Filon z Bizancjum (Philo Mechanicus) — grecki inżynier i mechanik III w. p.n.e.
Filon z Bizancjum (Philo Mechanicus) — grecki inżynier i mechanik III w. p.n.e., autor innowacyjnych maszyn i traktatów, działający w Aleksandrii; wpływ na starożytną inżynierię.
Filon z Bizancjum (grecki: Φίλων ὁ Βυζάντιος, Philōn ho Byzantios, ok. 280 p.n.e.- ok. 220 p.n.e.), znany również jako Philo Mechanicus, był greckim inżynierem, fizykiem i pisarzem zajmującym się mechaniką, który żył w drugiej połowie III wieku p.n.e. Chociaż pochodził z Bizancjum, większość życia spędził w Aleksandrii w Egipcie. Był prawdopodobnie młodszy od Ctesibiusa, choć niektórzy umieszczają go wiek wcześniej.
Życie i środowisko
O życiu Filona wiadomo niewiele poza nielicznymi wskazówkami zawartymi w jego pismach i późniejszych źródłach. Pochodził z Bizancjum, lecz działał przede wszystkim w Aleksandrii — głównym ośrodku nauki i techniki epoki hellenistycznej. Jego prace świadczą o dobrej znajomości zarówno praktycznych technik warsztatowych, jak i teoretycznych zasad mechaniki. Możliwe, że był związany ze środowiskiem bibliotek i warsztatów technicznych w Aleksandrii, gdzie zetknął się z dziełami wcześniejszych wynalazców, takich jak Ctesibius.
Dzieła i tematyka
Filon pozostawił szereg traktatów poświęconych mechanice stosowanej. Zachowane teksty i fragmenty tradycji przypisują mu opisy i instrukcje dotyczące m.in.:
- maszyn i urządzeń oblężniczych (katapulty, balisty, urządzenia do rzucania ciężkich pocisków),
- mechanizmów dźwigowych, bloczków, wciągarek i prostych przekładni,
- urządzeń hydraulicznych i pneumatycznych, w tym elementów stosowanych w zegarach wodnych i automatach,
- automatycznych i zabawkowych konstrukcji — mechanizmów poruszanych przez wodę, parę lub powietrze,
- zasad statyki i prostych analiz rozkładu sił, dźwigni oraz pojęć związanych ze środkiem ciężkości.
Nie wszystkie traktaty Filona przetrwały w całości; część znana jest tylko z późniejszych cytatów lub rękopisów. Jego prace cechuje praktyczne podejście: autor łączy rozważania teoretyczne z konkretnymi wskazówkami konstrukcyjnymi, często podając zalecane wymiary, materiały i sposoby montażu.
Rękopisy, przekazy i wpływ
Teksty Filona przetrwały fragmentarycznie i były kopiowane oraz komentowane w różnych tradycjach rękopiśmiennych. Niektóre jego traktaty zostały włączone do późniejszych kompilacji technicznych i tłumaczeń, co przyczyniło się do ich przetrwania i rozpowszechnienia. Filon wywarł wpływ na następne pokolenia inżynierów hellenistycznych i rzymskich — m.in. na twórców takich jak Heron z Aleksandrii — oraz pośrednio na średniowiecznych arabskich i później łacińskich autorów zajmujących się techniką.
Znaczenie
Filon z Bizancjum jest uważany za jednego z ważniejszych autorów reprezentujących praktyczną mechanikę epoki hellenistycznej. Jego prace dokumentują poziom umiejętności inżynierskich tamtego okresu oraz sposób, w jaki teoria była stosowana do rozwiązywania realnych problemów technicznych — od fortyfikacji i maszyn wojennych po urządzenia służące do pomiaru i rozrywki. Dzięki zachowanym fragmentom i późniejszym odwołaniom do jego pism możemy lepiej zrozumieć rozwój techniki w starożytności oraz przekazywanie wiedzy technicznej między kulturami.
Przeszukaj encyklopedię