Gioachino Rossini (ur. 29 lutego 1792 w Pesaro, zm. 13 listopada 1868 w Passy) był włoskim kompozytorem. Był najsłynniejszym kompozytorem oper w swoich czasach. Jego opery wnosiły świeże rozwiązania stylistyczne do włoskiej tradycji: Rossini pisał umiejętnie dla śpiewaków, dawał im pamiętne melodie, dbał o efektowną partię orkiestrową i wybierał zróżnicowane libretta. W epoce, gdy niektórzy kompozytorzy — jak Cimarosa czy Paisiello — powtarzali utarte schematy, Rossini potrafił odnaleźć nowe sposoby wyrazu i ubarwić operę zarówno elementami buffa, jak i poważniejszej tragedii muzycznej. Jego najwyraźniejszym sukcesem sceniczno-komicznym jest Cyrulik (Il Barbiere di Siviglia, 1816) — opera pełna błyskotliwych arii i szybkich duetów. Wiele uwertur do jego oper bywa wykonywanych także poza sceną; najsłynniejsza jest uwertura do Guillaume Tell (William Tell, 1829), rozpoznawalna m.in. z brytyjskiego serialu The Adventures of William Tell.
Kariera i styl
Rossini zaczynał bardzo wcześnie — już w młodym wieku tworzył pierwsze opery i zdobywał uznanie dzięki szybkości pracy i świeżości pomysłów. W latach 1810–1820 był niezwykle płodny: skomponował wiele dzieł dla włoskich scen, łącząc virtuosowskie arie z błyskotliwymi zespołami wokalnymi. Jego muzyka cechuje się melodyjnością, energicznym rytmem, finezyjną orkiestracją i słynnym „crescendo rossinowskim” — stopniowym nasilaniem dynamiki i barwy przez powtarzające się frazy.
Najważniejsze opery i utwory
- Il Barbiere di Siviglia (Cyrulik sewilski, 1816) — komedia oparta na sztuce Beaumarchais; zawiera słynne arie, np. „Largo al factotum”.
- L'italiana in Algeri (1813) — opera buffa, dowód na lekkie i zabawne podejście Rossiniego do formy komicznej.
- La Cenerentola (1817) — wariacja na temat Czerwonego Kapturka/Cinderella, z muzyką pełną wdzięku.
- Tancredi (1813) i Semiramide (1823) — przykłady oper seria, pokazujące dramatyczny i ornamentowany styl wokalny.
- Guillaume Tell (William Tell, 1829) — ostatnia opera Rossiniego, napisana we Francji dla paryskiej sceny, zawiera słynną uwerturę.
Późniejsze życie i „emerytura”
Po premiérach paryskich i zwieńczeniu kariery operowej Rossini praktycznie zaprzestał komponowania wielkich oper po 1829 roku — decyzja ta zapoczątkowała jego długie, samodzielne życie w Paryżu i okolicach (m.in. w Passy). Często powtarzane stwierdzenie, że przez ostatnie 40 lat życia „nie napisał już żadnej muzyki”, jest uproszczeniem: Rossini co prawda nie tworzył nowych oper, ale nie pozostał całkowicie bierny. W późniejszych latach skomponował m.in. „Petite messe solennelle” (1863) — wyjątkową, kameralną mszę o niezwykłym zabarwieniu, oraz zbiór piano i wokalny zatytułowany Péchés de vieillesse („Grzechy starości”) — cykl drobnych utworów salonowych, pieśni i miniatur fortepianowych. Pisał też muzykę sakralną (np. Stabat Mater) i utwory dla niewielkich składów, które wykonywano podczas jego paryskich spotkań muzycznych.
Znaczenie i wpływ
Rossini wywarł ogromny wpływ na tradycję bel canto i na późniejszych kompozytorów operowych, takich jak Donizetti czy Verdi. Jego technika pisania dla głosu, sensem dramatycznego efektu i umiejętnością tworzenia chwytliwych melodii sprawiły, że wiele fragmentów jego twórczości weszło do stałego repertuaru koncertowego i operowego. Jego nazwisko pozostało też w terminologii muzycznej (np. „crescendo rossinowskie”) jako synonim efektownego narastania napięcia muzycznego.
Rossini zmarł 13 listopada 1868 roku w Passy. Pozostawił dziedzictwo utworów, które wciąż cieszą publiczność na całym świecie — od komicznych arii Cyrulika sewilskiego po monumentalną uwerturę do William Tell.

