Giselle; albo, Wilis to balet romantyczny w dwóch aktach. Jules-Henri Vernoy de Saint-Georges i Théophile Gautier napisali historię tego baletu. Oparli ją na krótkim fragmencie prozy w De l'Allemagne Heinricha Heine'a. Wykorzystali także wiersz Victora Hugo "Fantômes". Muzykę napisał Adolphe Adam. Jean Coralli i Jules Perrot zaprojektowali te tańce. Carlotta Grisi zatańczyła rolę Giselle w pierwszej produkcji. Scenografia została stworzona przez Pierre'a Cisceri.
Fabuła
Akcja rozgrywa się w Niemczech w okresie renesansu. Główną bohaterką jest Giselle, młoda chłopska dziewczyna o delikatnym zdrowiu i wrażliwej duszy. Zakochuje się w tajemniczym Albrechcie, który jest szlachcicem udającym chłopa, by móc przebywać wśród prostego ludu. Wokół nich rozwija się wiejska społeczność: pojawiają się zabawy, polowania, uczty i intrygi.
W pierwszym akcie panuje nastrój pogodny i towarzyski — jest scena wiejskiego jarmarku, tańce, zaloty oraz konkurencja uczuciowa ze strony nadchodzącego wieśniaka Hilariona, który również kocha Giselle. Sielankę przerywa wiadomość, że Albrecht ma zamiar poślubić księżniczkę Bathilde — odkrycie to łamie serce Giselle. Wpada w obłęd, traci rozum i umiera.
Drugi akt przenosi widza w świat nadprzyrodzony: na opuszczony cmentarz i do księżycowego lasu. W nocy z grobu powstają Wilisy — duchy zmarłych dziewcząt, które zostały zdradzone przez ukochanych. Wilisy zmuszają mężczyzn do tańca aż do śmierci. Giselle, teraz jedna z Wilis, mimo skrzywionego losu wciąż potrafi odczuwać miłość i współczucie. Chroni Albrechta przed zemstą Wilisów: dzięki jej poświęceniu i nocnemu wschodowi słońca mężczyzna zostaje ocalony, a Giselle na zawsze znika w zaświatach.
Muzyka i choreografia
Muzyka Adolphe Adama jest jednym z kluczowych elementów sukcesu baletu. Partytura łączy liryczne melodie z rytmicznymi, ludowymi tańcami pierwszego aktu oraz eterycznymi, nastrojowymi fragmentami aktu drugiego, które tworzą mistyczną atmosferę. W utworze występują charakterystyczne tematy związane z postaciami i sytuacjami — dzięki temu muzyka podkreśla zarówno ludowy koloryt scen wiejskich, jak i nadprzyrodzony wymiar Wilis.
Choreografia autorstwa Jean Coralli i Jules Perrot łączy elementy tańca pantomimicznego, solowe popisy techniczne i rozbudowaną pracę corps de ballet. Drugi akt stał się wzorem dla tzw. ballet blanc — scen, w których grupa tancerek ubranych w białe kostiumy porusza się w niemal nierzeczywistym, świetlistym ruchu, z dużym wykorzystaniem pracy na palcach (pointe) i efektów świetlnych. Słynne są też partie solowe, scena szaleństwa Giselle oraz zalotne i świąteczne tańce w akcie pierwszym (m.in. pas de deux chłopów).
Premiera i przyjęcie
Balet został wykonany po raz pierwszy w Paryżu w poniedziałek 28 czerwca 1841 roku w Théâtre de l'Académie Royale de Musique. Spektakl odniósł natychmiastowy sukces — chwalono zarówno muzykę Adama, kreację tytułową Carlotty Grisi, jak i nowatorskie zestawienie realizmu wiejskiego z romantycznym światem duchów. Wkrótce po premierze Giselle weszła do repertuaru innych zespołów baletowych w Europie, Rosji i Stanach Zjednoczonych. Grisi został ogłoszony kolejnym Taglioni. Taglioni był największą baletnicą tego wieku. Historyk baletu Grace Robert pisze "Giselle ... jest archetypem baletów epoki romantycznej".
Ważne inscenizacje i wykonawcy
- W drugiej połowie XIX wieku balet był przekształcany i rekonstruowany — szczególnie wpływowe były inscenizacje w Rosji (między innymi przeróbki dokonywane przez Mariusza Petipę), które utrwaliły Giselle w repertuarze teatrów carskich i później rosyjskich.
- W XX i XXI wieku rolę Giselle wykonywały najbardziej znane primabaleriny: Anna Pavlova, Galina Ulanowa, Margot Fonteyn, Alicia Alonso, Natalia Makarowa, Sylvie Guillem i wiele innych — każda z nich wnosiła własną interpretację postaci, akcentując różne cechy: niewinność, szaleństwo, poświęcenie.
- Współczesne rekonstrukcje dążą do rekontaminacji choreografii i kostiumów z XIX wieku oraz przywrócenia pierwotnych intencji twórców, przy jednoczesnym zachowaniu wysokich standardów technicznych i scenograficznych.
Znaczenie i dziedzictwo
Giselle jest nie tylko najbardziej reprezentatywnym przykładem baletu romantycznego, lecz także stała się nieodłącznym punktem repertuaru światowych teatrów baletowych. Łączy elementy dramatyczne, literackie i techniczne, dostarczając tancerzom wyzwań aktorskich i technicznych, a widzom — głębokich przeżyć estetycznych. Motywy miłości, zdrady, śmierci i odkupienia czynią z niego uniwersalną i ponadczasową opowieść, której język taneczny nadal inspiruje choreografów i kompozytorów.











