Psy (Canis lupus familiaris) są udomowionymi ssakami, wywodzącymi się od dzikich wilków. Udomowienie psów jest jednym z najwcześniejszych i najważniejszych osiągnięć w historii współpracy człowieka ze zwierzętami — badania archeologiczne i genetyczne sugerują, że proces ten mógł zaczynać się między około 15 000 a nawet 100 000 lat temu, choć dokładny czas i liczba niezależnych udomowień nadal są przedmiotem badań. Niektóre populacje, jak Dingo, choć są zaliczane do tego samego gatunku, w znacznej mierze żyją dziko i utrzymały, lub odzyskały, samodzielny tryb życia na obszarach, gdzie występują (np. w częściach Australii).

Rola u człowieka

Od tysięcy lat psy pełnią u ludzi wiele funkcji — towarzyszą, chronią, pomagają w pracy i terapii. Obecnie wiele psów pełni rolę zwierząt domowych, inne są specjalnie wyszkolone do zadań praktycznych. Psy są popularne, ponieważ często bywają przyjazne, lojalne i chętne do współpracy z człowiekiem. Dla przykładu, w Stanach Zjednoczonych zarejestrowanych jest około trzydzieści milionów psów jako zwierzęta domowe.

  • Psy pracujące: psy policyjne, psy wojskowe, psy ratownicze, psy pasterskie, psy myśliwskie.
  • Psy usługowe: psy przewodniki dla osób niewidomych, psy asystujące dla osób z niepełnosprawnościami, psy terapeutyczne.
  • Psy użytkowe: psy pasterskie, tropiące (np. do wykrywania narkotyków i materiałów wybuchowych), psy pociągowe lub zaprzęgowe.

Rasy, wygląd i różnorodność

Domestykacja i selekcja prowadzone przez ludzi doprowadziły do powstania setek ras różniących się wielkością, kształtem, umaszczeniem i predyspozycjami behawioralnymi. Istnieje ogromna różnorodność fenotypowa — od bardzo małych ras do olbrzymów — co czyni psa jednym z najbardziej zróżnicowanych gatunków ssaków pod względem zewnętrznym.

Zachowanie i komunikacja

Psy są zwierzętami społecznymi. Komunikują się za pomocą wokalizacji (szczekanie, warczenie, wycie), mimiki oraz postawy ciała (ogon, uszy, napięcie mięśni). Wczesna socjalizacja i trening wpływają na to, jak dobrze pies dogaduje się z ludźmi i innymi zwierzętami. Zalecenia dotyczące bezpiecznego kontaktu z nieznajomym psem: pozwól mu najpierw zobaczyć i powąchać twoją dłoń, unikaj nagłych ruchów i nie zbliżaj się do psa od tyłu. Pamiętaj, że reakcje psów zależą od ich wychowania, doświadczeń i stanu zdrowia.

Dieta i zdrowie

Psy są z natury wszystkożerne: jedzą zarówno mięso, jak i warzywa. W handlu dostępna jest komercyjna karma dla psów (sucha i mokra), przygotowywane są także diety domowe i programy RAW — każdy sposób żywienia powinien być dostosowany do wieku, aktywności i stanu zdrowia zwierzęcia. Do podstawowej opieki należy regularne szczepienie, odrobaczanie, kontrola weterynaryjna oraz ochrona przed pasożytami. Do częstych problemów zdrowotnych należą otyłość, choroby stawów u dużych ras, problemy stomatologiczne oraz choroby zakaźne; długość życia waha się zwykle od około 7 do 15 lat, zależnie od rasy i opieki.

Rozmnażanie i rozwój

Psy osiągają dojrzałość płciową w różnym wieku, zwykle między 6 a 12 miesiącem życia, choć duże rasy dojrzewają później. Samice mają rujkę (cykl cieczki) zwykle raz lub dwa razy w roku. Ciąża trwa około 63 dni. Młode określa się jako szczeniaki lub szczenięta; szczeniakami nazywa się je zwykle do około pierwszego roku życia, w zależności od rozwoju i rasy.

Zmysły i inteligencja

Psy mają wyjątkowo rozwinięty węch — znacznie czuły niż u człowieka — oraz dobry słuch i orientację przestrzenną. Wykazują dużą zdolność uczenia się, zapamiętywania i rozwiązywania problemów, co czyni je cenionymi partnerami w zadaniach wymagających współpracy z człowiekiem.

Opieka, odpowiedzialność i etyka

Posiadanie psa to zobowiązanie: regularne spacery, odpowiednie żywienie, szkolenie, opieka weterynaryjna i kontakt społeczny są niezbędne dla dobrostanu zwierzęcia. W wielu krajach obowiązują przepisy dotyczące rejestracji, smyczy, kagańców i sterylizacji. Etyczne traktowanie obejmuje także planowanie rozmnażania i unikanie nadmiernej hodowli, która zwiększa ryzyko chorób genetycznych.

Święta i ciekawostki

26 sierpnia obchodzony jest Narodowy Dzień Psa, natomiast 26 marca przypada Narodowy Dzień Szczenięcia. Psy często nazywa się „najlepszymi przyjaciółmi człowieka” ze względu na ich długą historię towarzyszenia ludziom oraz liczne pokłady lojalności i przywiązania.

Uwaga językowa: czasami słowo „pies” bywa używane w szerszym sensie do określania innych przedstawicieli rodziny psowatych — kaników — takich jak wilki. Nazwa rodzajowa canis pochodzi z łacińskiego.