Faszyzm: idea, cechy i historia ruchu politycznego
Przegląd faszyzmu: definicja, główne cechy ideologiczne i ustrojowe, początki we Włoszech, rozwój w Europie, praktyki rządzenia oraz dziedzictwo i rozpoznawalne cechy.
Faszyzm to złożone zjawisko polityczne powstałe w XX wieku, zazwyczaj kojarzone z autorytarnymi, nacjonalistycznymi i antyliberalnymi formami władzy. W ogólnym ujęciu bywa opisywany jako ideologia prawicowa lub reakcyjna, która organizuje państwo i społeczeństwo wokół silnego przywództwa oraz kolektywistycznej wizji narodu. W praktyce faszyzm dąży do stworzenia rządu zdolnego do skonsolidowania władzy wobec wewnętrznych podziałów i zewnętrznych zagrożeń; często wiąże się z instytucjonalizacją dyktatury oraz marginalizowaniem pluralizmu politycznego.
Galeria obrazów
10 Obrazy
Charakterystyczne cechy
Ruchy i reżimy określane jako faszystowskie wykazywały pewne powtarzalne elementy. Do typowych cech należą:
- kult silnego państwa i jedności narodowej oraz odrzucenie indywidualizmu;
- monopol polityczny, czyli praktyka jednopartyjnego systemu i ograniczanie opozycji;
- centralizacja decyzji w strukturach państwowych oraz podporządkowanie życia gospodarczo-społecznego celom państwa;
- autorytarne rządy, często opisywane jako autokratyczne;
- militaryzm i przygotowanie społeczeństwa do konfliktu, czyli tendencje militarystyczne;
- czasami obecność doktryn dyskryminacyjnych lub rasistowskich elementów w polityce i propagandzie.
Początki i rozwój
Faszyzm wyłonił się w specyficznym kontekście społeczno-politycznym — po I wojnie światowej i w okresie kryzysów gospodarczych. Jego najwcześniejszą znaną formą była włoska odmiana ruchu, która zyskała rozgłos na początku XX wieku i rozwinęła się w latach 20. i 30. XX wieku. We Włoszech władzę i kierunek polityczny narzucili przedstawiciele partii, którzy w praktyce skupili decyzje u lidera; jednym z najbardziej rozpoznawalnych przywódców był Benito Mussolini i jego rządy od 1922 roku. Równolegle w innych krajach powstawały ruchy o podobnym charakterze: Hitler w Niemczech adaptował i radykalizował pewne elementy faszyzmu, a w Hiszpanii Francisco Franco stworzył długotrwałą formę autorytaryzmu. Podobne reżimy lub autorytarne rządy pojawiały się też w Hiszpanii i Portugalii, z przywódcą takimi jak Salazar w Portugalii.
Po 1945 roku ideologia faszystowska poniosła międzynarodową kompromitację, jednak elementy autorytarne i nacjonalistyczne znalazły kontynuacje w różnych częściach świata, w tym w niektórych krajach Ameryki Łacińskiej, w Afryce oraz w Azji. Występowały one w formie dyktatur wojskowych lub silnie scentralizowanych reżimów, które korzystały z podobnych metod kontroli społecznej i propagandy.
Praktyka rządzenia i symbole
W praktyce reżimy faszystowskie wykorzystywały masową propagandę, organizacje paramilitarne, cenzurę i represje wobec przeciwników. W retoryce dominowała mitologia narodowa, idealizacja przeszłości oraz obietnica porządku i odbudowy siły państwa. W niektórych przypadkach retoryka ta była powiązana z teoriami rasowymi i polityką wykluczającą mniejszości, co najboleśniej uwidoczniło się w doświadczeniach Trzeciej Rzeszy.
Znaczenie i rozróżnienia
Faszyzm jako termin bywa używany szeroko i czasem nieprecyzyjnie, dlatego w analizach rozróżnia się go od innych form autorytaryzmu, konserwatyzmu czy ruchów totalitarnych. Kluczową różnicą jest specyficzne połączenie skrajnego nacjonalizmu, masowej mobilizacji i dążenia do łamania pluralizmu politycznego. Zrozumienie historycznych przykładów i mechanizmów działania pozwala rozpoznawać podobne wzorce w późniejszych reżimach i ostrzegać przed powtarzaniem praktyk naruszających prawa obywatelskie i międzynarodowe normy.
Więcej na temat konkretnych wydarzeń, postaci i analiz teoretycznych można znaleźć w opracowaniach naukowych i źródłach historycznych, które opisują przebieg rządów faszystowskich oraz ich konsekwencje dla społeczeństw i stosunków międzynarodowych. Zainteresowani badaniem tego zagadnienia powinni także porównać różne regionalne warianty i długość trwania reżimów, uwzględniając lokalne uwarunkowania polityczne i społeczne.
Sprzeciw
Istnieje więcej niż jeden powód, dla którego ludzie żyjący w państwach demokratycznych sprzeciwiają się faszyzmowi, ale głównym powodem jest to, że w dyktaturze faszystowskiej indywidualny obywatel nie ma zagwarantowanych praw. Jeśli powiesz coś złego lub sprzeciwisz się niewłaściwej osobie, możesz zostać aresztowany lub zabity bez uczciwego procesu.
Faszyzm a komunizm
Rządy faszystowskie różnią się od komunistycznych tym, że faszyści teoretycznie popierają prawo przedstawicieli pracowników i korporacji (dyrektorów generalnych, prezesów firm itp.) do negocjacji - poprzez system zwany korporatyzmem. Faszyści zazwyczaj ściśle współpracują z korporacjami i elitami gospodarczymi, a środki te wykorzystują do budowy wojska i innych części państwa faszystowskiego. Państwa faszystowskie przejmują szkoły i inne części społeczeństwa obywatelskiego w celu promowania nacjonalizmu i propagandy. Od wszystkich dorosłych oczekuje się, że albo dołączą do partii faszystowskiej, albo poprą ją jako rząd. Rządy faszystowskie, podobnie jak naziści w Niemczech, prowadzą rasistowską politykę segregacji i/lub eksterminacji w opozycji do pluralizmu kulturowego i etnicznego.
Z drugiej strony komunizm jest postrzegany jako totalitarny w tym sensie, że wymaga pełnej kontroli ekonomicznej i wspólnej własności gospodarki przez ludzi.
W krajach faszystowskich mówienie przeciwko liderowi lub partii rządzącej jest zawsze wielkim przestępstwem. Przywódcy faszystowscy często nadają sobie wysoki stopień wojskowy lub występują publicznie w armii lub mundurze marynarki wojennej, ponieważ kraje faszystowskie uważają armię i działania wojenne za najważniejszą część walki o przetrwanie.
Pierwszy faszystowski rząd był prowadzony przez Benito Mussoliniego we Włoszech od 1922 do 1943 roku. Ikonicznymi przykładami faszyzmu są również rządy Engelberta Lalfussa w Austrii i Adolfa Hitlera w Niemczech. Hiszpania pod rządami Francisco Franco i Portugalia, kiedy szefem rządu był António de Oliveira Salazar. Wszystkie te rządy były bardzo podobne do włoskiego faszyzmu, szczególnie przed i w czasie II wojny światowej.
Nazwa faszyzm pochodzi od faszyzmu, który jest starą rzymską nazwą grupy związanych ze sobą pałeczek. Łatwo jest złamać jeden kij na pół. Bardzo trudno jest złamać wiele patyków związanych razem na pół. Faszyści uważają, że każdy sztywno podążający za tym samym liderem i nacjonalistycznymi ideami czyni kraj silnym tak samo jak pałeczki.
W krajach rządzonych przez rządy faszystowskie, rząd stara się kontrolować wszystkie dziedziny życia, w tym pracę, szkołę i życie rodzinne. Idee faszystowskie były najczęstsze w czasie II wojny światowej. Wiele osób było zabijanych przez rządy faszystowskie, ponieważ rząd ich nie lubił lub był przeciwny faszyzmowi. Jeszcze więcej osób zginęło w wojnach rozpoczętych przez rządy faszystowskie. Jednak rządy faszystowskie Portugalii i Hiszpanii nie brały udziału w II wojnie światowej i pozostawały u władzy aż do lat siedemdziesiątych XX wieku. Wielu uczonych uważa, że rządy te były lub ewoluowały w kierunku tradycjonalistów i konserwatystów, a nie faszystów. Faszyzm, wspierając porządek i stabilność, jak konserwatyzm, chce zmienić społeczeństwo na nowe sposoby.
Po II wojnie światowej faszyzm stracił znaczną część swoich wpływów, chociaż ruchy i politycy inspirowani faszyzmem odnieśli sukces w kilku krajach, takich jak Włochy.
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest faszyzm?
O: Faszyzm to skrajnie prawicowa forma rządów, w której większość władzy w kraju sprawuje jeden władca lub mała grupa, pod rządami jednej partii. Rządy faszystowskie to zazwyczaj totalitarne i autorytarne państwa jednopartyjne.
P: W jaki sposób rząd kontroluje społeczeństwo w faszyzmie?
O: W faszyzmie gospodarka i inne części społeczeństwa są silnie i ściśle kontrolowane przez rząd, zazwyczaj poprzez zastosowanie formy autorytarnego korporacjonizmu, gdzie firmy i pracownicy mają współpracować w ramach jedności narodowej. Rząd używa przemocy i siły policyjnej, aby aresztować, zabić lub zatrzymać każdego, kogo nie uważa za użytecznego.
P: Kim były trzy duże kraje faszystowskie?
O: Trzy duże kraje faszystowskie to Włochy pod rządami Benito Mussoliniego, nazistowskie Niemcy pod rządami Adolfa Hitlera i Hiszpania pod rządami Francisco Franco.
P: Kiedy Mussolini wymyślił faszyzm we Włoszech?
O: Mussolini wymyślił faszyzm we Włoszech pod koniec 1910 roku, a w pełni rozwinął go w latach 30-tych. Doszedł do władzy pod koniec 1922 r., a w połowie lat 20. wprowadził całkowitą dyktaturę, eliminując wszystkie inne partie i zmieniając ordynację wyborczą tak, aby jego partia faszystowska uzyskała najwięcej mandatów.
P: W jaki sposób Hitler skopiował Mussoliniego, gdy doszedł do władzy?
O: Kiedy Hitler doszedł do władzy w Niemczech w latach 30-tych, skopiował Mussoliniego, eliminując wszystkie inne partie i zmieniając ordynację wyborczą tak, aby jego partia faszystowska uzyskała najwięcej mandatów.
P: Co napisał Giovanni Gentile dla Mussoliniego?
O: Giovanni Gentile napisał "Doktrynę faszyzmu" dla Mussoliniego, która została opublikowana w 1932 roku. Większa część tej książki została prawdopodobnie napisana przez Giovanniego Gentile, który przyłączył się do faszyzmu i miał istotny wpływ na jego rozwój.
P: Kiedy Mussolini zaczął pisać "Doktrynę faszyzmu"?
O: Mussolini zaczął pisać "Doktrynę faszyzmu" w 1927 roku, ale została ona opublikowana dopiero pięć lat później, w 1932 roku.
Powiązane artykuły
Autor
AlegsaOnline.com Faszyzm: idea, cechy i historia ruchu politycznego Leandro Alegsa
URL: https://pl.alegsaonline.com/art/33591
Źródła
- dictionary.com : "the definition of fascism"
- oxfordreference.com : "Fascist Grand Council"