Meteoryt Murchison swoją nazwę zawdzięcza miejscu, w którym spadł: Murchison, Victoria, Australia. To jeden z najlepiej zbadanych i naukowo najważniejszych meteorytów na Ziemi — należy do grupy chondrytów węglowych (klasyfikowany najczęściej jako chondryt typu CM2) i jest wyjątkowo bogaty w związki organiczne oraz wodę związaną w minerałach. Całkowita masa odzyskanych fragmentów przekracza 100 kg, dzięki czemu możliwe były liczne analizy w laboratoriach na całym świecie.

Opis upadku i odzysk fragmentów

28 września 1969 roku około godziny 10:58 zaobserwowano jasną kulę ognistą, która rozpadła się na co najmniej trzy fragmenty, po czym zniknęła, pozostawiając smugę dymu. Około 30 sekund później odczuwalne były wstrząsy. Fragmenty znaleziono na obszarze większym niż 13 km², a największe odłamki miały masę do 7 kg. Jeden kawałek o wadze 680 g przebił dach i wpadł w siano. Suma odzyskanych kawałków daje masę przekraczającą 100 kg, co czyni Murchisona jednym z największych dobrze udokumentowanych upadków chondrytów węglowych.

Skład petrochemiczny i mineralogia

Meteoryt zawiera zarówno chondrule (małe, okrągłe wtrącenia charakterystyczne dla chondrytów), jak i drobnoziarnistą matrycę silnie uwodnioną przez procesy nawodnienia w rodzinnym ciele macierzystym. W matrycy występują minerały ilaste i inne fazy uwodnione (np. sfaleryt, serpentyny i inne minerały filosilikatowe), co wskazuje na procesy wodne w skorupie planetoidy, z której pochodził. W meteorycie stwierdzono także inkluzje bogate w tlenki i węglany oraz śladowe ilości inkluzji przedsłonecznych.

Związki organiczne i dowody pozaziemskiego pochodzenia

Murchison zawiera setki różnych związków organicznych. Wykryto tam m.in. ponad 70 aminokwasów — w tym wiele form niewystępujących powszechnie w biosferze ziemskiej — oraz zasady azotowe (np. uracyl i ksantynę), cukrowe fragmenty i liczne węglowodory aromatyczne i alifatyczne (w tym PAH). Analizy izotopowe (np. wzbogacenie w cięższy wodór D i izotop azotu 15N) wskazują, że znacząca część tych związków ma rzeczywiście pozaziemskie pochodzenie, a nie jest wyłącznie skutkiem późniejszego zanieczyszczenia.

Znaczenie naukowe

Murchison jest jednym z najważniejszych dowodów na to, że wczesny Układ Słoneczny był bogaty w złożone związki organiczne. Badania tego meteorytu dostarczają informacji o procesach chemicznych zachodzących w chmurze protoplanetarnej i na planetoidach oraz o możliwym dostarczaniu prebiotycznych związków na wczesną Ziemię. Wyniki analiz Murchisona mają istotne konsekwencje dla badań pochodzenia życia i badań planetarnych, w tym hipotez o dystrybucji związków organicznych w Układzie Słonecznym.

Przechowywanie i badania

Dzięki dużej masie odzyskanych próbek Murchison jest szeroko dystrybuowany do muzeów i laboratoriów badawczych na całym świecie — zarówno do instytucji w Australii, jak i w Europie oraz USA. Specjalne procedury przygotowania i przechowywania próbek mają na celu ograniczenie zanieczyszczeń ziemskich, co umożliwia wiarygodne badania składu chemicznego i izotopowego. Nadal prowadzi się nowe analizy przy użyciu coraz czułych technik, które nadal odsłaniają kolejne szczegóły dotyczące związków organicznych i historii meteorytu.

Meteoryt Murchison pozostaje jednym z najbardziej wartościowych kosmicznych „archiwów” informujących o chemii wczesnego Układu Słonecznego i o procesach, które mogły przyczynić się do powstania życia na Ziemi.