Nazizm (narodowy socjalizm) — ideologia, historia i zbrodnie III Rzeszy
Nazizm — ideologia, historia i zbrodnie III Rzeszy: geneza ruchu, Norymberga, Holokaust. Rzetelna analiza przyczyn, mechanizmów oraz świadectw ofiar.
Nazizm (lub narodowy socjalizm; German: Nationalsozialismus) to zbiór przekonań politycznych związanych z nazistowską partią Niemiec. Ruch ten powstał i rozwinął się w latach dwudziestych XX wieku, a do władzy w III Rzeszy doszedł w 1933 roku. Po objęciu rządów naziści szybko zlikwidowali demokrację parlamentarną (m.in. poprzez pożar Reichstagu i przyjęcie Ustawy Przymusowej/Enabling Act) i wprowadzili system totalitarny, trwający w Rzeszy do upadku kraju w 1945 r., pod koniec II wojny światowej. Nazizm jest formą faszyzmu o silnym nacjonalistycznym, autorytarnym i rasistowskim charakterze; opierał się na pseudonaukowych teoriach rasowych i na przekonaniu o wyższości jednych narodów nad innymi.
Główne założenia ideologiczne
Istota nazistowskiej ideologii obejmowała połączenie skrajnego nacjonalizmu, antysemityzmu, rasizmu biologicznego, antykomunizmu, wrogości wobec demokracji i liberalizmu oraz kultu przemocy i przemocy politycznej. W centrum znajdowały się idee:
- rasy i hierarchii rasowej — duża część myśli nazistowskiej opierała się na założeniu, że "rasa aryjska" (w praktyce odnoszona do ludów germańskich) jest wyższa i ma prawo dominować nad innymi;
- Herrenvolk i Untermenschen — ludy germańskie traktowano jako Herrenvolk (rasa mistrzowska), natomiast Żydzi, Romowie, Słowianie, osoby z niepełnosprawnościami i inni byli klasyfikowani jako Untermenschen (podludzie);
- Führerprinzip — kult wodza, centralizacja władzy w rękach jednego przywódcy i podporządkowanie jednostki państwu oraz partii;
- Lebensraum — polityka ekspansji, usprawiedliwiająca agresję wobec sąsiadów w imię „przestrzeni życiowej” dla narodu niemieckiego;
- militaryzm i przemysł zbrojeniowy — podporządkowanie gospodarki i życia publicznego celom przygotowań do wojny.
Ustawodawstwo, prześladowania i przemoc państwowa
Aby urzeczywistnić te idee, naziści wprowadzali szereg praw i działań represyjnych. W 1933 roku uchwalono ustawę o zapobieganiu dziedzicznym chorobom (wprowadzającą przymusowe sterylizacje), a w latach 1939–1941 przeprowadzono program masowych zabójstw osób z niepełnosprawnościami znany jako Aktion T4. W 1935 roku Norymberskie Ustawy Rasowe (Nürnberger Gesetze) zakazały służby cywilnej nie-Aryjczykom i politycznym przeciwnikom nazistów oraz wprowadziły prawne podstawy dyskryminacji; ustawy te zabraniały także wszelkich kontaktów seksualnych pomiędzy osobami "aryjskimi" i "niearyjskimi" oraz odbierały Żydom prawa obywatelskie.
Struktury represji i mechanizmy terroru
W życiu publicznym i aparacie państwowym funkcjonowały organizacje terroru: SA, SS, Gestapo, a także specjalne jednostki zabójcze Einsatzgruppen działające zwłaszcza na terenach okupowanych. Naziści tworzyli system obozów koncentracyjnych i obozów zagłady, gdzie przetrzymywano, wykorzystywano do pracy przymusowej i masowo mordowano więźniów. Wczesnym obozem był Dachau (od 1933 r.), z czasem powstała rozbudowana sieć obozów w całej Europie okupowanej.
Ludobójstwo — Holokaust i masowe zbrodnie
Naziści wysłali miliony Żydów, Romów i innych ludzi do obozów koncentracyjnych i obozów zagłady, gdzie zostali zamordowani. Te zbrodnie nazywane są obecnie Holokaustem. W wyniku systematycznej polityki eksterminacyjnej zginęło około sześciu milionów Żydów; ofiarami padły także miliony przedstawicieli innych narodów i grup — m.in. Słowian, Romów, osób niepełnosprawnych, jeńców wojennych i przeciwników politycznych. Mordy odbywały się w obozach śmierci (m.in. Auschwitz-Birkenau, Majdanek, Treblinka, Sobibór, Bełżec, Chełmno), w masowych egzekucjach (działania Einsatzgruppen) oraz poprzez warunki pracy i głodu na terenach okupowanych.
Agresja zbrojna i przebieg wojny
Polityka ekspansjonistyczna nazistowskich Niemiec doprowadziła do rozpoczęcia II wojny światowej — napaść na Polskę 1 września 1939 r. była jej początkiem. W kolejnych latach III Rzesza dokonała okupacji dużych obszarów Europy i nawiązała sojusze w ramach Osi (m.in. z Włochami i Japonią). W 1941 roku agresja na Związek Radziecki (Operacja Barbarossa) otworzyła front wschodni, gdzie doszło do największych zbrodni wojennych i ogromnych strat ludzkich. Wojna zakończyła się klęską Nazistowskich Niemiec w 1945 roku; Adolf Hitler popełnił samobójstwo pod koniec kwietnia 1945 r., a kapitulacja Niemiec została podpisana w maju 1945 r.
Po wojnie — procesy, rozliczenia i pamięć
Po upadku III Rzeszy alianci przeprowadzili procesy karne przeciwko przywódcom nazistowskim — najbardziej znane to Procesy Norymberskie (1945–1946), które ustaliły odpowiedzialność za zbrodnie wojenne, zbrodnie przeciwko ludzkości i planowanie agresji. W ramach denazyfikacji podejmowano próby rozbicia struktur partyjnych, usunięcia nazistowskich elementów z życia publicznego i edukacji. W Niemczech stosowanie symboli nazistowskich (np. swastyki) i publiczne propagowanie ideologii nazistowskiej jest prawnie zabronione; jednocześnie w wielu krajach europejskich i na świecie pojawiają się środowiska neonazistowskie, które propagują podobne idee.
Dziedzictwo i znaczenie historyczne
Nazizm pozostawił trwałe, tragiczne piętno w historii XX wieku — był przyczyną ogromnych zniszczeń, ludobójstwa i powszechnego łamania praw człowieka. Współczesna pamięć o ofiarach i edukacja historyczna mają na celu zapobieganie odrodzeniu podobnych ruchów oraz utrzymanie świadomości konsekwencji rasizmu, autorytaryzmu i nienawiści.
Słowo "nazistowski" jest w języku niemieckim skrótem od "Nationalsozialistische DeutscheArbeiterpartei" (pełna nazwa partii: "Narodowo-Socjalistyczna Niemiecka Partia Robotnicza", często używany skrót: NSDAP). Nazizm jako ideologia i ruch polityczny jest przedmiotem szerokich badań historycznych, prawnych i etycznych oraz stałym elementem nauczania historii współczesnej.
Znak narodowej partii socjalistycznej
Nazistowskie dojście do władzy
Adolf Hitler, przywódca nazistowskich Niemiec, napisał książkę Mein Kampf ("Moja walka"). W książce napisano, że wszystkie problemy Niemiec wydarzyły się dlatego, że Żydzi planowali skrzywdzić kraj. Powiedział również, że żydowscy i komunistyczni politycy planowali zawieszenie broni z 1918 r., które zakończyło I wojnę światową i pozwoliło Niemcom zgodzić się na zapłacenie ogromnych sum pieniędzy i towarów (reparacji).
W nocy z 27 lutego 1933 r. na 28 lutego 1933 r. ktoś podpalił budynek Reichstagu. Był to budynek, w którym odbywały się posiedzenia niemieckiego parlamentu. Naziści obwiniali komunistów. Przeciwnicy nazistów mówili, że sami naziści zrobili to, by dojść do władzy. Tego samego dnia uchwalono ustawę nadzwyczajną o nazwie Reichstagsbrandverordnung. Rząd twierdził, że ma ona chronić państwo przed ludźmi próbującymi skrzywdzić kraj. Dzięki tej ustawie większość praw obywatelskich Republiki Weimarskiej już się nie liczy. Naziści wykorzystali to przeciwko innym partiom politycznym. Członkowie partii komunistycznych i socjaldemokratycznych byli wsadzani do więzień lub zabijani.
Naziści stali się największą partią w parlamencie. Do 1934 roku udało im się zdelegalizować wszystkie inne partie. Demokracja została zastąpiona przez dyktaturę. Adolf Hitler został przywódcą (Führerem) Niemiec.
Hitlerowiec był standardem Hitlera podczas jego kadencji jako prezydenta Niemiec.
Atakowanie innych krajów
Jako niemiecki przywódca (Führer) nazistowskich Niemiec, Hitler zaczął przenosić nazistowskie wojska do krajów sąsiednich. Kiedy Niemcy zaatakowali Polskę, rozpoczęła się II wojna światowa. Kraje zachodnie, takie jak Francja, Belgia i Holandia, były okupowane i traktowane przez Niemcy jak kolonie. Jednak w krajach wschodnich, takich jak Polska i Związek Radziecki, naziści planowali zabijać lub zniewalać narody słowiańskie, aby niemieccy osadnicy mogli zabrać ich ziemie.
Naziści zawarli sojusze z innymi krajami europejskimi, takimi jak Finlandia i Włochy. Każdy inny europejski kraj, który sprzymierzył się z Niemcami, robił to, ponieważ nie chciał być przejęty przez Niemcy. Dzięki tym sojuszom i najazdom naziści zdołali opanować znaczną część Europy.
Holokaust
W czasie Holokaustu miliony Żydów, a także Romów (zwanych też Cyganami), osoby niepełnosprawne, homoseksualistów, przeciwników politycznych i wiele innych osób zostało zesłanych do obozów koncentracyjnych i obozów zagłady w Polsce i Niemczech. W obozach koncentracyjnych hitlerowcy zamordowali gazem trującym miliony tych osób. Hitlerowcy zabili również miliony ludzi w tych grupach, zmuszając ich do niewolniczej pracy, nie dając im wiele żywności ani odzieży. W sumie zginęło 17 milionów ludzi, z czego 6 milionów to Żydzi.
Zwycięstwo sojuszników
W 1945 roku Związek Radziecki przejął Berlin po pokonaniu armii niemieckiej w Rosji. Sowiecka Armia Czerwona spotkała się z amerykańskimi i brytyjskimi wojskami, które walczyły na terenie całych Niemiec po najeździe na nazistowską Europę z Normandii we Francji 6 czerwca 1944 roku. Naziści przegrali, ponieważ alianci mieli o wiele więcej żołnierzy i więcej pieniędzy niż oni.
Podczas inwazji na Berlin, Hitler mógł zastrzelić się w bunkrze z nową żoną, Evą Braun. Inni naziści również się zabili, w tym Joseph Goebbels zaledwie dzień po tym, jak Hitler mianował go swoim następcą. Naziści poddali się po zajęciu Berlina przez Armię Czerwoną.
Proces dla nazistów
Po wojnie rządy alianckie, takie jak Stany Zjednoczone, Wielka Brytania i Związek Radziecki, przeprowadziły procesy przeciwko nazistowskim przywódcom. Procesy te odbywały się w Norymberdze, w Niemczech. Z tego powodu procesy te nazwano "procesami norymberskimi". Przywódcy alianccy oskarżali nazistowskich przywódców o zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości, w tym mordowanie milionów ludzi (w Holokauście), wszczynanie wojen, konspirację i przynależność do nielegalnych organizacji, takich jak Schutzstaffel (SS). Większość nazistowskich przywódców została uznana przez sąd za winnych, a następnie skazana na karę więzienia lub stracona przez powieszenie.
Naziści po wojnie
Od 1945 roku nie było nazistowskiego państwa, ale nadal są ludzie, którzy wierzą w te idee. Ludzie ci są często nazywani neonazistami, (co oznacza nowych neonazistów). Oto kilka przykładów współczesnych idei nazistowskich:
- Narody germańskie przewyższają wszystkie inne rasy ludzi.
- Wielu neonazistów zmienia "germańskie" na "wszystkich białych ludzi".
- Mówią przeciwko Żydom, a czasem innym rasom. Na przykład:
- Mówią, że Holokaust nie miał miejsca i że to zrobili Żydzi.
- Powiedzmy, że Hitler miał rację obwiniając Żydów za problemy Niemiec po I wojnie światowej;
- Powiedz ludziom, żeby nienawidzili Żydów i inne grupy ludzi.
- Wierzcie, że Żydzi mają zbyt wiele władzy na świecie.
Po wojnie w Niemczech i innych krajach, zwłaszcza w Europie, wprowadzono prawa, które uniemożliwiają stwierdzenie, że Holokaust nigdy nie miał miejsca. Czasami zabraniają również kwestionowania liczby osób, których to dotyczy, co oznacza, że nie tyle osób zostało zabitych, ile myśli większość ludzi, którzy to napisali? Pojawiły się pewne kontrowersje co do tego, czy ma to wpływ na wolność słowa ludzi. Niektóre kraje, takie jak Niemcy, Austria i Francja również zakazują używania symboli nazistowskich, a także zakazuje się składania obietnic nazistowskich w popularnym źródle mediów, aby powstrzymać nazistów od używania ich.
Powiązane strony
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest nazizm?
O: Nazizm to zbiór przekonań politycznych związanych z niemiecką partią nazistowską. Jest to skrajnie prawicowa, faszystowska ideologia, która była silnie inspirowana pracami Oswalda Spenglera.
P: Kiedy partia nazistowska zdobyła władzę?
O: Partia nazistowska zdobyła władzę w 1933 roku i zaczęła realizować swoje idee w Niemczech, które nazwała Trzecią Rzeszą.
P: Co naziści sądzili o rasie aryjskiej?
O: Naziści uważali, że tylko rasa aryjska (niemiecka) jest zdolna do budowania narodów, a inne rasy są agentami sił destrukcyjnych, takich jak kapitalizm i marksizm. Naziści uważali również rasę aryjską za "rasę panów", co oznaczało, że uważali, iż są oni bardziej biologicznie rozwinięci niż inni ludzie i zasługują na władzę nad nimi.
P: Jakie reformy chcieli wprowadzić niektórzy naziści?
O: Niektórzy naziści chcieli zlikwidować klasy ekonomiczne w Niemczech i przejąć przez rząd kontrolę nad dużymi przedsiębiorstwami. Te reformy wykraczałyby poza plany Hitlera, dlatego wielu z tych nazistów zostało zamordowanych na jego rozkaz w czasie tak zwanej "nocy długich noży".
P: Kogo naziści obwiniali za klęskę Niemiec w I wojnie światowej?
O: Naziści obwiniali Żydów za klęskę Niemiec w I wojnie światowej; jest to znane jako "mit wbicia noża w plecy". Obwiniali również Żydów za gwałtowną inflację i praktycznie wszystkie inne nieszczęścia gospodarcze, z którymi borykały się ówczesne Niemcy w związku z porażką w I wojnie światowej.
P: Jaką taktykę propagandową stosowali wobec ludności żydowskiej?
O: Naziści stosowali wobec Żydów taktykę propagandową zwaną kozłem ofiarnym, w której leniwie, ale skutecznie obwiniali ich za wszystkie problemy, z jakimi borykały się ówczesne Niemcy. W ten sposób usprawiedliwiali okrucieństwa popełniane przez nich na Żydach podczas II wojny światowej.
P: Jak realizowali rasistowskie idee?
O: Aby wprowadzić w życie rasistowskie idee, ustawy rasowe z Norymbergi (stworzone w 1935 r.) zabraniały nie-Aryjczykom i przeciwnikom politycznym wstępu do służby cywilnej, a jednocześnie zabraniały jakichkolwiek kontaktów seksualnych między osobami "aryjskimi" i "niearyjskimi". Miliony Żydów, Romów i innych ludzi wysłano do obozów koncentracyjnych lub obozów zagłady, gdzie zostali zabici; te zabójstwa są obecnie określane jako "Holokaust".
Przeszukaj encyklopedię