Recytatyw (po włosku: "recitativo") to muzyka, która opowiada historię dość szybko, tak jakby była mówiona, "gadana". Słowo to oznacza: "recytować" tj. opowiadać historię.
Recytatyw jest używany w operze, oratorium i kantatach. Kiedy opera została wynaleziona około 1600 roku, kompozytorzy potrzebowali opowiedzieć historię w muzyce. W recytatywie historia jest śpiewana szybko, być może tylko z klawesynem grającym kilka akordów. Po pewnym czasie sytuacja w opowieści się zmienia i śpiewak może zaśpiewać arię, która jest bardziej interesująca muzycznie.
Kiedy recytatywowi towarzyszy tylko instrument klawiszowy, nazywa się to "recitativo secco" (suchy recytatyw). Czasami dołącza do niego orkiestra. Nazywa się to "recitativo accompagnato" (recitativo z towarzyszeniem). W recytatywie nie ma linii taktowych, ponieważ nie ma regularnego taktu.
Recytatyw jest prosty muzycznie, może czasem opisywać śpiewane słowa w dość ciekawy lub zabawny sposób. Czasami może być improwizowany przez klawesynistę.
W XIX wieku różnica między arią a recytatywem stopniowo zanikała. Wagner pisał opery, w których wszystko miało znaczenie muzyczne, a poszczególne części przechodziły jedna w drugą.