Post to świadome, dobrowolne powstrzymywanie się od jedzenia, picia lub od innych czynności przez określony czas. W ujęciu ogólnym bywa określany jako abstynencja wobec pokarmów lub przyjemności; w różnych tradycjach do praktyki postu dołącza się także rezygnację z używek, określonych rodzajów pożywienia czy nawet aktywności seksualnej. W religijnych formach postu niekiedy wprowadzane są dodatkowe zakazy, obejmujące na przykład współżycie seksualne lub masturbację, a także powstrzymywanie się od spożywania wybranych grup produktów, na przykład mięsa.

Rodzaje i formy postu

Praktyki postne mają wiele wariantów: od kompletnego, krótkotrwałego powstrzymywania się od jedzenia i picia, przez częściowe ograniczenia (np. poszczególne grupy pokarmów), do postów okresowych stosowanych w celach zdrowotnych (np. tzw. intermittent fasting). W niektórych kulturach istnieją długotrwałe posty rytualne, w innych – krótkie dni postu w określone terminy liturgiczne. Post może mieć też charakter terapeutyczny i być stosowany pod kontrolą medyczną.

Historia i znaczenie religijne

Post jest znany od starożytności i pojawia się w wielu źródłach religijnych. Wspomina o nim m.in. Koran, epickie teksty hinduskie takie jak Mahabharata oraz filozoficzne pisma indyjskie jak Upaniszady. W tradycji judeochrześcijańskiej zagadnienie to występuje w Biblii, zarówno w Starym Testamencie, jak i w Nowym Testamencie. W naukach wschodnich post pojawia się także w kontekście praktyk buddyjskich, gdzie jest opisywany jako element prowadzący do wewnętrznej dyscypliny; w buddyzmie praktyki ascezyczne miały pomagać w osiągnięciu Nirwany lub wyciszenia umysłu.

Praktyczne zastosowania i efekty

Motywacje do podejmowania postu bywają różne: religijna pokuta, duchowe oczyszczenie, demonstracja pokory, a także korzyści zdrowotne — poprawa wrażliwości metabolicznej, redukcja masy ciała czy wpływ na procesy zapalne (wyniki zależą od rodzaju i czasu trwania postu). Współczesne zainteresowanie postem obejmuje diety okresowe, badania nad wpływem ograniczenia kalorii oraz zastosowania lecznicze prowadzone pod nadzorem specjalistów.

Wyjątki, zasady bezpieczeństwa i rozróżnienia

  • Większość tradycji przewiduje wyjątki: dzieci, kobiety w ciąży i karmiące, osoby starsze, chorzy oraz podróżujący często są zwolnieni lub mają złagodzone zasady postu.
  • Posty długotrwałe i całkowite niosą ryzyko niedoborów i odwodnienia; powinny być prowadzone ostrożnie i, w razie potrzeby, skonsultowane z lekarzem.
  • W praktyce wyróżnia się cele: religijno-duchowy, społeczny (wspólnota) oraz zdrowotny; każdy z nich nadaje postowi inny sens i rygory.

Post pozostaje zjawiskiem o dużej różnorodności form i motywacji. Jako praktyka duchowa łączy introspekcję z dyscypliną ciała, a w ujęciu świeckim stał się elementem dyskusji o stylu życia i zdrowiu. W zależności od kontekstu kulturowego i osobistego, post może pełnić funkcję rytualną, terapeutyczną lub symbolicznego wyrazu przekonań.