Mohajrzy (mohajirs, مهاجر) to grupa społeczno-językowa w Pakistanie, stanowiąca według różnych szacunków około 8% populacji kraju. Termin pochodzi od arabskiego słowa muhājir, czyli „migrant” lub „emigrant”. Mohajrzy to w większości muzułmanie, którzy przybyli do Pakistanu w czasie podziału Indii Brytyjskich w 1947 roku i w kolejnych latach. W odróżnieniu od wielu innych grup etnicznych w Pakistanie, Mohajrzy nie tworzyli tradycyjnej tożsamości plemiennej – ich identyfikacja opiera się przede wszystkim na wspólnym pochodzeniu migracyjnym i języku.
Pochodzenie i migracja
Po podziale subkontynentu dużą liczbę muzułmanów z różnych miast i regionów przedwojennych Indii ściągnęła perspektywa osiedlenia się w powstającym państwie pakistańskim. Migranci ci, po przybyciu do nowego kraju, zaczęli identyfikować się jako Mohajrzy. Najwięcej z nich osiedliło się w miastach prowincji Sind, w szczególności w aglomeracji Karači i Hyderābād, gdzie szybko zajmowali pozycje administracyjne, zawodowe i biznesowe.
Język i kultura
Mohajrzy są wyjątkowi w Pakistanie tym, że dla znacznej części z nich językiem ojczystym jest urdu — język, który po podziale stał się jednym z języków urzędowych kraju. Urdu pełni u Mohajrów rolę nośnika tożsamości kulturalnej i literackiej: wiele rodzin kontynuowało tradycję literacką, medialną i edukacyjną w tym języku. Kultura Mohajrów jest zatem w dużym stopniu miejska i kosmopolityczna, z silnymi wpływami północnoindyjskimi (m.in. styl życia, kuchnia, muzyka, poezja).
Pozycja społeczno-ekonomiczna
W pierwszych dekadach po utworzeniu Pakistanu Mohajrzy wyróżniali się wyższym poziomem wykształcenia i reprezentacją w administracji, biznesie, finansach oraz sektorze edukacyjnym. Dzięki temu w wielu miastach zajmowali wpływowe stanowiska. Z czasem dynamika ta uległa zmianom w wyniku migracji kolejnych grup ludności, politycznych przetasowań i konkurencji o zasoby miejskie.
Polityka i tożsamość
Mohajrzy odegrali istotną rolę w polityce Pakistanu — szczególnie w miastach Sind, gdzie ich liczebność i koncentracja dawały znaczną siłę wyborczą. W latach 80. i 90. XX wieku powstały ugrupowania polityczne wywodzące się z Mohajrów (najbardziej znane to Muttahida Qaumi Movement, pierwotnie założony jako ruch reprezentujący interesy Urdujęzycznych migrantów). Ruchy te wpłynęły na kształtowanie się miejskiej polityki, ale też stały się źródłem napięć z innymi grupami etnicznymi i państwowymi organami.
Konflikty i wyzwania
Relacje Mohajrów z rdzennymi mieszkańcami Sind (m.in. Sindhi, Punjabi, Pakhtun) bywały napięte, zwłaszcza w kontekście rywalizacji o pracę, zasoby miejskie i reprezentację polityczną. W niektórych okresach dochodziło do przemocy politycznej i operacji bezpieczeństwa. Dziś wielu Mohajrów staje wobec wyzwań związanych z utrzymaniem tożsamości kulturowej, integracją młodszych pokoleń oraz migracją zagraniczną (do Zatoki Perskiej, Europy, Ameryki Północnej).
Współczesna sytuacja
Współcześnie Mohajrzy nadal pozostają przeważnie skupieni w obszarach miejskich i są ważnym elementem miejskiego życia Pakistanu — w gospodarce, administracji, mediach i kulturze. Jednocześnie ich status i rola ewoluują: część społeczności asymiluje się z szerszymi pakistańskimi tożsamościami, inni zachowują silne więzi językowe i kulturowe związane z Urdu. Debata o miejscu Mohajrów w strukturze etnicznej i politycznej Pakistanu pozostaje żywa i ma znaczenie dla przyszłości wielkich aglomeracji, zwłaszcza Karači.
Podsumowanie: Mohajrzy to grupa o specyficznej, miejskiej tożsamości wyrosłej z migracji z Indii w 1947 roku. Ich wpływ na rozwój miast pakistańskich, język urdu oraz uczestnictwo w życiu politycznym i gospodarczym kraju czynią ich istotnym elementem wieloetnicznego społeczeństwa Pakistanu, mimo że stoją też przed wyzwaniami związanymi z konkurencją o zasoby, zmieniającymi się układami politycznymi i procesami migracyjnymi.