Rudolf Franz Ferdinand Höss (pisany również jako Höß, Hoeß lub Hoess) (25 listopada 1900 r. – 16 kwietnia 1947 r.) był w czasie II wojny światowej wysokim rangą członkiem nazistowskiego Schutzstaffel (SS). Przez około cztery lata kierował obozem koncentracyjnym Auschwitz. Był jednym z głównych wykonawców polityki eksterminacji prowadzonej przez nazistowskie Niemcy.

W praktyce Höss nadzorował przekształcenie powstałego w 1940 r. obozu w kompleks zajmujący się nie tylko więzieniem i przymusową pracą, ale także masową likwidacją ludności. W doktrynie nazistowskiej, którą kierowały działania nazistowskie Niemcy pod wodzą Adolfa Hitlera, istniał plan systematycznego wyniszczenia Żydów w Europie, nazwany przez sprawców "Ostatecznym Rozwiązaniem". W ramach tej polityki Naziści deportowali do obozów także przedstawicieli innych grup — politycznych przeciwników, Romów, jeńców radzieckich, osób niepełnosprawnych i wielu innych.

Jako komendant (dowódca) w Auschwitz, Höss testował i wprowadzał metody umożliwiające szybsze zabijanie dużych grup ludzi. Pod jego nadzorem zaczęto używać cyklonu B — preparatu zawierającego pestycyd oparty na cyjanowodorze — w specjalnie zbudowanych pomieszczeniach zwanych komorami gazowymi (komory gazowe). Według relacji i dokumentów administracyjnych, zastosowanie tej metody znacznie zwiększyło zdolność obozu do masowego zabijania; w maksymalnych okresach obciążenia umożliwiało to mordowanie setek, a w ekstremalnych warunkach — nawet kilku tysięcy osób w krótkim czasie. W Oświęcimiu zostało w efekcie utworzone jedno z największych w historii miejsc przeznaczonych do ciągowego masowego mordowania ludzi.

Höss wstąpił do partii nazistowskiej w 1922 r., a do SS — w 1934 r. Przed objęciem funkcji komendanta Auschwitz zdobywał doświadczenie w systemie obozów koncentracyjnych, uczestnicząc w organizacji i zarządzaniu obozami oraz szkoleniach kadr. Od 4 maja 1940 r. do listopada 1943 r. oraz ponownie od 8 maja 1944 r. do 18 stycznia 1945 r. był bezpośrednio odpowiedzialny za organizację i działanie KL Auschwitz.

W okresie funkcjonowania obozu, zanim nazistowskie Niemcy przegrały II wojnę światową, w Auschwitz zamordowano ponad milion osób — według większości szacunków historyków około 1,1 miliona ofiar, z których zdecydowaną większość stanowili Żydzi. Systematyczne zabijanie odbywało się przy użyciu wybudowanych krematoriów i komór gazowych oraz przez masowe transporty, selekcje i bezpośredowe egzekucje.

Po zakończeniu wojny Höss ukrywał się pod fałszywym nazwiskiem, ale w marcu 1946 r. został zatrzymany przez brytyjskie władze i przekazany w dalszym procesie śledczym. W 1946 r. złożył obszerne zeznania podczas procesu w Norymberdze oraz sporządził pamiętniki i zeznania, które dostarczyły badaczom wiele informacji na temat funkcjonowania obozu i mechanizmów eksterminacji. Następnie został przekazany władzom polskim, stanął przed sądem w Warszawie i został uznany winnym zbrodni przeciwko ludzkości.

Wyrok wykonano w 1947 r. — Höss został powieszony na terenie byłego obozu Auschwitz. Egzekucja odbyła się 16 kwietnia 1947 r. na placu przed krematorium, miejscu, które stało się symbolem jego odpowiedzialności za politykę zagłady.

Śledztwa, procesy i dowody zebrane po wojnie potwierdziły skalę i przemysłowy charakter zbrodni popełnionych pod dowództwem Hössa. Jego zeznania oraz dokumenty obozowe są dziś wykorzystywane przez historyków i badaczy Holocaustu do opisu mechanizmów ludobójstwa. Pamięć o ofiarach Auschwitz oraz prace naukowe i edukacyjne mają na celu upamiętnienie zamordowanych i zapobieganie powtórzeniu się podobnych zbrodni.

Ważne konteksty i fakty:

  • Höss był jednym z głównych wykonawców przemysłowego systemu eksterminacji, jaki powstał w okupowanej Europie.
  • Pod jego nadzorem obóz rozrósł się od obozu pracy do kompleksu obozów (w tym ośrodków zagłady) zdolnych do masowych mordów.
  • Jego zeznania i dokumenty są kluczowymi źródłami do badania funkcjonowania obozów koncentracyjnych i zagłady.