Georges Braque (1882–1963) — francuski malarz i współtwórca kubizmu

Georges Braque — francuski malarz i współtwórca kubizmu; odkryj jego pionierskie kompozycje, rozbite instrumenty i wpływ na sztukę XX wieku.

Georges Braque (Argenteuil, 13 maja 1882 - Paryż, 31 sierpnia 1963) był jednym z najważniejszych malarzy i rzeźbiarzy francuskich XX wieku. Wraz z Pablo Picasso współtworzył i rozwijał ruch znany jako kubizm, który radykalnie zmienił pojmowanie przestrzeni i formy w malarstwie współczesnym.

Wczesne lata i wpływy

Braque pochodził z Argenteuil i od wczesnych lat wykazywał zainteresowanie sztuką. Jego wczesne prace nosiły ślady wpływów Paula Cézanne'a oraz inspiracji sztuką afrykańską i iberyjską, co stopniowo doprowadziło do poszukiwań nowych sposobów przedstawiania bryły i perspektywy. Przed okresem kubistycznym Braque eksperymentował też z formami i barwą, przechodząc przez fazy bliskie fowizmowi, ale szybko odchodząc od intensywnej kolorystyki na rzecz stonowanej palety.

Kubizm i współpraca z Picasso

Francuski krytyk sztuki Louis Vauxcelles po raz pierwszy użył terminu kubizm (lub „bizarre cubiques”) w 1908 roku, opisując oglądane wtedy prace Braque'a jako „pełne małych sześcianów”. Od tego momentu nazwa szybko weszła do powszechnego użycia. Historyk sztuki Ernst Gombrich określił kubizm jako „najbardziej radykalną próbę zlikwidowania dwuznaczności i narzucenia jednego sposobu odczytywania obrazu — jako konstrukcji stworzonej przez człowieka, kolorowego płótna”.

W latach 1908–1914 Braque i Picasso prowadzili intensywną wspólną pracę i wzajemne oddziaływanie: analizowali bryłę, rozbijali przedmioty na geometryczne płaszczyzny i badali różne sposoby przedstawiania przestrzeni. Ten okres zwany jest często fazą analitycznego kubizmu — charakteryzował się ograniczoną paletą barw i rozbiciem formy na fragmenty widziane z różnych punktów widzenia.

Techniki, tematy i innowacje

W pracach Braque'a kluczowe stały się martwe natury, instrumenty muzyczne (szczególnie skrzypce i gitary), fragmenty wnętrz oraz elementy codziennego użytku. Jego malarstwo wyróżniało się umiarkowaną, stłumioną kolorystyką, precyzyjną konstrukcją kompozycji i dbałością o fakturę powierzchni. Braque wniósł do kubizmu także technikę papier collé (wklejane papierowe elementy), która odegrała istotną rolę w przejściu do fazy zwan ej syntetycznym kubizmem — łączeniu namalowanych płaszczyzn z prawdziwymi materiałami i teksturami.

I wojna światowa i okres powojenny

W czasie I wojny światowej Braque został powołany do armii i w 1915 r. został poważnie ranny. Po rekonwalescencji powrócił do pracy twórczej i stopniowo odnowił swoją pozycję w świecie sztuki. Po wojnie kontynuował rozwój własnego języka malarskiego — ponownie skupiał się na martwych naturach i instrumentach, ale jego dzieła wykazywały większą klarowność formy i prostotę konstrukcji niż przed wojną.

Rzeźba i późniejsze lata

Braque zajmował się także rzeźbą, eksperymentując z różnymi materiałami i technikami. Jednym z ważnych motywów w jego twórczości było „pęknięte” lub rozbite instrumenty strunowe — skrzypce, gitary — które traktował jako model kubistycznej analizy formy. Wykonywał również rzeźby umieszczane wewnątrz przezroczystych bloków akrylowych (perspex), co pozwalało na fascynujące zestawienie brył i światła.

W późniejszych dekadach Braque otrzymał liczne wystawy i wyróżnienia; jego prace znajdują się w kolekcjach najważniejszych muzeów świata, m.in. w Musée National d'Art Moderne (Centre Pompidou), Tate oraz innych instytucjach przechowujących sztukę XX wieku.

Znaczenie i dziedzictwo

Braque jest uznawany za współtwórcę jednej z najważniejszych awangardowych tendencji XX wieku. Jego wkład polegał nie tylko na formalnych innowacjach — rozbiciu przestrzeni i analizie formy — ale także na rozwinięciu technik mieszanych i nowatorskim traktowaniu materiału artystycznego. Dzięki partnerskiej relacji z Picass o m i oraz własnemu, konsekwentnemu rozwojowi stylu Braque pozostaje kluczową postacią w historii nowoczesnego malarstwa.

Ważnym pomysłem Braque'a był pęknięty instrument strunowy jako kubistyczny model. Malował go wielokrotnie w różnych wariantach, a także wykonywał rzeźby z połamanymi skrzypcami, gitarami itp. wewnątrz przezroczystych bloków akrylowych (perspex).

Przykłady:

• martwe natury ze skrzypcami i gitarami — powtarzający się motyw i laboratorium formalne Braque’a;
• obrazy z zastosowaniem papier collé (wklejanych fragmentów papieru i tkanin) — przykład syntetycznego podejścia do kubizmu;
• rzeźby osadzone w przezroczystych blokach akrylowych oraz drobne formy rzeźbiarskie traktujące instrument jako bryłę;
• seria prac z lat 1908–1914 ilustrująca przejście od wpływów Cézanne’a do analitycznego kubizmu;
• późniejsze martwe natury powojenne, w których Braque łączył klasyczną estetykę z kubistyczną analizą przestrzeni.

Jego twórczość pozostaje przedmiotem badań i licznych wystaw; Braque jest dziś powszechnie uznawany za jednego z artystów, którzy na trwałe ukształtowali sposób myślenia o obrazie w sztuce nowoczesnej.

Pytania i odpowiedzi

P: Kim był Georges Braque?

P: Czym jest kubizm?

P: Jak powstał termin kubizm?

P: Jaki był wkład Braque'a w kubizm?

P: Jaka była opinia Ernsta Gombricha na temat kubizmu?

P: Czy kubizm rozprzestrzenił się poza Paryż?

P: Jaki jest przykład idei złamanego instrumentu strunowego Braque'a?

Szukaj według litery