Co to jest meczet? Definicja, funkcje i architektura

Wiele meczetów to słynne dzieła architektury. Często są one zbudowane w stylu, który pozostaje niezmienny od wielu wieków. Wiele meczetów ma sale modlitewne, kopuły i minarety. Mogą one również posiadać dziedziniec. Meczety są często budowane z wzorzystymi ścianami.

Meczety po raz pierwszy zostały zbudowane na Półwyspie Arabskim. Muzułmanie, którzy je budowali, używali starych stylów architektonicznych. Łączyli je również w nowy sposób. Duży wpływ miały pałace zbudowane za czasów dynastii Partów i Sasanidów w Persji. Pałac Sarvestan z epoki Sassanidów jest tego dobrym przykładem. Posiada on łukowate wejście i centralnie umieszczoną kopułę. Te cechy istniały już w Persji przed islamem.

Po arabskiej inwazji na Persję, nowy styl, z wpływami Sassanidów, został wykorzystany w nowym świecie islamskim. Wiele form meczetów rozwinęło się w różnych regionach świata islamskiego. Ważne typy meczetów to wczesne meczety Abbasydów, meczety typu T i meczety z centralną kopułą w Anatolii. W XX wieku wiele krajów, które wzbogaciły się na ropie naftowej, zapłaciło za budowę wielu nowych meczetów. Władcy tych krajów często zatrudniali czołowych architektów do zaprojektowania tych meczetów. Byli wśród nich także niemuzułmanie.

Plan arabski

Wiele wczesnych meczetów ma plan kwadratu lub prostokąta. Posiadają one również salę modlitewną i zamknięty dziedziniec. Jest to znane jako plan arabski. Pierwsze meczety tego typu zostały zbudowane za czasów dynastii Umajjadów.

Płaski dach sali modlitewnej podtrzymywany był przez kolumny. Wiele rzędów kolumn było potrzebnych do podtrzymywania takich dachów; nazywa się to "architekturą hipostylową". Jednym z najsłynniejszych meczetów hipostylowych jest Mezquita de Córdoba w Hiszpanii. Jest on wsparty na ponad 850 kolumnach.

W ciepłym klimacie śródziemnomorskim i bliskowschodnim, dziedziniec służył do przechowywania dużej liczby wiernych podczas piątkowych modłów. Często meczety hipostylowe mają zewnętrzne arkady. Dzięki nim zwiedzający mogą cieszyć się cieniem. Meczety na planie arabskim były budowane głównie za czasów dynastii Umajjadów i Abbasydów. Plan arabski był bardzo prosty, co nie pozwalało na jego dalszy rozwój. To spowodowało, że ten styl meczetu wyszedł z użycia.

Kopuła centralna

Osmanowie zaczęli budować meczety z centralną kopułą w XV wieku. Meczety te mają dużą kopułę umieszczoną centralnie nad salą modlitw. Mogą być również mniejsze kopuły, które są poza centrum nad salą modlitw lub reszty meczetu. Styl ten był pod silnym wpływem bizantyjskiej architektury religijnej z jej wykorzystaniem centralnych kopuł.

Iwan

Meczety Iwan słyną z kopulastych pomieszczeń iwanów. Iwany to pomieszczenia z łukowatym dachem. Na jednym końcu mają otwór. Jeden lub więcej iwanów wychodzi na centralny dziedziniec, który służy jako sala modlitewna. Styl ten zapożyczony jest z przedislamskiej architektury irańskiej. Większość meczetów w tym stylu znajduje się w Iranie.

Minarety

Większość meczetów ma minarety. Minarety to wysokie wieże. Zazwyczaj znajdują się one w jednym z rogów meczetu. Szczyt minaretu jest najwyższym punktem w meczecie i zazwyczaj najwyższym punktem w okolicy meczetu. Najwyższy minaret na świecie znajduje się w Meczecie Hassana II w Casablance, w Maroku.

Pierwsze meczety nie miały minaretów. Najbardziej konserwatywne grupy islamskie, jak wahhabici, do dziś unikają budowania minaretów. Uważają je po prostu za wymyślną dekorację i są zbędne. Pierwszy minaret został zbudowany w 665 roku w Basrze za panowania kalifa Umajjadów Muawiyah I. Muawiyah zachęcał do budowania minaretów, ponieważ miały one być takie same jak dzwonnice w kościołach chrześcijańskich. Z tego powodu architekci meczetów wykorzystywali kształt dzwonnicy do budowy minaretów. Zarówno minaret jak i dzwonnica służą temu samemu celowi - wzywaniu wiernych do modlitwy.

Przed pięcioma wymaganymi codziennymi modlitwami muezzin wzywa wiernych do modlitwy z minaretu. W wielu krajach, takich jak Singapur, gdzie muzułmanie nie stanowią większości, meczety są powstrzymywane przed głośnym odtwarzaniem wezwania do modlitwy. Głównym problemem jest stosowanie elektronicznego wzmocnienia wezwania, które jest obecnie szeroko stosowane w meczetach.

Domy

Kopuły były często umieszczane bezpośrednio nad główną salą modlitewną. Reprezentują one wszechświat, że Allah stworzył. Na początku te kopuły były małe. Zajęli tylko niewielką część dachu w pobliżu mihrab. Później zajęły cały dach nad salą modlitewną. Kopuły mają zazwyczaj kształt półkuli. Mughals w Indiach spopularyzowali kopuły w kształcie cebuli w Azji Południowej i Persji. Niektóre meczety mają kilka kopuł, jak również główną dużą kopułę. Pozostałe kopuły są często mniejsze.

Kopuły pomogłyby usłyszeć imama, ponieważ fale dźwiękowe odbijałyby się w kopule, a następnie z niej wychodziły, dzięki czemu głos byłby głośniejszy.

Sala modlitewna

Wszystkie meczety posiadają salę modlitewną, która nazywana jest również musalla. Zazwyczaj nie ma w niej żadnych mebli, z wyjątkiem mat modlitewnych lub dywaników. Są one niezbędne, ponieważ modlitwa islamska odbywa się zazwyczaj na klęczkach.

Niektóre meczety mają arabską kaligrafię i wersety Koranu na ścianach, aby pomóc czcicielom skupić się na pięknie islamu i jego najświętszej księdze, Koranie, a także dla ozdoby.

Ściana qiblah znajduje się zwykle po drugiej stronie wejścia do sali modlitewnej. Ściana ta jest specjalnie dekorowana. W prawidłowo usytuowanym meczecie będzie ona ustawiona prostopadle do linii prowadzącej do Mekki. Ludzie modlą się w rzędach równoległych do ściany qiblah. Ustawiają się tak, aby byli zwróceni twarzą do Mekki. W ścianie qiblah, zazwyczaj w jej centrum, znajduje się mihrab, nisza lub wgłębienie wskazujące kierunek Mekki. Mihrab służy jako miejsce, w którym imam prowadzi pięć codziennych modlitw.

Obmywanie (wudhu)

Wszyscy ludzie muszą się umyć przed modlitwą. Meczety często mają fontanny lub inne urządzenia do mycia w ich wejściach lub na dziedzińcach, tak aby ludzie mogli wykonać rytuał mycia przed modlitwą. W bardzo małych meczetach wierni mogą korzystać z toalet do rytualnego obmycia się, czyli wu'du. W tradycyjnych meczetach często znajduje się budynek przeznaczony specjalnie do mycia. Często znajduje się on w centrum dziedzińca. W salach modlitewnych nie wolno nosić butów z tego samego powodu.

Nowoczesne cechy

Nowoczesne meczety powinny być atrakcyjne dla społeczności, której służą. Z tego powodu w meczecie mogą być dostępne również inne obiekty, takie jak przychodnie, biblioteki i hale sportowe.

Wnętrze meczetów

Na ścianach mogą znajdować się ozdobne płytki, tynk lub kolorowe mozaiki. Nie ma obrazów ani posągów.

Modlitwy

Od dorosłych muzułmanów oczekuje się, że będą modlić się pięć razy dziennie. Większość meczetów ma formalne modlitwy na każdy z tych czasów. Jeśli wykonanie modlitwy jest trudne, na przykład dla osób chorych, robi się wyjątki.

W meczetach odbywają się również specjalne nabożeństwa modlitewne, zwane jumuah. Odbywa się ono raz w tygodniu. Jest to forma szabatu i zastępuje piątkowe modlitwy w meczecie. Codzienne modlitwy mogą być odprawiane w dowolnym miejscu. Jednak od muzułmanów oczekuje się, że piątkowe modlitwy będą odprawiane w meczecie.

Kiedy umiera muzułmanin, zwykle odbywa się modlitwa pogrzebowa. Odbywa się ona na świeżym powietrzu, na dziedzińcu lub placu w pobliżu meczetu. W modlitwie biorą udział wszyscy obecni wierni, łącznie z imamem. Podczas zaćmień w meczetach odbywają się specjalne modlitwy, zwane modlitwami zaćmieniowymi.

W kalendarzu islamskim są dwa duże święta (Eid). Podczas tych dni w meczetach odbywają się rano specjalne modlitwy. Większe meczety zazwyczaj organizują je dla swoich własnych społeczności, jak również dla ludzi z mniejszych lokalnych meczetów. Meczety, szczególnie te w krajach, gdzie muzułmanie stanowią większość, organizują również modlitwy Eid na zewnątrz, na dziedzińcach lub placach miejskich.

Wydarzenia Rodman

W Ramadanie, najświętszym miesiącu islamu, odbywa się wiele wydarzeń. Podczas Ramadanu muzułmanie muszą pościć w ciągu dnia. Meczety organizują kolacje iftar po zachodzie słońca. Odbywają się one po czwartej wymaganej modlitwie w ciągu dnia. Część jedzenia jest dostarczana przez członków wspólnoty, co tworzy nocne kolacje typu potluck. Wkład wspólnoty w te kolacje jest wymagany. Z tego powodu meczety z mniejszymi wspólnotami mogą nie być w stanie organizować kolacji iftar codziennie.

Niektóre meczety organizują również posiłki rano, przed świtem. Meczety często zapraszają biedniejszych członków społeczności na te posiłki. Islam postrzega dobroczynność podczas Ramadanu jako dobry uczynek.

Większe meczety oferują czasem specjalne, opcjonalne modlitwy. Odbywają się one po ostatniej wymaganej modlitwie w ciągu dnia. Podczas każdej nocy modlitw, jeden z członków wspólnoty, który zapamiętał cały Koran, recytuje fragment księgi. Może to trwać nawet do dwóch godzin. Czasami kilka takich osób (niekoniecznie z lokalnej społeczności) robi to na zmianę. Podczas ostatnich dziesięciu dni Ramadanu, w większych meczetach odbywają się całonocne programy na cześć Laylat al-Qadr. Jest to noc, w którą muzułmanie wierzą, że prorok Muhammad po raz pierwszy otrzymał objawienia Koranu. Tej nocy, między zachodem a wschodem słońca, meczety zatrudniają mówców, którzy uczą wiernych o islamie. Meczety lub społeczność zazwyczaj zapewniają posiłki w ciągu nocy.

Pod koniec XX wieku, coraz więcej meczetów było wykorzystywanych do celów politycznych. Współczesne meczety w świecie zachodnim chcą wychowywać dobrych obywateli. Szczegóły różnią się znacznie w zależności od meczetu i kraju.

Rzecznictwo

Kraje z niewielką populacją muzułmanów wykorzystują meczety jako sposób na wspieranie aktywności obywatelskiej. Są one bardziej skłonne do takich działań niż kraje Bliskiego Wschodu z większością muzułmańską. Amerykańskie meczety organizują akcje rejestracji wyborców i uczestnictwa obywatelskiego. W Stanach Zjednoczonych, muzułmanie są często imigrantami lub dziećmi imigrantów. Meczety chcą zainteresować tych ludzi polityką. Chcą również informować ich o sprawach, które dotyczą społeczności muzułmańskiej. Ludzie, którzy regularnie uczęszczają na nabożeństwa w meczecie, są bardziej skłonni do brania udziału w protestach, podpisywania petycji i angażowania się w sprawy polityczne.

Związek między poglądami politycznymi a frekwencją w meczetach można nadal zaobserwować w innych częściach świata. Po zamachu bombowym na meczet Al-Askari w lutym 2006 roku, imamowie i inni przywódcy islamscy wykorzystali meczety i piątkowe modlitwy, aby wezwać do spokoju i pokoju podczas powszechnej przemocy.

Począwszy od końca XX wieku, aż do początku XXI wieku, niewielka liczba meczetów stała się również bazą dla ekstremistycznych imamów wspierających terroryzm i skrajne ideały islamskie. Meczet Finsbury Park w Londynie jest meczetem, który został wykorzystany w ten sposób.

Konflikt społeczny

Podobnie jak inne miejsca kultu, meczety mogą znajdować się w centrum konfliktów społecznych.

Meczet Babri był centrum takiego konfliktu aż do początku lat 90-tych, kiedy to został zburzony. Zanim udało się znaleźć rozwiązanie, meczet został zniszczony przez około 200 000 hindusów. Miało to miejsce 6 grudnia 1992 roku. Meczet został zbudowany przez Babura, aby zaznaczyć miejsce narodzin Ramy. Uważano, że stoi on na miejscu wcześniejszej świątyni hinduistycznej. Konflikt o meczet był bezpośrednio związany z zamieszkami w Bombaju (dzisiejszy Mumbai), jak również z zamachami bombowymi w 1993 roku, w których zginęło 257 osób.

W lutym 2006 r. w wyniku zamachu bombowego poważnie uszkodzony został iracki meczet Al-Askari. Zwiększyło to istniejące napięcia. Konflikt między dwiema grupami muzułmanów w Iraku doprowadził już do innych zamachów bombowych. Zamachy bombowe na meczety nie ograniczają się jednak tylko do Iraku. W czerwcu 2005 r. zamachowiec samobójca zabił w afgańskim meczecie co najmniej 19 osób. W kwietniu 2006 r. doszło do dwóch eksplozji w indyjskim Jama Masjid.

Po atakach z 11 września kilka amerykańskich meczetów stało się celem ataków. Były to ataki od zwykłego wandalizmu po podpalenia.

Liga Obrony Żydowskiej była podejrzana o spisek mający na celu zbombardowanie Meczetu Króla Fahda w Culver City, w Kalifornii. Podobne ataki miały miejsce w Wielkiej Brytanii po zamachach bombowych w Londynie 7 lipca 2005 roku. Poza światem zachodnim, w czerwcu 2001 roku, meczet Hassan Bek był celem ataków. W atakach brały udział setki Izraelczyków wściekłych na Arabów za poprzedni atak.

Wpływy saudyjskie

Saudyjskie zaangażowanie w budowę meczetów na całym świecie sięga lat 60-tych. W latach 80-tych rząd Arabii Saudyjskiej zaczął płacić za budowę meczetów w krajach na całym świecie. Szacuje się, że rząd Arabii Saudyjskiej wydał około 45 miliardów dolarów na meczety i szkoły islamskie w innych krajach. Saudyjska gazeta Ain al-Yaqeen donosiła w 2002 r., że saudyjskie pieniądze mogły pomóc w budowie aż 1 500 meczetów i 2 000 innych ośrodków islamskich. Obywatele saudyjscy przekazują również wiele pieniędzy na meczety w świecie islamu, zwłaszcza w krajach, w których muzułmanie są postrzegani jako biedni i uciskani. Po upadku Związku Radzieckiego, w 1992 roku, meczety w Afganistanie otrzymały pieniądze od obywateli saudyjskich. Meczet Króla Fahda w Culver City w Kalifornii i Islamskie Centrum Kultury we Włoszech w Rzymie to dwie największe inwestycje Arabii Saudyjskiej w zagraniczne meczety, ponieważ były król saudyjski Fahd bin Abdul Aziz al-Saud przekazał na nie odpowiednio 8 mln USD i 50 mln USD.

W meczecie ludzie powinni skupić się na oddawaniu czci Allahowi. Z tego powodu istnieje wiele zasad dotyczących właściwego zachowania w meczecie. Niektóre z tych zasad są takie same na całym świecie, np. w sali modlitewnej nie należy nosić butów. Inne zasady różnią się w zależności od meczetu.

Prowadzący modlitwę

Ogólnie uważa się, że dobrze jest mieć kogoś, kto prowadzi modlitwy, choć nie jest to bezwzględnie konieczne. Osoba, która zwykle prowadzi modlitwy nazywana jest imamem. Musi to być człowiek wolny i uczciwy. Powinien też być autorytetem, jeśli chodzi o odpowiadanie na pytania dotyczące religii. W meczetach zbudowanych lub utrzymywanych przez rząd, imam jest wybierany przez władcę. W meczetach prywatnych imama wybiera społeczność, poprzez głosowanie większością głosów.

Tylko mężczyźni mogą prowadzić modlitwy dla mężczyzn. Kobiety mogą prowadzić modlitwy w zgromadzeniach, w których są tylko kobiety.

Uczęszczanie do meczetu

Oprócz mycia, istnieją również inne zasady, które obowiązują tych, którzy wchodzą do meczetu, nawet jeśli nie chcą się tam modlić. Zabronione jest noszenie butów w wyłożonej dywanem części sali modlitewnej. Niektóre meczety nie zezwalają również na noszenie butów w innych częściach, nawet jeśli nie są one przeznaczone do modlitwy.

Islam wymaga, aby jego wyznawcy nosili ubrania, które pokazują skromność. W rezultacie, zarówno mężczyźni jak i kobiety muszą przestrzegać tej zasady, gdy uczęszczają do meczetu (choć meczety nie zawsze egzekwują te zasady). Mężczyźni powinni przychodzić do meczetu w luźnych i czystych ubraniach, które nie pokazują kształtu ciała. Podobnie, od kobiet przychodzących do meczetu oczekuje się noszenia luźnych ubrań, koszul, spodni zakrywających nadgarstki i kostki oraz zakrycia głowy, np. hidżabem. Wielu muzułmanów, niezależnie od ich pochodzenia etnicznego, nosi bliskowschodnie ubrania związane z arabskim islamem na specjalne okazje i modlitwy w meczetach.

Meczety są miejscami kultu. Z tego powodu, osoby przebywające w meczecie powinny odnosić się z szacunkiem do modlących się. Głośne rozmowy lub dyskusje na tematy, które mogłyby być lekceważące, są zabronione w miejscach, gdzie ludzie się modlą. Za niegrzeczne uważa się również przechodzenie przed modlącymi się muzułmanami lub przeszkadzanie im w inny sposób.

Mężczyźni i kobiety modlą się w różnych miejscach

Prawo islamskie wymaga, aby mężczyźni i kobiety byli oddzieleni w sali modlitewnej. Idealnie byłoby, gdyby kobiety modliły się za mężczyznami. Drugi kalif Umar w pewnym momencie powstrzymał kobiety przed uczęszczaniem do meczetów, zwłaszcza w nocy, ponieważ obawiał się, że mogą być dokuczane przez mężczyzn, więc kazał im modlić się w domu. Czasami specjalna część meczetu była odgrodzona dla kobiet; na przykład gubernator Mekki w 870 r. kazał zawiązać liny między kolumnami, aby stworzyć osobne miejsce dla kobiet.

Wiele meczetów umieszcza dziś kobiety za barierą, przegrodą lub w innym pomieszczeniu. Meczety w południowej i południowo-wschodniej Azji umieszczają mężczyzn i kobiety w oddzielnych pomieszczeniach, ponieważ podziały zostały w nie wbudowane wieki temu. W prawie dwóch trzecich amerykańskich meczetów kobiety modlą się za przegrodami lub w oddzielnych pomieszczeniach, a nie w głównej sali modlitewnej; niektóre meczety w ogóle nie wpuszczają kobiet. Wielki Meczet w Mekce jest zdegregowany, choć znajdują się w nim sekcje tylko dla kobiet i dzieci.

Nie-muzułmanie w meczetach

Niektórzy uczeni prawa islamskiego uważają, że niemuzułmanie mogą być wpuszczani do meczetów, o ile nie śpią tam i nie jedzą. Zwolennicy szkoły Maliki islamskiego prawa nie zgadzają się z tym. Twierdzą oni, że nie-muzułmanie nie mogą być wpuszczani do meczetów w ogóle.

Różne kraje mają różne opinie na ten temat. Prawie wszystkie meczety na Półwyspie Arabskim, jak również w Maroku, nie dopuszczają niemuzułmanów. Meczet Hassana II w Casablance jest jednym z dwóch meczetów w Maroku otwartych dla nie-muzułmanów.

We współczesnej Arabii Saudyjskiej, Wielki Meczet i cała Mekka są otwarte tylko dla muzułmanów. Podobnie, Masjid al-Nabawi i miasto Medina, które go otacza, są również niedostępne dla tych, którzy nie praktykują islamu. W przypadku meczetów na innych obszarach, najczęściej przyjmuje się, że nie-muzułmanie mogą wejść do meczetu tylko wtedy, gdy otrzymają na to pozwolenie od muzułmanów i gdy mają ku temu odpowiedni powód.

We współczesnej Turcji niemuzułmańscy turyści mogą wejść do każdego meczetu, ale muszą przestrzegać zasad decorum. Zwiedzanie meczetu jest dozwolone tylko pomiędzy modlitwami; zwiedzający muszą nosić długie spodnie i zdjąć buty; kobiety muszą zakrywać głowy; nie wolno robić zdjęć; nie wolno głośno rozmawiać. Nie wolno nawiązywać do innych religii (krzyżyki na naszyjnikach, gesty krzyża itp.).

Jednakże istnieje również wiele innych miejsc na zachodzie i w świecie islamu, gdzie niemuzułmanie są mile widziani w meczetach. Większość meczetów w Stanach Zjednoczonych, na przykład, zgłasza przyjmowanie niemuzułmańskich gości każdego miesiąca. Wiele meczetów w całych Stanach Zjednoczonych przyjmuje niemuzułmanów jako znak otwartości na resztę społeczności oraz jako zachętę do przejścia na islam.

Psy

Psy mają zazwyczaj zakaz wstępu do meczetów, ale 24 września 2008 r. Rada Prawa Muzułmańskiego Wielkiej Brytanii wydała specjalne orzeczenie, zwane fatwą, które przyznało niewidomemu muzułmaninowi pozwolenie na zabranie psa przewodnika do meczetu.

Często zdarza się, że mniejszy meczet służy jako schronisko dla muzułmanów udających się na haj (pielgrzymkę do Mekki). Czasami meczety są używane dla uchodźców, lub jako tymczasowe domy dla bezdomnych ludzi. Obowiązki wobec sąsiadów w islamie są bardzo surowe i specyficzne. W Koranie Mahomet (pbuh) powiedział, że osoba, która pomaga innym w godzinie potrzeby, i która pomaga uciśnionym; tej osobie Bóg pomoże w dniu cierpienia (agonii). Istnieją również inne nakazy, takie jak pomoc ubogim i bycie miłym dla ludzi. Ważną częścią bycia muzułmaninem, lub po prostu bycia częścią meczetu, jest dbanie o ludzi, którzy potrzebują pomocy. Meczet jest grupą zarówno społeczną, jak i religijną.

Madrasa różni się nieco od meczetu. Medresa skupia się na nauczaniu islamu, zazwyczaj dzieci i młodzieży.

Kiedy Hiszpania była pod kontrolą muzułmanów, jednymi z najpiękniejszych budynków były meczety. Po 1491 roku Hiszpania znalazła się pod kontrolą chrześcijańską. Jednak chrześcijanie nie zburzyli meczetów. Po prostu umieścili w nich krucyfiks, aby przekształcić je w kościoły. Meczety te wpłynęły na architekturę renesansową (sposób budowania) w Europie.