Przejdź do treści
Strona główna

Zaburzenia psychiczne: przegląd, przyczyny, klasyfikacja i znaczenie

Przegląd pojęcia zaburzeń psychicznych: definicja, typy, czynniki ryzyka, znaczenie społeczno‑kliniczne oraz odróżnienie od chorób neurologicznych i reakcji kulturowych.

Autor: Utworzono: Zaktualizowano:

Zaburzenia psychiczne to szeroka kategoria stanów psychicznych, które wpływają na myślenie, emocje, zachowanie i zdolność do funkcjonowania w codziennym życiu. Pojęcie to obejmuje różne zespoły objawów — od krótkotrwałych reakcji na stres po przewlekłe schorzenia wpływające na relacje i pracę. Terminologia używana w psychiatrii i psychologii była rozwijana w ciągu ostatnich dekad i jest przedmiotem modyfikacji w zależności od postępów badań i różnic kulturowych; dla orientacji w pojęciach warto odnieść się do źródeł definiujących klasyfikacje terminologia psychiatryczna oraz do opisów dotyczących roli umysłu i zachowania.

Galeria obrazów

8 Obrazy
A mentally ill patient in a strait-jacket attached to the wa Wellcome V0016643ER
en.wikipedia.org · CC BY 4.0

Charakterystyka i klasyfikacja

Zaburzenia psychiczne zwykle rozpoznaje się na podstawie uporczywych objawów, zaburzeń funkcjonowania oraz wpływu na życie osoby chorej i jej otoczenia. W praktyce klinicznej stosuje się systemy klasyfikacyjne, które porządkują zaburzenia według grup objawów i kryteriów diagnostycznych. Najczęściej wyróżniane kategorie to:

  • zaburzenia nastroju (np. epizody depresyjne i choroba dwubiegunowa),
  • zaburzenia lękowe i reakcje na stres,
  • zaburzenia psychotyczne (z zaburzeniami percepcji i diagnozowania rzeczywistości),
  • zaburzenia rozwojowe i neurorozwojowe, w tym trudności w funkcjonowaniu społecznym,
  • zaburzenia osobowości i zaburzenia związane z używaniem substancji.

Przyczyny i mechanizmy

Etiologia zaburzeń psychicznych jest zwykle wieloczynnikowa. Istotne są zarówno czynniki biologiczne (w tym predyspozycje genetyczne i zmiany neurochemiczne), jak i psychologiczne oraz środowiskowe (traumy, stres przewlekły, warunki społeczne). Modele wyjaśniające łączą wpływ genów z doświadczeniem życiowym oraz funkcjonowaniem mózgu, przy czym konkretne mechanizmy różnią się między jednostkami i typami zaburzeń. Systemy klasyfikacyjne, takie jak DSM opracowane przez środowiska psychiatryczne, pomagają w ujednoliceniu kryteriów diagnostycznych, ale są też przedmiotem dyskusji dotyczącej granic pomiędzy normą a patologią.

Znaczenie kliniczne i społeczne

Zaburzenia psychiczne wpływają na zdrowie publiczne: wiążą się z obniżoną jakością życia, trudnościami w pracy i relacjach oraz z koniecznością opieki medycznej i psychospołecznej. Skuteczne podejście opiera się na kombinacji terapii farmakologicznej, psychoterapii oraz wsparcia środowiskowego. Wczesna diagnoza i zindywidualizowane leczenie poprawiają rokowania i pozwalają na lepsze radzenie sobie z objawami.

Odróżnienia i ważne uwagi

Nie wszystkie zaburzenia mózgu są rozumiane jako zaburzenia psychiczne. Choroby neurologiczne mogą wpływać na funkcjonowanie poznawcze i zachowanie, ale mają odrębne kryteria diagnostyczne; przykładowo padaczka czy choroba Parkinsona są zazwyczaj klasyfikowane jako schorzenia neurologiczne, choć mogą współwystępować z objawami psychicznymi. Również to, co w jednej kulturze uznano za zaburzenie, w innej może być interpretowane inaczej — dlatego kontekst kulturowy i społeczny jest ważny przy diagnozie i terapii zaburzeń psychicznych.

Rozumienie zaburzeń psychicznych ciągle się rozwija dzięki badaniom neurobiologicznym, epidemiologicznym i psychologicznym. Dążenie do redukcji stygmatyzacji, poprawy dostępu do leczenia i integracji opieki zdrowotnej z usługami społecznymi pozostaje kluczowe dla poprawy jakości życia osób dotkniętych tymi schorzeniami.

Wstążka, którą ludzie noszą, aby pokazać, że ktoś troszczy się o zdrowie psychiczne
Wstążka, którą ludzie noszą, aby pokazać, że ktoś troszczy się o zdrowie psychiczne

Częste problemy psychiczne

Według New Freedom Commission on Mental Health in the United States, najczęstszym rodzajem niepełnosprawności w Stanach Zjednoczonych są poważne choroby psychiczne (do których zalicza się dużą depresję, zaburzenia dwubiegunowe, zaburzenia osobowości, zaburzenia dysmorficzne, schizofrenię i zaburzeniaobsesyjno-kompulsywne).

Trzydzieści trzy procent dorosłych mieszkańców Ameryki Północnej będzie miało chorobę psychiczną w danym roku, zgodnie z National Alliance on Mental Illness. Ale w ponad połowie tych przypadków, choroba psychiczna nie jest na tyle poważna, aby zakłócać codzienne czynności życiowe.

Częściowo odziedziczone

Istnieje genetyczna podstawa, która sprawia, że niektórzy ludzie są bardziej podatni na rozwój chorób psychicznych. Badanie opublikowane w czasopiśmie medycznym The Lancet wykazało ten sam zestaw markerów genetycznych u osób z pięcioma różnymi zaburzeniami: schizofrenią, zaburzeniem dwubiegunowym, autyzmem, dużą depresją i zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD).

Leczenie chorób psychicznych

Choroby psychiczne mogą być leczone przez:

  • lekarstwa
  • Terapia
  • Psychoedukacja
  • Zmiany stylu życia

Niektóre bardziej kontrowersyjne metody leczenia obejmują

Wiele hrabstw[kto? ][] posiada prawa, które pozwalają na leczenie ludzi wbrew ich woli.

Przemoc

Mimo, że media pokazują to inaczej, badania wykazały, że osoby z ciężką chorobą psychiczną niekoniecznie są agresywne. Statystycznie rzecz biorąc, przemoc jest często powodowana przez czynniki takie jak nadużywanie narkotyków, lub te związane z sytuacją osobistą, społeczną i ekonomiczną.

Wyniki badań pokazują, że osoby z chorobą psychiczną, które żyją w społeczności, będą ofiarami przemocy częściej niż tymi, którzy ją rozpoczynają lub szerzą. Badanie przeprowadzone na osobach, u których zdiagnozowano "ciężką chorobę psychiczną", mieszkających w śródmieściu USA, wykazało, że jedna czwarta z nich była ofiarą co najmniej jednego przestępstwa z użyciem przemocy w ciągu roku; odsetek ten był jedenastokrotnie wyższy niż przeciętnie. Dla osób, u których zdiagnozowano chorobę psychiczną, trudniej jest rozpocząć proces, ponieważ mniej osób im wierzy, a wiele osób ma uprzedzenia wobec osób z chorobą psychiczną.

Istnieje kilka specyficznych diagnoz, które są definiowane przez problemy z zachowaniem i przemocą. Należą do nich takie zaburzenia jak zaburzenia zachowania w dzieciństwie, antyspołeczne zaburzenia osobowości u dorosłych lub psychopatia. Istnieją sprzeczne ustalenia dotyczące tego, w jakim stopniu konkretne objawy są powiązane ze wzrostem zachowań agresywnych. Objawy te obejmują psychozę (halucynacje lub urojenia), która może występować w zaburzeniach takich jak schizofrenia, zaburzenia urojeniowe lub zaburzenia nastroju. Czynniki, które prowadzą do zachowań agresywnych, mają częściej charakter demograficzny lub ekonomiczny, np. bycie młodym, męskim, o niższym statusie społeczno-ekonomicznym lub nadużywanie narkotyków, w tym alkoholizm, na który niektóre osoby są szczególnie podatne.

Ableizm

Niektóre badania pokazują, że osoby niepełnosprawne są czasami źle traktowane. Na przykład, osoby z chorobami psychicznymi mogą mieć do czynienia z ableizmem. Przykładem ableizmu są obelgi, np. nazywanie osoby chorej psychicznie retardem.

Głośne przypadki doprowadziły do obaw, że liczba poważnych przestępstw, takich jak zabójstwa, wzrosła, ponieważ osoby z pewnymi chorobami psychicznymi nie są leczone w wyspecjalizowanych instytucjach, ale dowody nie potwierdzają tego wniosku. Przemoc, która ma miejsce w związku z zaburzeniami psychicznymi (wobec osób chorych psychicznie lub ze strony osób chorych psychicznie) zazwyczaj występuje w kontekście złożonych interakcji społecznych, często w środowisku rodzinnym, a nie między obcymi. Stanowi ona również problem w placówkach opieki zdrowotnej i w szerszej społeczności.

Powiązane strony

Pytania i odpowiedzi

P: Czym jest choroba psychiczna?

O: Choroba psychiczna to choroba, która wpływa na umysł danej osoby i obejmuje zaburzenia psychiatryczne i psychologiczne, choroby psychiczne i schorzenia psychiczne.

P: Jakie są objawy chorób psychicznych?

O: Osoby cierpiące na choroby psychiczne mogą wykazywać dziwne zachowania lub mieć nietypowe myśli, a stany te mogą wpływać na ich zdolność do funkcjonowania w życiu codziennym.

P: Co powoduje rozwój chorób psychicznych?

O: Choroby psychiczne rozwijają się w wyniku połączenia czynników genetycznych i doświadczalnych w ciągu całego życia danej osoby.

P: Jak zmieniało się rozumienie chorób psychicznych na przestrzeni czasu?

O: Nasze rozumienie tego, co kwalifikuje się jako choroba psychiczna, zmieniło się z czasem, a to, co jest uważane za chorobę psychiczną w jednej kulturze, może nie być uważane za takie w innej kulturze.

P: Czym jest DSM?

O: Diagnostyczny i statystyczny podręcznik zaburzeń psychicznych (DSM) to zasób opracowany przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne, który jest używany na całym świecie do diagnozowania chorób psychicznych.

P: Jak osoby cierpiące na choroby psychiczne radzą sobie z codziennym funkcjonowaniem?

O: Osoby cierpiące na choroby psychiczne mogą mieć trudności w relacjach lub interakcjach z innymi ludźmi lub zmagać się z codziennym funkcjonowaniem, ale leczenie i leki mogą pomóc im sobie z tym poradzić.

P: Co odróżnia choroby psychiczne od innych schorzeń mózgu?

O: Chociaż schorzenia takie jak epilepsja i choroba Parkinsona wpływają na mózg, nie są one chorobami psychicznymi, ponieważ nie zmieniają sposobu myślenia ludzi.

Powiązane artykuły

Autor

AlegsaOnline.com Zaburzenia psychiczne: przegląd, przyczyny, klasyfikacja i znaczenie

URL: https://pl.alegsaonline.com/art/63836

Udostępnij

Źródła