Słowo denominacja jest używane w odniesieniu do dużej grupy chrześcijan na całym świecie, którzy używają tej samej nazwy, tej samej formy organizacji i mają te same (lub bardzo podobne) przekonania oraz praktyki religijne. Chrześcijaństwo często bywa dzielone na kilka głównych tradycji — w różnych klasyfikacjach wymienia się około dziesięciu większych «rodzin» wyznań — które historycznie oddzieliły się w różnym czasie od wczesnego chrześcijaństwa założonego przez wyznawców Jezusa. Podziały zazwyczaj wynikały z braku zgody co do pewnych przekonań, praktyk liturgicznych, kwestii organizacyjnych lub autorytetu. Grupy te następnie dzieliły się na mniejsze odłamy, a każda społeczność posiadająca własną, odrębną nazwę uważana jest za odrębną denominację. Słowo "denominacja" dosłownie oznacza „posiadanie nazwy”.
Denominacje różnią się między sobą na kilku poziomach. Do najczęściej wymienianych różnic należą:
- doktryna — np. nauczanie o Trójcy, naturze Chrystusa, zbawieniu i sakramentach;
- struktura kościelna — formy rządów (episkopalny, prezbiteriański, kongregacjonalny) i rola duchowieństwa;
- praktyki liturgiczne i kult — tradycyjny, rytualny charakter nabożeństw versus prostsze, charyzmatyczne formy;
- rozumienie sakramentów/obrzędów — liczba i znaczenie sakramentów, sposób udzielania komunii itp.;
- kultura i historia — wpływ języka, narodu, reformacji, ruchów odrodzeniowych i kolonializmu na kształt wyznań;
- organizacja międzynarodowa — stopień zinstytucjonalizowania i istnienie struktur ponadlokalnych (np. papież, synody, konwencje).
Przykłady głównych tradycji i znanych denominacji (nie wyczerpujące listy) to: Kościół katolicki, Kościoły prawosławne, Kościoły orientalne, różne gałęzie protestantyzmu (np. luteraństwo, kalwinizm/reformacja, anglikaństwo), ruchy ewangelikalne i zielonoświątkowe, kościoły baptystyczne, metodyści, adwentyści, a także nowe ruchy religijne i wspólnoty restauracyjne. W praktyce istnieją tysiące odrębnych denominacji różnej wielkości — od globalnych instytucji po lokalne wspólnoty liczące kilkadziesiąt osób.
Powstawanie denominacji ma różne przyczyny. Niekiedy były to spory teologiczne (np. o naturę sakramentów czy zbawienia), innym razem konflikty o władzę i autorytet (np. rozłam z powodu roli papieża), a jeszcze innym rezultatem były przebudzenia religijne i ruchy odnowy, które z czasem utworzyły odrębne organizacje. Czynniki społeczne i polityczne, jak podziały narodowe czy prawo państwowe, także miały znaczenie.
Mimo różnic wiele denominacji współpracuje w ramach ekumenizmu, dialogów międzywyznaniowych i wspólnych inicjatyw społecznych. Dla wiernych wybór denominacji może zależeć od nauczania doktrynalnego, stylu nabożeństw, przynależności rodzinnej, tradycji lokalnej lub osobistego doświadczenia religijnego.
Podsumowując: denominacja to rozpoznawalna, nazwana wspólnota wyznaniowa w obrębie chrześcijaństwa, wyróżniająca się określonym nauczaniem, formą organizacji i praktyką religijną. Jej zrozumienie pomaga lepiej pojąć różnorodność i historię chrześcijaństwa na świecie.


