Psychoza — co to jest? Definicja, objawy, przyczyny i leczenie
Psychoza — definicja, objawy, przyczyny i leczenie. Poznaj symptomy, możliwe przyczyny i skuteczne metody pomocy oraz kiedy szukać profesjonalnej opieki.
Psychoza to ogólny termin używany w psychiatrii dla opisu grupy zaburzeń, w których osoba doświadcza znacznego zaburzenia kontaktu z rzeczywistością. Osoby dotknięte psychozą określa się jako psychotyczne. W praktyce oznacza to trudność w rozróżnieniu, co jest prawdziwe, a co nie, oraz zmiany w myśleniu, percepcji i zachowaniu. Psychoza bywa opisywana jako skrajny rodzaj zmienionego stanu świadomości.
Termin „psychoza” pochodzi z dwóch części: pierwsza — od psychiki (w starożytnej grece — „dusza”), a druga to przyrostek „-osis”, oznaczający chorobę lub stan nienaturalny. Dosłownie zatem psychoza oznacza nienaturalny stan duszy.
Objawy psychozy
Objawy mogą się różnić u poszczególnych osób i pojawiać się w różnym nasileniu. Do najczęstszych należą:
- Halucynacje — doświadczanie zmysłowych wrażeń, których nie ma w rzeczywistości (halucynacje).
- Urojenia — trwałe, błędne przekonania niezgodne z otoczeniem (np. przekonanie o prześladowaniu, wielkości lub kontroli).
- Zaburzenia myślenia i mowy — chaotyczne czy niespójne wypowiedzi, trudności w logicznym myśleniu (nie mogą myśleć prosto).
- Zmiana osobowości i zachowania — wycofanie, apatia lub gwałtowne, nieprzystosowawcze reakcje.
- Paranoiczne myśli — nadmierne podejrzliwości, przekonania o spiskach wobec siebie (paranoiczne myśli).
- Utrata funkcjonowania społecznego — trudności w pracy, nauce, nawiązywaniu relacji i wykonywaniu codziennych czynności.
Przyczyny i czynniki ryzyka
Psychoza może mieć wiele przyczyn. Często jest wynikiem współdziałania czynników biologicznych, psychologicznych i środowiskowych. Najważniejsze z nich to:
- Czynniki genetyczne — rodzinne występowanie schorzeń psychotycznych zwiększa ryzyko.
- Zmiany w mózgu i neurochemii — zaburzenia równowagi neuroprzekaźników (np. dopaminy) oraz uszkodzenia mózgu (uszkodzeniem mózgu).
- Choroby somatyczne i infekcje — niektóre choroby neurologiczne i metaboliczne mogą wywołać objawy psychotyczne.
- Używki i toksyny — narkomania, alkohol, leki i trucizny (trucizny) mogą indukować psychozę.
- Zaburzenia psychiczne — psychoza często występuje w przebiegu schizofrenii, zaburzeń dwubiegunowych czy depresji.
- Stres i traumy — intensywne przeżycia życiowe, zwłaszcza w młodym wieku, mogą wywołać epizod psychotyczny.
Rozpoznanie
Rozpoznanie stawia lekarz psychiatra na podstawie wywiadu, obserwacji zachowania oraz oceny funkcjonowania w różnych obszarach życia. W diagnostyce może być pomocne badanie neurologiczne oraz badania laboratoryjne w celu wykluczenia przyczyn somatycznych lub zatrucia. Ważne jest rozróżnienie psychozy od innych stanów, które mogą przypominać objawy psychotyczne (np. majaczenie, zaburzenia metaboliczne).
Leczenie
Leczenie psychozy zależy od przyczyny, nasilenia objawów i sytuacji życiowej pacjenta. Do najważniejszych elementów należą:
- Leki przeciwpsychotyczne — podstawowy element terapii farmakologicznej, pomagający zmniejszyć halucynacje i urojenia.
- Psychoterapia — terapie poznawczo‑behawioralne, terapia rodzinna oraz psychoedukacja pomagają w radzeniu sobie z objawami i zapobieganiu nawrotom.
- Wsparcie społeczne i rehabilitacja — programy reintegracji, wsparcie w zatrudnieniu i nauce, pomoc socjalna.
- Hospitalizacja — potrzebna w ciężkich epizodach, gdy istnieje zagrożenie dla życia lub zdrowia pacjenta bądź innych osób.
- Inne metody — w wybranych przypadkach stosuje się ECT (elektrowstrząsy) lub leczenie przyczynowe, jeśli psychoza jest wtórna do choroby somatycznej.
Wczesne rozpoznanie i szybko wprowadzone leczenie zwiększają szanse na lepsze rokowanie. Istnieją programy wczesnej interwencji przeznaczone dla młodych ludzi z pierwszym epizodem psychotycznym.
Rokowanie i przebieg
Przebieg psychozy jest zróżnicowany: niektórzy przechodzą jeden krótki epizod z pełnym powrotem do zdrowia, inni mają nawroty lub przebieg przewlekły. Około 1 procent ludzi doświadcza psychozy w ciągu życia. Czynniki sprzyjające lepszemu rokowaniu to szybkie podjęcie leczenia, dobre wsparcie społeczne oraz brak współistniejących chorób somatycznych czy uzależnień.
Najczęstsze nieporozumienia
W mediach często powielane są błędne wyobrażenia o osobach psychotycznych. Na przykład w filmach postaci przedstawiane jako agresywne czy nieprzystosowane bywają nazywane psychotycznymi, podczas gdy częściej chodzi o cechy antagonistyczne, takie jak psychopatia czy socjopatia, które zwykle nie wiążą się z halucynacjami czy urojeniami. Obrazy te są mylące i budują stygmatyzację.
Doświadczenia religijne i paranormalne
Wiele osób opisuje nietypowe doświadczenia sensu stricto religijne lub nadprzyrodzone, które dla nich są realne. Halucynacje o takim charakterze występują, ale nie każdą epizod wewnętrznego, intensywnego przeżycia można automatycznie uznać za psychozę w sensie medycznym. Czasami są to doświadczenia o silnym znaczeniu osobistym, które nie spełniają kryteriów zaburzenia psychotycznego.
Kiedy szukać pomocy?
Należy zgłosić się do lekarza lub specjalisty zdrowia psychicznego, gdy:
- pojawiają się uporczywe halucynacje lub urojenia;
- następuje gwałtowna zmiana zachowania lub osobowości;
- osoba zagraża sobie lub innym;
- dochodzi do znacznego pogorszenia funkcjonowania w pracy, szkole lub w relacjach.
W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub bezpieczeństwa należy skontaktować się z pogotowiem lub lokalnymi służbami kryzysowymi.
Psychoza może być wywołana przez wiele czynników, w tym przez narkotyki, choroby układu nerwowego i inne choroby. Z tego powodu trafna diagnoza i leczenie przyczynowe są kluczowe. Współpraca z zespołem medycznym, wsparcie bliskich i dostęp do odpowiednich usług znacząco poprawiają szanse na powrót do samodzielnego życia i ograniczenie nawrotów.
Przyczyny
Psychoza nie jest chorobą, ale raczej nazwą szeregu objawów, które mogą być spowodowane przez różne choroby i warunki. Bardzo ogólnie rzecz biorąc, istnieją dwa rodzaje przyczyn psychozy:
- W niektórych przypadkach psychoza może być bezpośrednio związana z przyczyną. Niektóre z tych przyczyn są:
- Uszkodzenie mózgu, guzy.
- Niewłaściwe używanie (lub nadużywanie) niektórych narkotyków; na przykład amfetaminy, kokainy lub alkoholu
- silny stres psychospołeczny
- Brak snu Nie jest to problem dla większości ludzi, ponieważ będą oni doświadczać halucynacji tylko krótko przed pójściem spać lub krótko po przebudzeniu, co jest uważane za normalne.
- niektóre formy padaczki
- narażenie na jakieś traumatyczne wydarzenie (brutalna śmierć, działalność terrorystyczna itp.)
- Niektóre leki, które są przyjmowane, nie mogą być po prostu zatrzymane z dnia na dzień, zatrzymanie ich musi być zrobione w określony sposób, zwykle z pomocą lekarza. Jeśli nie zostanie to zrobione w odpowiedni sposób, może dojść do psychozy.
- Różne choroby psychiczne (między innymi schizofrenia, choroba dwubiegunowa, depresja kliniczna)
- Różne inne choroby (m.in. kiła, choroba Alzheimera, choroba Parkinsona, AIDS, malaria i trąd)
- Istnieją pewne przypadki osób, które cierpią na psychozę, gdzie nie ma jasnej przyczyny psychozy. W tych przypadkach przyczyny zazwyczaj nie są znane. Obecne badania sugerują, że niektóre z tych psychozy mogą być związane z czynnikami genetycznymi, lub z powodu niektórych zdarzeń w czasie ciąży matki lub wczesnego dzieciństwa osoby cierpiącej na psychozę. Pierwszy epizod psychozy może być wywołany przez stres.
Leczenie
Większość psychoz można leczyć, tak aby cierpiący na nie mogli prowadzić normalnego życia. Leczenie zależy od przyczyny psychozy. Ogólnie rzecz biorąc, istnieją dwie różne formy leczenia dostępne:
- Istnieje klasa leków zwanych antypsychotycznymi. Zazwyczaj działają one poprzez zmianę sposobu, w jaki mózg i układ nerwowy reagują na neuroprzekaźniki.
- Jest terapia dla osób psychotycznych. Działa ona poprzez uczenie ich rozpoznawania, kiedy mają epizod psychozy i reagowania na nią w określony sposób.
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest psychoza?
O: Psychoza to nazwa stosowana w psychiatrii dla niektórych chorób psychicznych. Osoby cierpiące na psychozę są nazywane psychotycznymi i zazwyczaj tracą kontakt z rzeczywistością, mają problemy z odróżnieniem, co jest prawdziwe, a co nie. Jest to ekstremalny rodzaj zmienionego stanu świadomości.
P: Co oznacza słowo "psychoza"?
O: Słowo "psychoza" składa się z dwóch części; pierwsza część pochodzi od psyche, co w starożytnej Grecji oznacza duszę, a druga część to końcówka "-osis", która oznacza chorobę lub nienaturalny stan. Dosłownie więc psychoza oznacza nienaturalny stan duszy.
P: Jakie objawy występują u osób z psychozą?
O: Osoby z psychozą mogą mieć halucynacje, czyli doświadczać rzeczy, których tak naprawdę nie ma. Mogą również mieć urojenia, czyli utrwalone przekonania i wyobrażenia, które zazwyczaj są fałszywe. Czasami zmienia się ich osobowość i nie mogą myśleć prosto. Niektóre z tych myśli mogą być paranoiczne. Nie każda osoba psychotyczna ma wszystkie te problemy. Z tego powodu psychotycy często zachowują się w dziwny sposób, co utrudnia im normalne życie w społeczeństwie.
P: Jak często występuje psychoza?
O: Około 1 procent ludzi cierpi na psychozę w ciągu swojego życia.
P: Co może spowodować, że ktoś wydaje się psychotyczny?
O: Do czynników, które mogą wywołać u kogoś wrażenie psychozy, należą trucizny, narkotyki, choroby układu nerwowego i inne choroby.
P: Czy doświadczenia religijne lub nadprzyrodzone są związane z psychozą?
O: Halucynacje związane z religią lub doświadczeniami nadprzyrodzonymi wydają się być dość powszechne, ale bardzo często tych doświadczeń nie można nazwać psychozą w medycznym znaczeniu tego słowa - niektórzy uważają, że osoby, które cierpiały na coś, co można nazwać psychozą, mogły po prostu mieć doświadczenia, które były bardzo silne lub niepokojące, a nie zostały zdiagnozowane medycznie jako takie .
P: Czy przemoc jest związana z psychozą?
O: W filmach i ogólnie w mediach pewne osoby, które są pokazywane jako agresywne i aspołeczne, są czasami określane jako psychotyczne, ale ten obraz jest błędny - najprawdopodobniej byliby to psychopaci lub socjopaci, a nie osoby mające halucynacje lub urojenia z powodu rzeczywistej choroby psychicznej, takiej jak schizofrenia lub choroba dwubiegunowa.
Przeszukaj encyklopedię