Teatr operowy — budynek, elementy sceny i słynne gmachy

Teatr operowy — poznaj budynek, elementy sceny, układ widowni i najsłynniejsze gmachy świata: La Scala, Royal Opera, Met, Bolshoi, Sydney Opera House.

Opera to budynek, w którym wykonywane są opery i balety. Jest on podobny do teatru, lecz zwykle przystosowany do dużych widowisk muzycznych i ruchu scenicznego.

Budynek i układ sali

Typowy gmach operowy składa się ze sceny otoczonej widownią. Scena ma przednią ramę — proscenium — oraz kurtynę, czyli kurtynę, którą cofa się lub podnosi na początku i końcu aktu. Przed sceną znajduje się wykop orkiestrowy, obniżony względem sceny tak, by muzycy nie zasłaniali widoczności, a jednocześnie mogli prowadzić akompaniament z dyrygentem.

Widownia jest zwykle ukształtowana tak, aby jak najwięcej miejsc miało dobrą widoczność i akustykę. Zwykłe elementy to:

• parter (stalle) — miejsca najbliżej sceny;
• boksy (loże) — małe sektory po bokach, ustawione w kilku kondygnacjach;
• galerie i balkony — wyższe piętra z rzędami siedzeń;
• miejsca z ograniczonym widokiem — w niektórych starych budynkach część miejsc nie daje pełnego oglądu sceny.

Elementy sceny i technika sceniczna

Scena operowa wyposażona jest w różnorodne urządzenia techniczne umożliwiające szybkie zmiany dekoracji i efektów świetlnych. Do ważniejszych elementów należą:

• skrzydła boczne (wings) — przestrzeń po bokach sceny do przechowywania dekoracji i wejść aktorów;
• góra sceny (fly loft) — system wciągów i przeciwciężarów do opuszczania i podnoszenia dekoracji;
• zapadnie i obrotnice — do efektownych zmian scenografii;
• oświetlenie i nagłośnienie — nowoczesne gmachy integrują tradycyjną akustykę z systemami wspierającymi transmisje i nagrania;
• zaplecze sanitarne i kostiumownie — garderoby, pracownie kostiumowe i scenograficzne oraz magazyny rekwizytów.

W operze występują orkiestra, chóry i soliści; dyrygent stoi zwykle w wykopie orkiestry, koordynując akcję muzyczną i sceniczne wejścia śpiewaków.

Historia i rozwój

Pierwsze formy opery pojawiły się we Włoszech. Badacze różnie datują początki tego gatunku — niektórzy wskazują lata trzydziestych XVI wieku, inni koniec XVI i początek XVII wieku (jako ważny punkt przyjmuje się m.in. spektakle z przełomu XVI i XVII w., takie jak pierwsze zachowane utwory sceniczne). W kolejnych stuleciach opera rozwijała się w różnych tradycjach (włoska, francuska, niemiecka), przekształcając formy sceniczne, orkiestrację i strukturę widowiska. W XIX wieku rozkwit wielkich widowisk i nowatorskich systemów akustycznych, a w XX i XXI wieku pojawiły się rozwiązania multimedialne i nowe sposoby prezentacji.

Słynne gmachy operowe

Na świecie istnieje wiele znanych teatrów operowych, które wyróżniają się rozmiarem, historią lub architekturą. Niektóre z najbardziej rozpoznawalnych to:

• Teatro alla Scala (zwane potocznie „La Scala”) w Mediolanie — jedno z najważniejszych miejsc premiowych oper;
• Royal Opera House w Covent Garden w Londynie — centrum brytyjskiej opery i baletu;
• Metropolitan Opera House w Nowym Jorku — znana z wielkich produkcji i transmisji HD;
• War Memorial Opera w San Francisco — ważny ośrodek operowy na zachodnim wybrzeżu USA;
• Bolshoi Theatre w Moskwie — słynący z baletów i oper w rosyjskiej tradycji;
• Sydney Opera House w Sydney — ikoniczny, nowoczesny budynek o charakterystycznej bryle.

Praktyczne informacje dla widzów

Przed wizytą warto sprawdzić plan widowni (by wybrać miejsca z dobrym widokiem), zasady ubioru (wielu operach obowiązuje strój wizytowy na premierach) oraz czas trwania spektaklu (opery często mają kilka aktów i przerw). Wiele teatrów oferuje również ćwiczenia edukacyjne, zwiedzanie kulis i transmisje online.

Podsumowanie: Budynek operowy to skomplikowana konstrukcja łącząca wymagania akustyczne, techniczne i scenograficzne. Zarówno w historycznych salach, jak i we współczesnych pawilonach, opera pozostaje formą sztuki łączącą muzykę, teatr i obraz sceniczny.

Pytania i odpowiedzi

P: Co to jest opera?

P: Kiedy zbudowano pierwsze opery?

P: Co znajduje się przed sceną?

P: Jaki kształt ma zazwyczaj audytorium?

P: Gdzie na świecie znajdują się niektóre słynne opery?

P: Ile poziomów (kondygnacji) lóż znajduje się zazwyczaj w okrągłych kabinach?

Szukaj według litery