Zaburzenia obsesyjno‑kompulsyjne (OCD): przegląd, objawy i leczenie
Przegląd zaburzeń obsesyjno‑kompulsyjnych: definicja, typowe obsesje i kompulsje, przyczyny, współwystępowanie, diagnostyka oraz metody leczenia i wsparcia.
Zaburzenia obsesyjno‑kompulsyjne (OCD) to przewlekłe zaburzenie psychiczne charakteryzujące się nawracającymi, natrętnymi myślami lub wyobrażeniami (obsesjami) oraz powtarzalnymi zachowaniami lub rytuałami (kompulsjami), które osoba odczuwa jako konieczne do wykonania, aby złagodzić niepokój. Obsesje są zwykle intruzywne i budzą znaczny dyskomfort, natomiast kompulsje pełnią funkcję chwilowego zmniejszenia lęku, choć ostatecznie utrzymują problem. Zaburzenie może znacznie upośledzać życie rodzinne, zawodowe i społeczne.
Galeria obrazów
5 Obrazy
Typowe objawy i formy
Obsesje i kompulsje występują w wielu postaciach. Do najczęściej spotykanych należą:
- myśli o zabrudzeniu i nadmierne mycie rąk,
- kontrolowanie (np. czy drzwi są zamknięte, czy kuchenka wyłączona),
- nakaz porządkowania i układania przedmiotów według zasad,
- natrętne, niechciane myśli agresywne, seksualne lub religijne, których osoba się wstydzi,
- liczenie, powtarzanie określonych fraz lub rytuałów w określonej kolejności.
U niektórych osób objawy pojawiają się sezonowo lub nasilają się w okresach stresu. Czas wykonywania kompulsji może zajmować wiele godzin dziennie i prowadzić do znacznego ograniczenia aktywności.
Przyczyny, częstość i współwystępowanie
OCD ma charakter wieloczynnikowy: istotne są czynniki genetyczne, neurobiologiczne (zaburzenia czynności działania pewnych obwodów mózgowych i neuroprzekaźników, zwłaszcza serotoniny) oraz czynniki środowiskowe i psychologiczne. Zaburzenie może rozpoczynać się w dzieciństwie, w okresie dojrzewania lub we wczesnej dorosłości. Ogólna częstość w populacji wynosi w przybliżeniu od 1% do kilku procent, a nasilenie objawów bywa zmienne.
Często występują współistniejące zaburzenia, takie jak zaburzenia depresyjne, inne zaburzenia lękowe, a u części osób także tiki lub zaburzenia odżywiania. Ważne jest rozróżnienie OCD od obsesyjno‑kompulsyjnego zaburzenia osobowości (OCPD), które ma inny obraz kliniczny i mechanizmy.
Rozpoznanie i różnicowanie
Rozpoznanie opiera się na wywiadzie psychiatrycznym i ocenie nasilenia objawów, ich wpływu na funkcjonowanie oraz czasu trwania. Diagnoza wyklucza inne przyczyny takich zachowań, na przykład objawy somatyczne lub wpływ leków. W praktyce stosuje się ustrukturyzowane kwestionariusze i skale oceny nasilenia objawów. Istotne jest zwrócenie uwagi na to, że pewne rytuały mogą pojawiać się u osób bez zaburzenia – dopiero gdy zaburzają życie, mówimy o OCD.
Leczenie i strategie pomocowe
Najsilniejsze dowody efektywności dotyczą terapii poznawczo‑behawialnej z elementami ekspozycji i powstrzymywania reakcji (ERP), która uczy konfrontacji z obsesjami bez wykonywania kompulsji. Farmakoterapia obejmuje leki z grupy selektywnych inhibitorów zwrotnego wychwytu serotoniny (SSRI) oraz w wybranych przypadkach inne leki wspomagające. Przy opornych formach stosuje się zaawansowane metody, takie jak neuromodulacja (np. przezczaszkowa stymulacja magnetyczna) czy w skrajnych przypadkach chirurgia stereotaktyczna; decyzje takie podejmuje się w wyspecjalizowanych ośrodkach.
- Skuteczne interwencje to: ERP, farmakoterapia i wsparcie psychologiczne.
- Wczesne rozpoznanie i terapia poprawiają rokowanie.
- Wsparcie rodziny i psychoedukacja są ważne dla utrzymania efektów leczenia.
Znaczenie społeczne i praktyczne wskazówki
OCD może prowadzić do izolacji, utraty wydajności w pracy lub problemów w relacjach. Osoby cierpiące często boją się stygmatyzacji, dlatego edukacja społeczna ma duże znaczenie. Przydatne praktyki obejmują prowadzenie dziennika objawów, planowane ćwiczenia ERP pod nadzorem terapeuty, oraz kontakt z grupami wsparcia. Jeśli objawy utrudniają codzienne funkcjonowanie, warto skonsultować się ze specjalistą zdrowia psychicznego — szczególnie gdy kompulsje trwają wiele godzin dziennie lub pojawiają się myśli samobójcze.
Źródła informacji i pomoc | Poradniki terapeutyczne | Grupy wsparcia | Centra specjalistyczne
Symptomy
Obsesje
Ktoś z zaburzeniem obsesyjno-kompulsywnym ma myśli zwane obsesjami. Myśl, która jest obsesją będzie się powtarzać wiele razy i jest to myśl, której dana osoba nie chce mieć. Różni ludzie będą mieli różne obsesyjne myśli. Niektórzy ludzie mają obsesje na punkcie Boga, diabła lub innej postaci religijnej krzywdzącej ich lub kogoś, kogo kochają. Inni ludzie mają obsesje na punkcie seksu. Mogą myśleć o takich rzeczach jak całowanie, uprawianie seksu lub dotykanie osób z ich otoczenia. Osoby cierpiące na OCD mogą obawiać się, że będą postępować zgodnie z tymi myślami.
Niektóre osoby cierpią na zaburzenia obsesyjno-kompulsywne bez kompulsji. Jest to tak zwane "głównie obsesyjne OCD" lub "pure-O". Uważa się, że nawet połowa osób cierpiących na zaburzenia obsesyjno-kompulsywne cierpi na OCD głównie obsesyjne. Osoby cierpiące na OCD z natręctwami mogą mieć jeszcze trzeci rodzaj natręctw - myśli agresywne. Osoby z myślami agresywnymi mogą mieć obsesje na punkcie skrzywdzenia lub zabicia siebie lub osób z ich otoczenia. Zamiast wykonywać kompulsje, osoby z pierwotnie obsesyjnym OCD mogą wykonywać je w myślach lub unikać rzeczy i miejsc, które wywołują obsesje.
Kompulsje
Wiele osób z zaburzeniem obsesyjno-kompulsywnym działa w określony sposób, aby powstrzymać obsesyjne myśli. Te specyficzne działania są znane jako kompulsje. Dla osoby z zaburzeniem obsesyjno-kompulsyjnym, wykonywanie tych czynności jest sposobem na powstrzymanie obsesyjnej myśli. Mogą one również myśleć, że wykonywanie tych czynności powstrzyma ich lub kogoś, na kim im zależy, przed czymś złym.
Wiele kompulsji jest podobnych do tików ciała, a do 40% osób z zaburzeniem obsesyjno-kompulsywnym ma zaburzenia tikowe. Niektóre przykłady przymusu obejmują:
- Mycie ręczne
- Sprzątanie siebie lub rzeczy wokół siebie
- Robienie czegoś (np. włączanie i wyłączanie światła) określoną liczbę razy
- Układanie obiektów w określonej kolejności
- Wielokrotne liczenie do określonej liczby
- Sprawdzenie, czy wykonali jakąś czynność, zazwyczaj sprawdzenie pewnej liczby razy
Osoby z zaburzeniami obsesyjno-kompulsywnymi zazwyczaj wiedzą, że ich kompulsje nie mają sensu, ale i tak je wykonują, aby powstrzymać uczucie paniki lub niepokoju. Ludzie z zaburzeniami obsesyjno-kompulsywnymi mogą robić swoje kompulsje godzinami każdego dnia. Ich kompulsje mogą również zaszkodzić im, takie jak kompulsywne mycie rąk, co czyni ich ręce czerwone i cięte.
Przyczyny
Diagnoza
Istnieją cztery kryteria diagnostyczne DSM dla zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych:
- Osoba musi mieć obsesje, kompulsje lub obie te rzeczy. DSM definiuje obsesje jako myśli, które pojawiają się wielokrotnie i których dana osoba nie chce. Osoba musi próbować pozbyć się tych myśli. DSM definiuje kompulsje jako działania wykonywane wielokrotnie z powodu obsesji. Czynności te są wykonywane w celu zmniejszenia stresu spowodowanego obsesją.
- Obsesje lub kompulsje zajmują dużo czasu lub powodują wiele problemów w życiu osoby.
- Objawy nie są spowodowane przez lek lub inny problem medyczny.
- Problemy te nie są bliższe problemom powodowanym przez inne zaburzenia psychiczne, takie jak zaburzenia lękowe czy zaburzenia dysmorficzne ciała.
Diagnostyka różnicowa
Istnieje inne zaburzenie psychiczne podobne do zaburzenia obsesyjno-kompulsywnego, zwane Obsesyjno-Kompulsywnym Zaburzeniem Osobowości lub OCPD. Różnica między nimi polega na tym, że osoby z zaburzeniem obsesyjno-kompulsywnym wiedzą, że coś jest nie tak i stają się zestresowane z powodu swoich obsesyjnych myśli. Ludzie z obsesyjno-kompulsywnym zaburzeniem osobowości nie wiedzą, że coś jest nie tak, i lubią swoje obsesje i kompulsje.
Zarządzanie
Terapia
Terapia behawioralna i terapia poznawczo-behawioralna są wykorzystywane do pomocy ludziom z zaburzeniami obsesyjno-kompulsywnymi. Terapia działa przez co ludzie są w miejscach, gdzie mają swoje obsesyjne myśli. Są one następnie wykonane, aby nie zrobić ich przymusu. Z biegiem czasu, osoba staje się przyzwyczajony do miejsca lub rzeczy, które powoduje im mieć ich obsesyjne myśli. Przykładem tego jest ktoś, kto boi się brudu o brud umieścić na rękach bez możliwości zmyć go.
Leki
Leki, które są zazwyczaj stosowane, nazywane są "selektywnymi inhibitorami wychwytu zwrotnego serotoniny" lub SSRI. Leki te działają poprzez zatrzymanie działania substancji chemicznej w mózgu zwanej serotoniną. Powoduje to, że obsesyjne myśli pojawiają się rzadziej. U dorosłych, SSRI są stosowane u osób z umiarkowanymi lub ciężkimi problemami. U dzieci, SSRI są stosowane po lub wraz z terapią dla osób z poważnymi problemami.
Jeśli SSRI nie działają, możliwe jest, aby lekarz dał komuś z zaburzeniem obsesyjno-kompulsywnym leki przeciwpsychotyczne. Lekarze mogą stosować zarówno leki i doradztwo dla osób z tym zaburzeniem, a oni uważają, że to podejście działa najlepiej.
Procedury
Chirurgia może być stosowana, aby pomóc ludziom, jeśli inne metody leczenia nie działają. W Stanach Zjednoczonych operacja nie jest wykonywana, chyba że leki i terapia nie przyniosły oczekiwanych rezultatów wiele razy. W Wielkiej Brytanii, operacja nie może być wykonana, chyba że terapia poznawczo-behawioralna nie zadziałała.
Dzieci
Terapia może być stosowana w celu zmniejszenia kompulsji u dzieci i młodych dorosłych. Zaangażowanie rodziny jest bardzo ważne w leczeniu dzieci. Rodzina może również dać dziecku pozytywne wzmocnienie dla nie robienia ich kompulsywnych zachowań.
Historia
Społeczeństwo i kultura
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (OCD)?
O: OCD to zaburzenie psychiczne, które powoduje powtarzające się i niepożądane myśli i/lub uczucia (obsesje) oraz działania (kompulsje).
P: Jakie są częste objawy OCD?
O: Jednym z najczęstszych objawów OCD jest lęk, który może prowadzić do przekonania, że jeżeli jakieś zadanie nie zostanie wykonane, to stanie się coś złego. Może się to przejawiać w takich czynnościach, jak wielokrotne mycie rąk, utrzymywanie światła w stanie włączonym lub utrzymywanie otoczenia w czystości.
P: Ile czasu osoba z OCD poświęca na wykonywanie zadań?
O: Osoba z OCD może spędzać ponad godzinę dziennie na wykonywaniu zadań związanych ze swoimi obsesjami i kompulsjami.
P: Jak OCD wpływa na życie człowieka?
O: OCD może ograniczać zdolność do uczestniczenia w związkach, pracy i ogólnie w życiu społecznym. Może również zajmować osobom dotkniętym tym problemem znaczną ilość czasu każdego dnia.
P: Jaki procent ludności świata cierpi na OCD?
O: Około 1,2% ludności świata ma zdiagnozowane OCD.
P: Jaki procent dorosłych w Stanach Zjednoczonych ma zdiagnozowane OCD?
O: U około jednej na pięćdziesiąt osób dorosłych w Stanach Zjednoczonych zdiagnozowano OCD.
Źródła
- ncbi.nlm.nih.gov : PMID 25119610
Autor
AlegsaOnline.com Zaburzenia obsesyjno‑kompulsyjne (OCD): przegląd, objawy i leczenie Leandro Alegsa
URL: https://pl.alegsaonline.com/art/71801