Balety Rosyjskie (Ballets Russes): historia, wpływ i najważniejsi twórcy

Balety Rosyjskie — historia, wpływ i twórcy: opowieść o Diagilewie, Strawińskim i rewolucji scenicznej, która zmieniła balet w Paryżu i na świecie.

Balety Rosyjskie były zespołem tancerzy baletowych, którego pełna nazwa brzmiała Les Ballets Russes de Serge Diaghilev. Zdobyły one ogromną sławę w Europie na początku XX wieku i stały się jednym z najważniejszych fenomenów w historii tańca, sztuki teatralnej i muzyki. Pomogły przedefiniować rolę baletu jako pola eksperymentu artystycznego, łącząc choreografię z awangardową muzyką, scenografią i modą.

Początki i działalność

Zespół został założony i kierowany przez Rosjanina Siergieja Diagilewa. Pierwsze sezony Ballets Russes odbyły się w Paryżu od 1909 roku; Diagilew zaprosił do współpracy rosyjskich tancerzy, choreografów, kompozytorów i plastyków, tworząc międzynarodową, mobilną trupę, która występowała w całej Europie (i czasem w Ameryce). Chociaż tancerze wywodzili się głównie z Rosji, zespół nigdy nie występował w carskiej Rosji w swojej klasycznej formie — jego działalność skupiła się na centrach takich jak Paryż, gdzie publiczność i krytyka chętnie przyjmowały nowe pomysły.

Choreografia i tancerze

Siergiej Diagilew był impresario, który potrafił dostrzegać i promować utalentowanych artystów. Zatrudniał i promował największe talenty epoki: tancerzy i choreografów, którzy wprowadzali w balecie nowy język ruchu.

• Michaił Fokin — reformator choreografii baletowej, twórca takich spektakli jak „Złota kura” czy „Pietruszka” (w różnych wersjach). Propagował wyrazistą, dramatyczną choreografię, zrywając z akademicką konwencją XIX wieku.
• Wacław Nijinski — ceniony jako tancerz-ikon i choreograf; jego realizacje, zwłaszcza L'Après-midi d'un faune (1912) i Le Sacre du Printemps (1913), przełamały dotychczasowe schematy i wywołały silne reakcje publiczności (słynny „skandal” podczas premiery Rite of Spring).
• Léonide Massine — tworzył choreografie łączące elementy pantomimy, stylizacji i nowoczesnego tańca; był autorem m.in. kilku symfonicznych baletów.
• Bronisława Nijinska — siostra Nijinskiego, wybitna choreografka i autorka m.in. „Les Noces”, ważnej realizacji współpracy z Strawińskim.
• Inni znani tancerze — Tamara Karsavina, Anna Pawłowa (we wczesnych sezonach współpracowała z Diagilevem), Serge Lifar i wielu innych, którzy później wpłynęli na rozwój baletu w Europie.

Muzyka — współpraca z kompozytorami

Ballets Russes zainspirowały kilku wielkich kompozytorów do napisania muzyki dla swoich tancerzy. Najsłynniejszą współpracą była ta z Igorem Strawińskim, dla którego powstały takie dzieła jak Ognisty ptak (The Firebird, 1910), Pietruszka (Petrushka, 1911) i Święto wiosny (The Rite of Spring, 1913) — utwory znacząco zmieniły oblicze muzyki baletowej i muzyki współczesnej. Inni kompozytorzy, którzy pisali dla Diagileva, to m.in.:

• Maurice Ravel — m.in. Daphnis et Chloé (1912),
• Erik Satie — Parade (1917),
• Sergei Prokofiev — utwory zamawiane w późniejszym okresie, jak Le Pas d'Acier,
• Igor Strawiński — poza wymienionymi, współpracował wielokrotnie, także przy późniejszych projektach (np. Apollo, 1928, przy współpracy z George'em Balanchinem).

Scenografia, kostiumy i współpraca z plastykami

Diagilew zatrudniał najsłynniejszych malarzy i twórców scenografii swoich czasów, dzięki czemu przedstawienia Ballets Russes stały się spektaklami totalnymi: połączeniem tańca, muzyki i awangardowego dizajnu. Kluczowe postaci w tej dziedzinie to:

• Léon Bakst — jego egzotyczne, kolorowe kostiumy i dekoracje ukształtowały „orientalistyczny” wizerunek wielu spektakli.
• Alexandre Benois — projektant scenografii o większym historycznym i malarskim zacięciu.
• Pablo Picasso — zaprojektował kostiumy i scenografię do Parade (1917), wprowadzając do baletu kubistyczne formy.
• Natalia Gonczarowa — współpracowała jako projektantka i plastyczka przy spektaklach z rosyjskim akcentem.
• Moda — wpływ Ballets Russes sięgał także świata mody: kostiumy i scenografie inspirowały projektantów (np. projektantki Coco Chanel uczestniczyły w tworzeniu kostiumów do niektórych przedstawień w latach 20.).

Najważniejsze spektakle i momenty

Do najbardziej przełomowych realizacji należą m.in.:

• Ognisty ptak (The Firebird, 1910) — wczesny sukces, muzyka Strawińskiego;
• Pietruszka (Petrushka, 1911) — nowatorska dramaturgia i muzyka;
• Święto wiosny (Le Sacre du Printemps, 1913) — premiera, która przeszła do historii jako moment przełomu w muzyce i choreografii (słynna burzliwa reakcja publiczności);
• Daphnis et Chloé (1912) Ravel — spektakl o rozmachu orkiestralnym i malarskiej scenografii;
• Parade (1917) — współpraca z Satie, Picasso i Cocteau, przykład połączenia awangardy plastycznej z tańcem;
• Les Noces (1923) — choreografia Bronisławy Nijinskiej do muzyki Strawińskiego, przykład surowej, rytualnej estetyki.

Wpływ i dziedzictwo

Ballets Russes wywarły większy wpływ na balet i muzykę baletową niż jakikolwiek inny zespół tamtych czasów. Wpływ ten widoczny jest w kilku obszarach:

• Nowa estetyka ruchu: odejście od zwrotów techniczno-akademickich w stronę ekspresji, dramaturgii i współczesnej formy ruchu;
• Interdyscyplinarność: trwałe połączenie tańca z awangardową muzyką, malarstwem scenografii i modą;
• Modernizm muzyczny: dzięki premierom Strawińskiego i innych kompozytorów balet stał się miejscem eksperymentu muzycznego;
• Międzynarodowy wpływ: artyści związani z Ballets Russes rozprzestrzenili idee Diagileva po całej Europie i obu Amerykach — wielu z nich kontynuowało pracę jako choreografowie, reżyserzy i nauczyciele, zakładając szkoły i nowe kompanie (np. Ballets Russes de Monte Carlo po śmierci Diagileva).

Zakończenie działalności i następcy

Po śmierci Diagileva w 1929 roku oryginalne Les Ballets Russes przestały istnieć, jednak jego repertuar i estetyka były kontynuowane przez kilka zespołów powstałych w następnych dekadach (m.in. Ballets Russes de Monte Carlo). Idee Diagileva — łączenie sztuk, dbałość o scenografię i promowanie nowych kompozytorów oraz choreografów — pozostają trwałym elementem kulturowego dziedzictwa XX wieku.

Balety Rosyjskie to przykład artystycznej rewolucji, która zmieniła sposób myślenia o tym, czym może być balet: od estradowej rozrywki do pełnoprawnej formy sztuk performatywnych i eksperymentu estetycznego.

Tancerze

Ballets Russes miały wielu słynnych tancerzy. Wiele z nich pochodziło z rosyjskich teatrów cesarskich i przyjeżdżało do Ballets Russes na letnie miesiące. Niektóre z tych wielkich tancerek to Anna Pavlova, Tamara Karsavina, Olga Spessivtzeva, Mathilde Kschessinska, Ida Rubinstein, Bronislava Nijinska, Lydia Lopokova i Alicia Markova.

Zespół ten był szczególnie wpływowy, ponieważ traktował męskich tancerzy jako ważnych. Do tego czasu tancerki cieszyły się znacznie większą uwagą niż tancerze. Wśród tancerzy męskich byli Michel Fokine, Serge Lifar, Léonide Massine, George Balanchine, Adolphe Bolm, a przede wszystkim Vaslav Nijinsky, który stał się największym tancerzem swoich czasów.

Tamara Karsawina, wielka balerina Carskiego Baletu Imperialnego, oraz paryskiego Baletu Ruskiego Sergiusza Diagilewa.

Pytania i odpowiedzi

P: Kim byli Baletnicy Rosyjscy?

P: Jaki był pełny tytuł Ballets Russes?

P: Jaki był wpływ Ballets Russes na balet i muzykę baletową?

P: Skąd pochodzili tancerze?

P: Dokąd podróżowali Baletnicy?

P: Kim byli niektórzy kompozytorzy, którzy pisali muzykę do baletu dla Ballets Russes?

P: Jaka była rola Sergiusza Diagilewa w Ballets Russes?

Szukaj według litery