Książki Biblii to pojedyncze części tekstu, które razem tworzą święte Pisma. Każda księga ma swoją nazwę; często pochodzi ona od osoby uznawanej za autora (np. "List św. Pawła"), choć wiele ksiąg jest anonimowych lub nosi nazwę mówiącą o treści (np. Genesis, Psalmów). Różne religie i różne wyznania chrześcijańskie uznają różne zestawy ksiąg za kanoniczne — czyli za natchnione i oficjalnie obowiązujące. Niektóre wspólnoty używają także różnych nazw dla tych samych ksiąg. Mimo tych różnic, zasadnicze narracje i tematy (stworzenie świata, historia narodu izraelskiego, życie i nauka Jezusa, listy apostolskie) są w dużej mierze podobne we wszystkich tradycjach. Aby ułatwić zapamiętywanie układu ksiąg, wierni i nauczyciele religijni stosują różne techniki pamięciowe, akrostychy, pieśni i inne pomoce dydaktyczne.

Podział i najważniejsze różnice

Różnice między kanonami dotyczą głównie Starego Testamentu. W skrócie:

  • Judaizm (zob. judaizmie) przyjmuje Tanach — zbiór podzielony tradycyjnie na trzy części: Torę (Prawo), Nevi'im (Prorocy) i Ketuwim (Pisma). Kolejność i podział ksiąg w Tanachu różnią się od chrześcijańskich porządków Starego Testamentu.
  • Kościół rzymskokatolicki (zob. katolickim) obejmuje w Starym Testamencie księgi deuterokanoniczne, które nie występują w kanonie hebrajskim (przykładowo: Tobiasz, Judyt, Księgi Machabejskie, Mądrość Syracha). Ten kanon został oficjalnie potwierdzony przez Sobór Trydencki.
  • Kościoły protestanckie (zob. protestanckim) w większości opierają porządek Starego Testamentu na tekście hebrajskim (Masoreckim) i zwykle nie włączają ksiąg deuterokanonicznych do kanonu, choć wiele tłumaczeń zawiera je jako apokryfy lub dodatki.
  • Kościoły prawosławne (wschodnie, opisane szerzej jako greckim, słowiańskim, gruzińskim, ormiańskim itd.) zwykle korzystają z tradycji Septuaginty (LXX) — greckiego przekładu Starego Testamentu — i akceptują niektóre dodatkowe księgi (np. Psalm 151, Modlitwa Manassesa, 3 Makkabejski). Konkretne listy mogą się różnić między lokalnymi Kościołami.
  • Kościoły orientalne i inne tradycje (apostolskie, syriackie, etiopskie) mają własne historycznie ukształtowane kanony. Najbardziej rozbudowany jest kanon etiopski, który obejmuje dodatkowe księgi, takie jak niektóre dzieła starożytne (np. Księga Henocha, Jubileusze i tzw. 1–3 Meqabyan) — są to przykłady, które ilustrują większą różnorodność w tej tradycji.

Nowy Testament

Nowy Testament w większości głównych tradycji chrześcijańskich składa się z 27 ksiąg (Ewangelie, Dzieje Apostolskie, Listy apostolskie i Apokalipsa). Ten zbiór jest powszechnie akceptowany w kościołach katolickich, protestanckich i większości prawosławnych. W historii niektóre wspólnoty dyskutowały o niektórych księgach, a w niektórych tradycjach lokalnych występowały dodatki lub listy pomocnicze, jednak współczesny konsensus większości wyznań obejmuje te 27 ksiąg.

Terminy i teksty źródłowe

  • Septuaginta (LXX) — starożytny grecki przekład Starego Testamentu, szeroko używany w Kościołach wschodnich; w jego obrębie znajdują się księgi, które nie występują w hebrajskim kanonie.
  • Masorecki tekst — tradycyjny hebrajski tekst Starego Testamentu, będący podstawą dla wielu protestanckich przekładów.
  • Vulgata — łaciński przekład Biblii wykonany przez św. Hieronima, miała duże znaczenie w Kościele rzymskokatolickim i wpłynęła na kształt kanonu w zachodniej tradycji.
  • W tradycjach syriackich, armeńskich, gruzińskich i etiopskich funkcjonują własne przekłady i rękopisy, które także wpływały na lokalne listy ksiąg.

Na co zwrócić uwagę

  • Różnice najczęściej dotyczą Starego Testamentu; Nowy Testament jest w praktyce zbieżny w większości Kościołów.
  • Określenia deuterokanoniczne (u katolików) i apokryficzne (u protestantów) odnoszą się do tych samych lub podobnych ksiąg, ale z różnym statusem teologicznym i liturgicznym.
  • Dla pełniejszego historycznego i teologicznego omówienia porównań kanonów warto zajrzeć do hasła "Kanonie biblijnym", gdzie znajdują się szczegóły dotyczące procesu formowania kanonu i argumentów poszczególnych tradycji.

Poniżej (w tabeli lub zestawieniu) znajduje się porównanie Ksiąg Biblii w judaizmie oraz w Kościołach katolickim, protestanckim, greckim, słowiańskim, gruzińskim, ormiańskim, apostolskim, syriackim i etiopskim. Tabela obejmuje zarówno Stary Testament, jak i Nowy Testament. Wprowadzone zostały tutaj także niewielkie różnice przyjęte przez różne Kościoły wschodnie; jeśli przynajmniej jeden z kościołów wschodnich akceptuje jakąś księgę, jest ona uwzględniona w zestawieniu. Ogólnie kościoły wschodnie akceptują wszystkie księgi, które Kościół rzymskokatolicki uznaje.