Dzieciństwo, 1452-1466
Leonardo urodził się 15 kwietnia 1452 roku w toskańskim mieście górskim Vinci, w dolinie rzeki Arno. Jego dziadek, Antonio da Vinci, spisał szczegóły narodzin. Rodzice Leonarda nie byli małżeństwem. Jego ojciec był notariuszem, Ser Piero da Vinci. Jego matka, Caterina, była służącą. Mogła być niewolnicą z Bliskiego Wschodu. albo z Chin. Później jego ojciec przejął opiekę nad Leonardem, a jego matka ponownie wyszła za mąż i miała jeszcze pięcioro dzieci. Pełne imię Leonarda brzmiało "Leonardo di ser Piero da Vinci", co oznacza "Leonardo, syn Messera (pana) Pierdaoma Vinci".
Pierwsze pięć lat Leonardo spędził w gospodarstwie rolnym u swojej matki. Następnie mieszkał w Vinci z ojcem, nową żoną ojca, Albierą, dziadkami i wujkiem, Francesco. Kiedy Leonardo dorastał, zapisał tylko dwa wspomnienia z dzieciństwa. Przypomniał sobie, że kiedy leżał na dworze w swojej kołysce, z nieba wyleciał wielki ptak i zawisł nad nim. Jego ogonowe pióra szczotkowały mu twarz. Innym ważnym wspomnieniem Leonarda było to, jak znalazł jaskinię podczas zwiedzania gór. Był przerażony, że może tam ukrywać się jakiś wielki potwór. Ale był też bardzo podekscytowany i chciał dowiedzieć się, co jest w środku.
Leonardo zaczął malować, gdy był jeszcze chłopcem. Giorgio Vasari pisał o życiu Leonarda krótko po jego śmierci. Opowiada wiele ciekawych historii o tym, jak mądry był Leonardo. Mówi, że Leonardo namalował okrągłą drewnianą tarczę z obrazem węży plujących ogniem. Messer Piero zabrał obraz swojego syna do Florencji i sprzedał go handlarzowi dziełami sztuki.
Warsztat Verrocchio's, 1466-1476
W 1466 roku, gdy Leonardo miał czternaście lat, jego ojciec zabrał go do Florencji, aby zostać uczniem artysty Verrocchio.
Florencja była bardzo ekscytującym miejscem dla młodego człowieka, który chciał być artystą. Wielu znanych artystów mieszkało we Florencji, począwszy od Cimabue i Giotto w latach 1200. Wszędzie tam, gdzie ktoś patrzył, były słynne i piękne dzieła sztuki. Ogromna katedra miała ogromną nową kopułę. Kościół św. Jana miał drzwi, które błyszczały złotem i były uważane za najpiękniejsze drzwi na świecie. Inny kościół posiadał posągi wykonane przez najsłynniejszych rzeźbiarzy, w tym jeden przez nauczyciela Leonarda Verrocchio.
Jeśli artysta miałby szczęście, znalazłby bogatego mecenasa, który kupiłby wiele ich obrazów. Najbogatszą rodziną we Florencji byli Medyceusze. Sami zbudowali najlepszy pałac we Florencji i lubili kupować obrazy, posągi i inne piękne rzeczy. Interesowali się również studiowaniem literatury i filozofii. Wielu młodych artystów miało nadzieję na pracę u Medyceuszy i ich przyjaciół.
Verrocchio miał duży warsztat, który był jednym z najbardziej ruchliwych we Florencji. Leonardo uczył się być artystą, więc musiał nauczyć się rysowania, malowania, rzeźbienia i modelarstwa. Podczas pobytu w warsztacie mógł nauczyć się wszelkich innych przydatnych umiejętności: chemii, metalurgii, obróbki metalu, odlewania gipsu, obróbki skóry, mechaniki i stolarstwa.
Leonardo nie był jedynym młodym malarzem w pracowni Verrocchio. Wielu innych malarzy było tam szkolonych, lub często odwiedzanych. Niektórzy z nich stali się później sławni: Ghirlandaio, Perugino i Botticelli. Wszyscy ci artyści byli zaledwie o kilka lat starsi od Leonarda.
Giorgio Vasari opowiada ciekawą historię z tego okresu życia Leonarda. Verrocchio malował duży obraz Chrztu Chrystusa. Dał Leonardowi zadanie namalowania jednego z aniołów trzymających szatę Jezusa po lewej stronie obrazu. Vasari powiedział, że Leonardo namalował tego anioła tak pięknie, że Verrocchio odłożył pędzel i już nigdy więcej go nie namalował. Po dokładnym przyjrzeniu się obrazowi można zauważyć, że wiele innych części obrazu, takich jak skały, brązowy strumień i tło, mogło być również namalowanych przez Leonarda. W tym czasie Verrocchio wykonał brązowy posąg Dawida. Uważa się, że wykorzystał on Leonarda jako swój model.
Około 1472 roku, kiedy miał dwadzieścia lat, Leonardo wstąpił do cechu św. Łukasza, organizacji zrzeszającej artystów i lekarzy medycyny. Nawet po tym jak jego ojciec założył go we własnym warsztacie, Leonardo nadal chętnie pracował w warsztacie Verrocchio. Najstarszym znanym dziełem Leonarda jest rysunek piórem i tuszem w dolinie rzeki Arno. Ma datę 5 sierpnia 1473 roku. Obecnie znajduje się w Galerii Uffizi.
Życie zawodowe 1476-1499
Kiedy Vasari pisze o Leonardzie, używa takich słów jak "szlachetne", "hojne", "pełne wdzięku" i "piękne". Vasari mówi nam, że jako dorosły Leonardo był wysokim, przystojnym mężczyzną. Był tak silny, że potrafił zginać podkowy gołymi rękoma. Jego głos był tak piękny, że oczarował wszystkich, którzy go słyszeli. Prawie każdy chciał być jego przyjacielem. Kochał zwierzęta, był wegetarianinem, kupował ptaki na targu i wypuszczał je na wolność.
Bardzo niewiele wiadomo o życiu i pracy Leonarda w latach 1472-1481. Prawdopodobnie był zajęty we Florencji. W 1478 roku miał ważne zlecenie namalowania ołtarza dla mnichów z San Donato a Scopeto. Obraz ten miał być Adoracją Magów (Trzech Mędrców). Obraz nigdy nie został ukończony, ponieważ Leonardo został wysłany do Mediolanu.
Leonardo był bardzo utalentowanym muzykiem. W 1482 roku wykonał srebrną lirę (instrument muzyczny) w kształcie głowy konia. W tym czasie w mieście Mediolan, na północy Włoch, pojawił się nowy władca. Książę Ludovico il Moro denerwował innych władców. LorenzoMedici wysłał Leonarda do Mediolanu jako ambasadora. Lorenzo de' Medici chciał, aby Leonardo dał Ludovico lirę w prezencie od niego. Leonardo napisał list do księcia Mediolanu, w którym opowiedział mu o wszystkich sprytnych i użytecznych rzeczach, które mógł zrobić, jak na przykład tworzenie maszyn wojennych. Napisał w liście, że może "również malować". Leonardo nie wiedział wtedy, że to właśnie za malowanie zostanie zapamiętany w większości. Leonardo przebywał w Mediolanie i pracował dla księcia w latach 1482-1499. Częścią jego pracy było projektowanie festiwali i procesji karnawałowych. W notatnikach Leonarda znajdują się rysunki kostiumów teatralnych, niesamowite hełmy i sceny, które mogłyby być dla teatru.
Leonardo, jak większość innych znanych artystów swoich czasów, miał w swoim warsztacie służbę, młodych studentów i starszych asystentów. Jednym z jego młodych uczniów był chłopiec, który nazywał się Gian Giacomo Caprotti da Oreno. Był to przystojny chłopiec o pięknych długich złotych lokach. Wyglądał doskonale jako model artysty dla anioła. Był jednak tak trudnym i nieuczciwym chłopcem, że Leonardo nazwał go "Salai" lub "Salaino", co oznacza "mały diabeł". Leonardo napisał w swoim notesie, że Salai był bardzo chciwy, że był kłamcą i że co najmniej pięć razy kradł rzeczy z domu. Salai przebywał w domu Leonarda przez trzydzieści lat jako uczeń i sługa.
Gran Cavallo
Najważniejszym dziełem Leonarda dla księcia Ludwika było wykonanie na koniu ogromnego pomnika poprzedniego władcy, Francesco Sforzy. Zaczął od konia. Po przestudiowaniu koni i rysunków wykonał ogromnego konia z gliny. Nazywano go "Gran Cavallo". Miał być odlany w brązie. Miał to być największy koń z brązu, który był robiony od ponad tysiąca lat. Niestety, brązowego konia nigdy nie zrobiono. W 1494 roku Ludovico dał go do odlania w armaty, ponieważ wojska francuskie najechały na Mediolan. Ogromny, gliniany koń stał jeszcze w 1499 roku, kiedy wojska francuskie ponownie najechały na Mediolan. Tym razem użyto go do ćwiczeń celowniczych i został on całkowicie zniszczony.
Dziewica z Skał
Podczas gdy Leonardo pracował dla księcia Ludwika, miał dwa ważne zlecenia malarskie. Jednym z nich było wykonanie obrazu olejnego, który miał być umieszczony w wielkim ołtarzu Bractwa Niepokalanego Poczęcia. Leonardo zrobił ten obraz dwa razy. Jeden zostawił u mnichów w Mediolanie, a drugi obraz zabrał do Francji, gdzie znajduje się obecnie w Muzeum Luwru. Oba obrazy są nazywane Dziewicą Skały. Przedstawiają scenę Matki Boskiej i Dzieciątka Jezus w tajemniczym, skalistym krajobrazie. Maryja i Jezus spotykają się z Janem Chrzcicielem. Istnieje historia (która nie jest zawarta w Biblii, ale jest częścią tradycji chrześcijańskiej) o tym, jak niemowlę Jan i Dzieciątko Jezus spotkali się w drodze do Egiptu. W tej scenie modli się Jan i Dzieciątko Jezus podnosi rękę, aby pobłogosławić Jana. Obrazy mają dziwne, dziwne światło z miękkimi, głębokimi cieniami. W tle jest jezioro i góry we mgle. Żaden obraz taki jak ten nigdy wcześniej nie był robiony.
Ostatnia kolacja
Inny ważny obraz Leonarda w Mediolanie jest jeszcze bardziej znany. To ostatnia kolacja. Obraz przedstawia ostatni posiłek, którym Jezus dzielił się ze swoimi uczniami, przed jego pojmaniem i śmiercią. Leonardo postanowił namalować moment, w którym Jezus powiedział "jeden z was mnie zdradzi". Leonardo opowiada o zaskoczeniu i zdenerwowaniu, jakie wywołało to u dwunastu naśladowców Jezusa. Opowiada historię poprzez czyny i twarze ludzi znajdujących się na obrazie. Niektórzy z nich mówią, niektórzy wstali, inni podnoszą ręce w przerażeniu.
Powieściopisarz Matteo Bandello widział Leonarda w pracy. Bandello pisał, że w niektóre dni malował od rana do nocy, nie zatrzymując się na posiłek. Potem przez trzy lub cztery dni w ogóle nie malował. Często po prostu stał i patrzył na obraz. Vasari powiedział, że przeor klasztoru był bardzo wkurzony. Poprosił Ludovico, by powiedział Leonardowi, żeby szybciej pracował. Vasari powiedział, że Leonardo był zmartwiony, ponieważ nie sądził, że będzie w stanie namalować twarzy Jezusa wystarczająco dobrze. Leonardo powiedział księciu, że może użyć twarzy przeora jako wzoru dla Judasza, zdrajcy.
Kiedy był skończony, wszyscy, którzy go widzieli, mówili, że obraz był arcydziełem. Ale Leonardo nie użył właściwego fresku do obrazu. Użył temperamentu nad gesso, który nie jest zwykle używany do malowania ścian. Wkrótce obraz zaczął pleśnieć i złuszczać się ze ściany. W ciągu stu lat był "całkowicie zrujnowany". Mimo że w niektórych miejscach farba od razu odpadła od ściany, obraz jest tak popularny, że jest drukowany i kopiowany bardziej niż jakikolwiek inny obraz religijny na świecie.
Życie zawodowe 1499-1513
W 1499 roku, Ludovico il Moro został obalony. Leonardo opuścił Mediolan ze swoim służącym Salai i przyjacielem, Luca Pacioli, który był matematykiem. Pojechali do Wenecji. Leonardo pracował jako architekt wojskowy i inżynier. Ponieważ Wenecja jest miastem na wielu wyspach, Leonardo próbował wymyślić sposoby na obronę miasta przed atakiem morskim.
W 1500 r. Leonardo wrócił do Florencji, zabierając ze sobą "gospodarstwo" służbowe i praktykantów. Mnisi z klasztoru Zwiastowania Pańskiego dali Leonardowi dom i duży warsztat. W 2005 r. odrestaurowano niektóre budynki, które były wykorzystywane przez Departament Geografii Wojskowej. Konserwatorzy odkryli, że częścią budynku była pracownia Leonarda.
Dziewica i Dziecko ze Św. Anną i Janem Chrzcicielem
Leonardo rozpoczął pracę nad nowym obrazem. Narysował dużą "kreskówkę". (To znaczy rysunek, który jest planem obrazu.) Kreskówka przedstawia Matkę Boską siedzącą na kolanie matki, św. Anny. Maryja trzyma w ramionach Dzieciątko Jezus. Jezus wyciąga ręce do swojego młodego kuzyna, Jana Chrzciciela. Vasari mówi, że wszyscy byli tak zdumieni pięknym rysunkiem, że "mężczyźni i kobiety, młodzi i starzy" przyszli w dużych grupach, aby zobaczyć go "jak na wielkim festiwalu". Rysunek znajduje się teraz w National Gallery w Londynie. Mimo, że jest stary, wyblakły i jest trzymany w ciemnym pokoju, ludzie chodzą do galerii, aby codziennie siedzieć przed nią. Jak wiele projektów Leonarda, obraz nigdy nie został wykonany.
The Battle of Anghiari
W latach 1502 i 1503 Leonardo pracował dla Cezara Borgii, potężnego szlachcica, który był synem papieża Aleksandra VI. Leonardo podróżował z Borgią po Włoszech jako architekt wojskowy i inżynier. Pod koniec 1503 r. Leonardo powrócił do Florencji. Wstąpił do gildii św. Łukasza.
Otrzymał bardzo ważną prowizję. Rada miejska miasta Florencji chciała namalować dwa duże freski na ścianach najważniejszego pomieszczenia w Pałacu Signoria. Michał Anioł miał namalować The Battle of Cascina, a Leonardo miał namalować The Battle of Anghiari. Leonardo rozpoczął projekt od nauki i rysowania twarzy wściekłych mężczyzn i walczących koni. Te rysunki można jeszcze zobaczyć w jego zeszytach. Ale niestety, miała to być kolejna porażka Leonarda. Kiedy malował obraz na ścianie, zamiast używać fresków, mieszał farby z olejem. Farba nie wysychała. Leonardo rozpalił trochę ognia, żeby go wysuszyć, a obraz się stopił. Peter Paul Rubens narysował kopię części środkowej. Po pewnym czasie rada miejska przykryła ją i namówiła kogoś innego do pomalowania ściany. Michał Anioł też nie skończył obrazu, bo papież wezwał go do Rzymu.
Mona Lisa
Około 1503 roku Leonardo zaczął malować portret kobiety znanej jako Mona Lisa, najsłynniejszy portret, jaki kiedykolwiek został namalowany. Pracował nad nim przez wiele lat. Jest to mały obrazek, namalowany w oleju na drewnianej płycie. Przedstawia twarz, górną część ciała i ręce kobiety. Jest bardzo prosto ubrana. Do portretu kobieta zazwyczaj wkłada najlepsze ubrania i biżuterię. Mona Lisa ma ciemną sukienkę i piękny czarny welon nad głową. Leonardo często zostawiał na swoich obrazach symbole, które dają wskazówki co do osoby. Niezwykłą rzeczą w tym obrazie jest uśmiech. Uśmiech jest wskazówką do jej imienia: Mona Lisa Giacondo. Giacondo oznacza "ten żartobliwy". (Mona to skrót od Madonny, który oznacza "Moja Pani").
Powodem, dla którego obraz jest tak sławny jest to, że wydaje się być pełen tajemnic. Oczy Mony Lisy spoglądają na widza. Ale nikt nie może odgadnąć, co ona myśli. Jej oczy i usta wydają się być uśmiechnięte. To bardzo niezwykłe w obrazie portretowym. Większość ludzi w portretach wygląda bardzo poważnie. Trudno powiedzieć, jaki jest dokładny wyraz twarzy Mony Lisy. Kiedy ktoś chce odczytać uczucia innej osoby, patrzy w kąciki ust i oczu. Ale Leonardo namalował miękkie cienie w kącikach ust i oczu Mony Lisy, aby zamaskować jej ekspresję. Miękkie cienie znajdują się również po bokach jej twarzy, szyi i rąk. Sposób, w jaki Leonardo wykorzystuje cienie, nazywany jest "sfumato" (co po włosku oznacza "dym"). Vasari powiedział, że obraz jest tak pięknie namalowany, że każdy inny artysta, który na niego spojrzał, myślał, że nigdy nie będzie mógł namalować tak dobrze.
Życie zawodowe, 1506-1516
W 1506 r. Leonardo wrócił z uczniami do Mediolanu i mieszkał we własnym domu w Porta Orientale. Niektórzy z uczniów zostali malarzami: Bernardino Luini, Giovanni Antonio Boltraffio i Marco D'Oggione. D'Oggione wykonał kilka kopii Ostatniej Wieczerzy. Luini zrobił kopię Dziewicy ze Skał. Boltraffio (i inni) namalował wiele obrazów Madonny z Dzieciątkiem, które nadal można oglądać w galeriach sztuki i kościołach. Jednym z uczniów był młody szlachcic zwany hrabią Francesco Melzi. Melzi nigdy nie został bardzo dobrym malarzem, ale kochał Leonarda i został z nim do dnia jego śmierci.
We wrześniu 1513 roku Leonardo wyjechał do Rzymu i mieszkał tam do 1516 roku. Mieszkał w Watykanie. W tym samym czasie pracowało w Rzymie trzech największych malarzy wysokiego renesansu: Leonardo, Michał Anioł i Rafał. Mimo że ich imiona często mówi się razem, jakby byli przyjaciółmi, nie byli. Leonardo w tym czasie był w latach sześćdziesiątych, Michał Anioł był w średnim wieku. Nie przyjaźnił się ani z Leonardem, ani z Rafaelem. Raphael był bardzo sprytnym młodym malarzem, który wiele się nauczył oglądając obrazy malowane przez Leonarda i Michała Aniołka. Ale żaden z nich nie był nigdy jego nauczycielem.
W październiku 1515 r. król Francji Franciszek I zdobył Mediolan. 19 grudnia w Bolonii odbyło się spotkanie Franciszka I z papieżem Leonem X. Leonardo udał się na spotkanie z papieżem Leonem. Leonardo zrobił niesamowitą zabawkę, by zabawić króla Franciszka. Był naturalnej wielkości lwem mechanicznym, który potrafił chodzić. Miał drzwi w klatce piersiowej, które się otwierały, i wyszła z niego banda lilii. Lilie były królewskim symbolem francuskich królów.
Starość, 1516-1519
W 1516 roku, Franciszek zaprosiłem Leonarda, by pojechał z nim do Francji. Dał Leonardowi piękny dom zwany Clos Lucé (czasami nazywany "Cloux"). Znajduje się on w pobliżu pałacu królewskiego, Chateau Amboise. Ostatnie trzy lata swojego życia Leonardo spędził w Clos Lucé wraz z wiernym przyjacielem i uczniem, hrabią Melzi. Król dał Leonardowi rentę w wysokości 10.000 scudi. Jednym z ostatnich obrazów, które zrobił Leonardo, był obraz Jana Chrzciciela. Jego modelem był Salai, z jego pięknymi, długimi kręconymi włosami.
Kiedy Leonardo umierał, poprosił o przyjście księdza, aby mógł spowiadać się i przyjmować Komunię Świętą. Leonardo zmarł w Clos Lucé, 2 maja 1519 roku. Król Franciszek stał się bliskim przyjacielem. Vasari mówi, że król trzymał głowę Leonarda w ramionach w chwili jego śmierci. W swoim testamencie poprosił, aby sześćdziesięciu żebraków poszło za jego trumną w procesji. Został pochowany w kaplicy zamkowej Amboise.
Leonardo nigdy nie ożenił się i nie miał własnych dzieci. W testamencie zostawił swoje pieniądze, książki i większość obrazów hrabiemu Melzi. Leonardo wspominał także swojego drugiego ucznia Salai i jego sługę Battistę di Vilussis, z których każdy otrzymał połowę winnic Leonarda pod Mediolanem. Leonardo pozostawił służącej czarny płaszcz z futrzanym brzegiem. Salai był właścicielem najsłynniejszego obrazu olejnego Leonarda, Mona Lisa. Jeszcze kilka lat później, kiedy zginął, po walce w pojedynku, był jego właścicielem.
Król Franciszek powiedział: "Nigdy nie było na świecie innego człowieka, który wiedziałby tyle co Leonardo, nie tyle o malarstwie, rzeźbie i architekturze, co o tym, że był wielkim filozofem."
Rysunki
Leonardo nie namalował zbyt wielu obrazów. Ale narysował setki szybkich szkiców, planów, map i szczegółowych rysunków. W ten sposób zapisywał wszystkie interesujące rzeczy, które widział, studiował i myślał.
Niektóre z rysunków Leonarda to "studia" malarskie. W tych rysunkach Leonardo zaplanował rzeczy, które zamierzał namalować. Niektóre studia są planami dla całych obrazów. Jednym z tych obrazów jest duży, piękny rysunek Madonny z Dzieciątkiem ze Świętą Anną i Świętym Janem Chrzcicielem, który obecnie znajduje się w National Gallery w Londynie.
Wiele z tych opracowań pokazuje "szczegóły", które Leonardo chciał dopracować. Jedno z opracowań ukazuje bardzo szczegółowy perspektywiczny rysunek zrujnowanych budynków na tle obrazu Magów. Inne opracowania ukazują ręce, twarze, draperię, rośliny, konie i niemowlęta. Najstarszym rysunkiem Leonarda, który ma na sobie datę, jest Pejzaż Doliny Arno z 1473 r., który bardzo szczegółowo przedstawia rzekę, góry, zamek Montelupo i znajdujące się za nim tereny rolnicze.
