Mormonizm to chrześcijański ruch religijny o charakterze konserwatywnym, którego początki sięgają początku XIX wieku i założenia przez Józefa Smitha Jr. Członkowie największej i najbardziej znanej organizacji tego ruchu nazywają siebie obecnie "członkami Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich" i preferują, by używano pełnej nazwy ich wspólnoty zamiast potocznego określenia "mormoni". Ruch ten uważa się za kontynuację i odnowienie pierwotnego Kościoła chrześcijańskiego stworzonego przez Jezusa Chrystusa, przywróconego – według wierzeń wyznawców – poprzez objawienia otrzymane przez Józefa Smitha w 1830 roku.

Doktryna i pisma święte

Podstawą nauczania są Pismo Święte (Biblia) oraz dodatkowe księgi uważane za natchnione. Najbardziej znanym tekstem specyficznym dla tego ruchu jest Księga Mormona, którą członkowie traktują jako drugie świadectwo o Jezusie Chrystusie. Do innych ważnych pism należą Doctrine and Covenants oraz Pearl of Great Price. Nauczanie obejmuje również Artykuły Wiary (Articles of Faith) — krótkie podsumowanie najważniejszych wierzeń, które według tradycji zostały spisane przez Józefa Smitha po objawieniu od Ojca Niebieskiego.

  • Bóstwo i osoba Jezusa: wyznawcy uważają się za chrześcijan i wierzą w Jezusa Chrystusa jako Zbawiciela, jednak ich koncepcja Boga i Trójcy różni się od klasycznego nauczania wielu głównych wyznań chrześcijańskich.
  • Przywrócenie (restoration): kluczowa jest idea, że po okresie rozproszenia prawdziwej nauki chrześcijańskiej konieczne było przywrócenie pełnej autorytetu i objawienia poprzez proroka.
  • Pisma dodatkowe: Księga Mormona pełni rolę uzupełniającą Biblię i według wierzeń potwierdza jej przesłanie.
  • Sakramenty i obrzędy: ważne są chrzest przez zanurzenie, konfirmacja, Wieczerza Pańska, a w wypadku członkostwa także obrzędy odprawiane w świątyniach (np. pieczęcie rodzinne, inne obrzędy świątynne).

Struktura, kapłaństwo i praktyki

Organizacja Kościoła jest hierarchiczna: lokalne wspólnoty (tzw. wardy) tworzą jednostki większe — stake, a całością kierują przywódcy na szczeblu krajowym i światowym. Istnieje zróżnicowane rozumienie kapłaństwa — m.in. kapłaństwo Aarona i Melchizedeka, które ma znaczenie w udzielaniu sakramentów i zarządzaniu wspólnotą.

Znaczącą częścią życia wiernych są praktyki religijne i styl życia: regularne uczestnictwo w nabożeństwach, programy misyjne (szeroko znane misje młodzieżowe), kładzenie nacisku na życie rodzinne, działalność charytatywna oraz zasady zdrowotne, np. prohibicja używania alkoholu, tytoniu i innych substancji uznanych za szkodliwe.

Historia — powstanie i rozwój

Ruch został zapoczątkowany przez Józefa Smitha Jr. w latach 20.–30. XIX wieku w Stanach Zjednoczonych. W 1830 roku oficjalnie założono organizację religijną, która z czasem pod wpływem prześladowań i konfliktów we wschodniej części USA przeniosła się na zachód. Po śmierci Józefa Smitha wielu przywódców i wiernych pod przewodnictwem Brighama Younga osiedliło się w rejonie Wielkiego Jeziora Słonego (dzisiejszy Utah), gdzie ruch ten rozwijał się dalej.

W historii kościoła wystąpiły też kontrowersyjne zjawiska: praktyka poligamii (wielożeństwa) była częścią życia niektórych wiernych w XIX wieku i stała się przedmiotem sporów prawnych i społecznych — oficjalnie została porzucona przez główną gałąź ruchu pod koniec XIX wieku.

Różnorodność ruchu i zasięg

Obecnie istnieje około 70 grup, które nazywają siebie "mormońskimi", z których największa i najbardziej znana to Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich. Ruch ten prowadzi szeroką działalność misyjną i charytatywną, posiada świątynie i centra duchowe w wielu krajach. Wierzą oni w chrzest dokonywany przez osobę znajdującą się całkowicie pod wodą (chrzest przez zanurzenie), zgodnie z praktyką opisaną w Artykułach Wiary.

Mormonizm bywa także zestawiany z innymi ruchami odnowy religijnej; czasami — wraz z bahaizmem — określany jest jako jedna z późniejszych tradycji związanych z religijnym dziedzictwem Abrahama (określanych niekiedy jako "czwarta religia Abrahama").

Postrzeganie społeczne i krytyka

Chociaż członkowie uważają się za chrześcijan, część osób spoza wspólnoty nie zgadza się z tym utożsamieniem ze względu na istotne różnice doktrynalne. Na przykład sondaże pokazywały, że znaczny odsetek respondentów nie uznawał, że mormoni są chrześcijanami. Krytyka dotyczy także przeszłych praktyk (np. poligamii), kwestii historii i autentyczności dodatkowych pism, a także politycznej i społecznej roli niektórych wspólnot.

Współczesność

W ostatnich dekadach organizacje mormońskie rozwinęły globalną strukturę, podkreślając misję ewangelizacyjną, działalność charytatywną i życie rodzinne. Jednocześnie władze największego kościoła zachęcają do używania pełnej, oficjalnej nazwy kościoła zamiast określenia "mormoni", aby podkreślić centralną rolę Jezusa Chrystusa w wierzeniach i tożsamości wspólnoty.

Powiązane terminy i tematy — takie jak różnice doktrynalne wobec innych wyznań chrześcijańskich, historia migracji osadników do Utah, znaczenie świątyń oraz dzisiejsze praktyki misyjne — tworzą szerokie pole badań i dyskusji na temat tego ruchu religijnego.