecji nazywali go "Οὐεσούιον" lub "Οὐεσούιος". Wielu uczonych uważa, że słowo Wezuwiusz było związane z greckim słowem "οὔ". (nie) i σβένννυμι (I quench), tak aby oznaczało to "nie do ugaszenia". Inni uważają, że może to pochodzić od ἕω "hurl" i βίη "przemoc", "hurling violence".
Wygląd
Wezuwiusz ma duży stożek (Gran Cono), który jest częściowo otoczony wierzchołkiem kaldery, która powstała, gdy zawaliła się wcześniejsza i znacznie wyższa struktura zwana Monte Somma. Gran Cono został wykonany w czasie erupcji AD 79. Z tego powodu wulkan ten nazywany jest również Somma-Wezuwiuszem lub Somma-Wezuwiuszem.
Widok na kraterowy mur Wezuwiusza, z miastem Torre del Greco w tle
Wygląd
Wezuwiusz ma duży stożek (Gran Cono), który jest częściowo otoczony wierzchołkiem kaldery, która powstała, gdy zawaliła się wcześniejsza i znacznie wyższa struktura zwana Monte Somma. Gran Cono został wykonany w czasie erupcji AD 79. Z tego powodu wulkan ten nazywany jest również Somma-Wezuwiuszem lub Somma-Wezuwiuszem.
Widok na kraterowy mur Wezuwiusza, z miastem Torre del Greco w tle
Przerwanie 79 AD
Zanim Wezuwiusz eksplodował w 84 roku p.n.e., mieszkający w pobliżu ludzie nie wiedzieli nawet, że jest to wulkan, ponieważ nie wybuchł on od 600 lat. Około godziny 13.00, 24 sierpnia 79 roku n.e., Wezuwiusz wybuchł gwałtownie. Pryskał popiołem i pumeksem miasto Pompeje, które było oddalone o 5 mil.
Dziś ludzie myślą, że erupcja 79 AD trwała ponad 19 godzin. Zauważył ją Pliniusz Młodszy, który opisał chmurę grzybów z wulkanu jako w kształcie sosny parasolowej, drzewa powszechnie występującego w tym regionie. Pliniusz Młodszy był jedyną osobą, która spisała tę historię.
Było wiele sposobów na to, że ludzie umierali. Jednym z nich było to, że dym, którym wdychali był zabójczy, ponieważ wysychał w ich płucach i tworzył szkło. Byli też pochowani przez proszek popiołowy z wulkanu, który był na nich cały. Z czasem popiół ten zamienił się w rodzaj skały, chroniąc ciała i miasto przed pogodą i przed rabusiami.
Wezuwiusz wybuchł jeszcze 50 razy po erupcji w 79 r. n.e. Wezuwiusz został nazwany parkiem narodowym w 1995 roku.
Przerwanie 79 AD
Zanim Wezuwiusz eksplodował w 84 roku p.n.e., mieszkający w pobliżu ludzie nie wiedzieli nawet, że jest to wulkan, ponieważ nie wybuchł on od 600 lat. Około godziny 13.00, 24 sierpnia 79 roku n.e., Wezuwiusz wybuchł gwałtownie. Pryskał popiołem i pumeksem miasto Pompeje, które było oddalone o 5 mil.
Dziś ludzie myślą, że erupcja 79 AD trwała ponad 19 godzin. Zauważył ją Pliniusz Młodszy, który opisał chmurę grzybów z wulkanu jako w kształcie sosny parasolowej, drzewa powszechnie występującego w tym regionie. Pliniusz Młodszy był jedyną osobą, która spisała tę historię.
Było wiele sposobów na to, że ludzie umierali. Jednym z nich było to, że dym, którym wdychali był zabójczy, ponieważ wysychał w ich płucach i tworzył szkło. Byli też pochowani przez proszek popiołowy z wulkanu, który był na nich cały. Z czasem popiół ten zamienił się w rodzaj skały, chroniąc ciała i miasto przed pogodą i przed rabusiami.
Wezuwiusz wybuchł jeszcze 50 razy po erupcji w 79 r. n.e. Wezuwiusz został nazwany parkiem narodowym w 1995 roku.
Powiązane strony
- Lista wulkanów
- Uśpiony wulkan
- Wymarły wulkan
Powiązane strony
- Lista wulkanów
- Uśpiony wulkan
- Wymarły wulkan
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest Wezuwiusz?
O: Wezuwiusz to stratowulkan nad Zatoką Neapolitańską we Włoszech. Znajduje się około 9 kilometrów (5,6 mil) na wschód od Neapolu i jest jedynym wulkanem na kontynencie europejskim, który wybuchł w ciągu ostatnich 100 lat.
P: Kiedy miała miejsce jego ostatnia duża erupcja?
O: Ostatnia duża erupcja Wezuwiusza miała miejsce w 1944 roku.
P: Jakie inne aktywne wulkany znajdują się we Włoszech?
O: Dwa inne ważne czynne wulkany we Włoszech to Etna i Stromboli, oba znajdują się na wyspach.
P: W jaki sposób erupcja w 79 r. n.e. wpłynęła na Pompeje i Herculaneum?
O: Erupcja zniszczyła rzymskie miasta Pompeje i Herkulanum, zasypując je popiołem tak całkowicie, że późniejsi mieszkańcy zapomnieli o nich aż do przypadkowego odkrycia pod koniec XVIII wieku. Erupcja zmieniła również bieg rzeki Sarno i podniosła plażę morską, co oznaczało, że Pompeje nie znajdowały się już ani przy rzece, ani przy wybrzeżu.
P: Jak to wydarzenie zmieniło sam Wezuwiusz?
O: W wyniku tego wydarzenia zginęło wiele roślin wokół Wezuwiusza, a jego topografia została zmieniona z powodu silnej erupcji.
P: Dlaczego dziś uważany jest za jeden z najbardziej niebezpiecznych wulkanów?
O: Obecnie Wezuwiusz jest uważany za jeden z najniebezpieczniejszych wulkanów, ponieważ w jego pobliżu mieszka około 3 milionów ludzi - więcej niż na jakimkolwiek innym wulkanie na świecie - co sprawia, że stanowi on zagrożenie wybuchowe dla osób mieszkających w pobliżu.
P: Jakie znaczenie historyczne ma Wezuwiusz? O: Wezuwiusz ma długą tradycję historyczną i literacką z nim związaną; na przykład wąż (wąż) o nazwie "Wezuwiusz" został wykorzystany na freskach z lararii (świątyń domowych) w Pompejach, podczas gdy słowa takie jak "IOVI VESVVIO" (Jowisz Wezuwiusz) sugerują, że był on czczony jako siła związana z Jowiszem przez mieszkańców Kapui . Ponadto, według pism Diodora Siculusa, Herkules przejeżdżał kiedyś przez Cumae, gdzie znalazł miejsce zwane "równiną flegrejską", które wcześniej wymiotło ogniem i stało się znane jako "Wezuwiusz".
Przeszukaj encyklopedię