Le Sacre du Printemps (Święto wiosny) — balet Igora Strawińskiego, 1913
Le Sacre du Printemps (Święto wiosny) — kontrowersyjny balet Igora Strawińskiego z 1913: przełomowa muzyka, burzliwa premiera i trwały wpływ na historię baletu.
Święto wiosny (Le Sacre du Printemps) to przełomowy balet w dwóch częściach, skomponowany i opracowany muzycznie przez Igora Strawińskiego. Opowiada o pogańskim rytuale mającym zapoczątkować wiosnę, którego kulminacją jest ofiarowanie wybranej dziewczyny — tzw. ofiarnej panny. Utwór trwa około 30–35 minut i odznacza się wyjątkowo intensywną rytmiką, dużą orkiestracją oraz śmiałymi rozwiązaniami harmonicznymi, które zrewolucjonizowały muzykę XX wieku.
Galeria obrazów
10 Obrazy
Powstanie i premiera
Balet powstał na potrzeby zespołu Ballets Russes Serge'a Diagilewa. Scenografię i kostiumy zaprojektował Nicholas Roerich. Premiera odbyła się 29 maja 1913 roku w Théâtre des Champs-Élysées w Paryżu, w organizacji Diagilewa. Próby kostiumowe i niektóre fragmenty wzbudziły zainteresowanie krytyki, jednak pierwsze wykonanie spotkało się z gwałtowną reakcją publiczności — podczas premiery doszło do zamieszek i gorącej, chaotycznej dyskusji wśród widzów, które przeszły do historii jako tzw. skandal paryski. Źródłem kontrowersji były nowatorskie środki muzyczne, ostre dysonanse oraz prowokacyjna choreografia.
Muzyka i cechy kompozycji
Strawiński zastosował tu bardzo rozbudowaną orkiestrację, z silnym akcentem na sekcję perkusyjną i stosowanie nietypowych rejestrów (np. znane otwarcie na fagocie w wysokim rejestrze). Muzyka charakteryzuje się:
- złożonymi, nieregularnymi rytmami i akcentami, polirytmią oraz ostinatami;
- śmiałą harmonią i dysonansami, które podkreślają dzikość i pierwotność obrzędu;
- surową dynamiką i skrajną ekspresją, które tworzą napięcie prowadzące do dramatycznego finału.
Strawiński przygotował utwór przede wszystkim jako muzykę baletową, lecz już wkrótce stał się również dziełem koncertowym; orkiestralne wykonania i instrumentacje przyczyniły się do szybkiego rozpropagowania kompozycji poza sceną baletową.
Choreografia i scenografia
Choreografię pierwotnej wersji przygotował Waslava Niżyńskiego. Jego układy, oparte na kanciastych, prymitywnych formach ruchu, podkreślały rytmiczną naturę muzyki i odwoływały się do wyobrażenia archaicznych, plemiennych obrzędów. Strawiński później krytykował niektóre aspekty inscenizacji — między innymi twierdził, że Niżyński nie zawsze rozumiał strukturę muzyczną — jednak to właśnie połączenie muzyki, choreografii i scenografii Roericha uczyniło spektakl wyrazistym i niezapomnianym.
Recepcja, rewizje i wpływ
Początkowo przedstawienia, mimo chaosu na premierze, wystawiano jedynie sporadycznie (zaledwie kilka razy w 1913 roku) z powodu trudności wykonawczych i kontrowersji. Balet ożywiono w 1920 roku w reżyserii Ballets Russes; przed wznowieniem Strawiński prezentował muzykę także w formie koncertowej. Oryginalna choreografia Niżyńskiego została w znacznej mierze zapomniana, dlatego w rewizjach z lat 20. choreografie projektowali inni twórcy — m.in. Léonide Massine, który nie widział pierwotnych przedstawień i stworzył własną wersję tańców; ta wersja uzyskała aprobatę Strawińskiego.
Wpływ Święta wiosny jest ogromny: utwór zmienił rozumienie rytmu, akcentu i formy w muzyce współczesnej, miał też trwały wpływ na rozwój choreografii i sztuki scenicznej. Kompozycja bywała adaptowana, aranżowana i wykorzystywana w filmie oraz kulturze masowej — najbardziej znanym przykładem jest fragment użyty w 1940 roku przez Walt Disney w filmie animowanym Fantasia, gdzie muzyka ilustrowała sceny z dinozaurami i wulkanami.
Dziedzictwo i rekonstrukcje
Zachowanie i odtworzenie oryginalnej choreografii Niżyńskiego stało się przedmiotem badań i rekonstrukcji w XX wieku; prace takie pozwoliły lepiej zrozumieć pierwotny charakter spektaklu. Dzieło nadal bywa wystawiane przez najważniejsze zespoły baletowe świata w różnych interpretacjach choreograficznych, a jego partytura pozostaje jednym z kanonicznych punktów odniesienia dla kompozytorów, choreografów i badaczy muzyki XX wieku.
Święto wiosny to nie tylko balet — to kamień milowy nowoczesnej estetyki muzycznej i scenicznej, który w dalszym ciągu inspiruje i prowokuje wykonawców oraz słuchaczy na całym świecie.
Muzyka Strawińskiego
Muzyka trwa około 40 minut i jest podzielona na dwie części. Ma podtytuł "Pictures from Pagan Russia". Strawiński wpadł na pomysł skomponowania muzyki, która była o wiejskich ludziach z dawnych czasów w Rosji, którzy tańczyli obrzęd płodności. To znaczy: ceremonia, która ma przynieść szczęście do przyszłorocznych zbiorów. W tym starożytnym rosyjskim tańcu jedna młoda dziewczyna jest wybierana do tańca i tańca aż do śmierci. Ona jest ofiarą. Ona jest ofiarą dla boga wiosny.
Jak Strawiński napisał partyturę
Malarz Nicholas Roerich rozmawiał ze Strawińskim o pomyśle na ten balet w 1910 roku. Strawiński zaczął zapisywać pomysły muzyczne jeszcze w czasie pracy nad swoim baletem "Ognisty ptak". Następnie pracował nad Pietruszką. W 1912 roku mógł skupić się na Święcie Wiosny. Wszystkie te balety zostały skomponowane do "Palety Russesa" Siergieja Diagilewa. Była to bardzo znana grupa rosyjskich tancerzy, którzy pracowali w Europie, głównie w Paryżu.
Pierwsze przedstawienie
Święto wiosny zostało po raz pierwszy wykonane przez Ballets Russes 29 maja 1913 roku w Théâtre des Champs-Élysées w Paryżu. Dyrygentem był Pierre Monteux. Publiczność była zszokowana prymitywnym rodzajem tańca i nieregularnymi rytmami oraz dziwnymi dźwiękami orkiestrowymi i niezwykłymi akordami. Choreografia Nijinsky'ego tak bardzo różniła się od klasycznego baletu. Nijinsky miał trudności w pracy ze Strawińskim, a także w pracy z muzyką.
Carl Van Vechten opisał tę scenę w następujący sposób:
"Pewna część publiczności była podekscytowana tym, co uważała za bluźnierczą próbę zniszczenia muzyki jako sztuki i, ogarnięta gniewem, zaczęła bardzo szybko po podniesieniu kurtyny, by zadzwonić do kotów i dać słyszalne sugestie co do tego, jak powinien przebiegać spektakl. Orkiestra grała niesłyszalnie, z wyjątkiem sporadycznych przypadków, w których dochodziło do lekkiego zastoju. Młody mężczyzna, siedzący za mną w pudle, wstał w trakcie trwania baletu, aby umożliwić sobie lepsze widzenie. Intensywne podniecenie, pod jakim pracował, zdradziło się obecnie, gdy zaczął rytmicznie bić pięściami na mojej głowie. Moje emocje były tak wielkie, że przez jakiś czas nie czułem ciosów".
Marie Rambert słyszała, jak ktoś z galerii wołał: "Un docteur... un dentiste... deux docteurs..." Drugie przedstawienie (4 czerwca) było na szczęście mniej burzliwe, a według Maurice'a Ravela można było usłyszeć całą pracę.
Skomplikowana muzyka i gwałtowne kroki taneczne sprawiły, że niektóre z nich buczały. Zaczęli krzyczeć i gwizdać. Kłócili się, a inni ludzie, którzy to lubili, odpierali. Potem niektórzy zaczęli walczyć. W końcu wezwano policję. Stravinksy był bardzo zdenerwowany i wybiegł z teatru. Spektakl był skandalem, ale to rzeczywiście wzbudziło ciekawość ludzi i wkrótce balet stał się bardzo sławny. W tym sezonie balet został wystawiony sześć razy i nie było już żadnych przerw podczas innych spektakli.
Tematyka
Święto wiosny podzielone jest na dwie części, a każda z nich ma kilka sekcji:
- Część 1: Adoracja Ziemi
We wstępie słyszymy nadejście wiosny. Fagot zaczyna się samoistnie na bardzo wysokiej nucie. Stopniowo inne instrumenty przyłączają się do niego, aż zabrzmi to jak rój owadów i inne wiosenne odgłosy.
W The Auguries of Spring - Dances of the Young Girls słyszymy dwa akordy grane razem, każdy akord jest w innej tonacji. Akord ten, który jest w dwóch klawiszach jednocześnie, jest wytłoczony przez smyczki i osiem rogów. Na cor anglais słychać kołyszącą się melodię.
Prowadzi to do The Game of Capture, w której słyszymy trąbkę piccolo (mały rodzaj trąbki).
Okrągłe tańce wiosny to wiejska melodia na wysokich i niskich klarnetach, po której następuje powolny taniec na smyczki i wiatr drzewny. Potem jest duży hałas, a potem znów cisza.
Gry rywalizujących plemion wykorzystują kotły, nisko dęte instrumenty dęte i rogi do opisu wściekłych plemion.
Procesja Mędrca jest wejściem człowieka mądrego (mędrca). Wbudowuje się ona w wielką kulminację.
Adoracja Ziemi - Mędrzec jest krótką, bardzo cichą muzyką, prowadzącą do
Taniec Ziemi, który prowadzi część pierwszą do dzikiego końca.
- Część 2: Ofiara
Wprowadzenie opisuje noc. Dużo akordów w kilku klawiszach jednocześnie prowadzi do melodii w smyczkach.
Tajemnicze Kręgi Młodych Dziewcząt. Tutaj wybiera się jedną dziewczynę, by umarła. Sześć solowych skrzypiec gra tę melodię, słychać flet altowy. Trąbki i rogi z wyciszeniami przerywają krąg. Potem jedenaście ciężkich uderzeń na smyczki i bębny prowadzi do...
Gloryfikacja Wybrańca. To wielki, ekscytujący taniec z głośnymi rogami i kotłami oraz bębnem basowym.
Przywołanie Przodków. Starsi (mędrcy) przybywają na majestatyczne akordy na wietrze i mosiądzu
Rytualne działanie przodków. Słyszymy ciche, tykające akordy i duet na cor anglais i flet altowy. Potem trąbki i rogi, a na koniec klarnety.
Ofiarny taniec Wybrańca. "Wybraniec" tańczy sam na śmierć. Muzyka jest bardzo energetyczna, z bardzo nieregularnymi rytmami i sygnaturami czasowymi, które zmieniają się niemalże w każdym takcie. Utwór kończy się wielką kulminacją.
Charakterystyka muzyczna
Muzyka Strawińskiego ma wiele złożonych harmonii z dysonansowymi dźwiękami. Istnieją przejścia z polirytmami (kilka rytmów na raz) oraz polytonalnością (muzyka w kilku klawiszach na raz). Podpisy czasowe ulegają ciągłym zmianom, często stosuje ostinati (powtarzające się wzory).
Strawiński chciał, aby jego muzyka opisywała uwalnianie dużej ilości energii. Większość kompozytorów zrobiłaby to przy użyciu dużej ilości instrumentów perkusyjnych. Jednak mimo, że do gry na kotłach potrzeba dwóch graczy, nie ma zbyt wielu innych instrumentów perkusyjnych. Zamiast tego, cała orkiestra staje się rodzajem instrumentu perkusyjnego. Poza tym muzyka często brzmi jak rosyjska muzyka ludowa.
Oprzyrządowanie
Święto wiosny wykorzystuje bardzo dużą orkiestrę z kilkoma niezwykłymi instrumentami. Na scenie jest prawie 100 osób grających ten utwór. Poniżej znajduje się lista użytych instrumentów:
- dęte drewniane: piccolo, 3 flety (3. podwójny piccolo 2), flet altowy, 4 oboje (4. podwójny cor anglais 2), cor anglais, klarnet w E-flat i D, 3 klarnety w B-flat, A (3. podwójny klarnet basowy 2), klarnet basowy, 4 fagoty (4. podwójny kontrabassoon 2), kontrabassoon
- mosiądz: 8 rogów w kształcie litery F (7 i 8 podwójnych tub Wagnera w kształcie litery B), trąbka w kształcie litery D, 4 trąbki w kształcie litery C (4 podwójnej trąbki basowej w kształcie litery E), 3 puzony, 2 tuby
- perkusja: kotły (2 graczy, z minimum 5 bębnami, w tym kotły piccolo), bęben basowy, cymbały, tam-tam, krotale (antyczne cymbały) w A-flat i B-flat, trójkąt, tamburyn, guiro
- Struny: skrzypce (i), (ii), (14), altówki (12), wiolonczele (10), kontrabasy (8)
Taniec
| Popołudnie Fauna (1912) |
| · v · t · e |
Choreografia Nijinsky'ego była uważana za niemal tak samo szokującą jak muzyka. Idea jest następująca: plemię poświęca młodą dziewicę każdego roku na wiosnę, aby zadowolić swoich bogów i sprawić, że plony będą dobrze rosły. Tancerze przyjmują postawę (pozycję) z gołębiami, ich ruchy są ciężkie. Poruszają się razem w grupach; ich ruchy są jak rytuał. Wyglądają jak prymitywne plemię wykonujące rytuał. Rytuał porusza się w kierunku ofiary z dziewczyny. Święto wiosny jest ogniwem łączącym balet klasyczny z tańcem współczesnym. s. 395
Rekonstrukcja baletu
Choreografia Nijinsky'ego nie była zbyt dobrze utrzymana, ale w ostatnich latach podejmowano starania, aby zrekonstruować jego spektakl, używając kostiumów i scenografii, które wyglądają jak oryginalne z 1912 roku.
Fantasia
Święto wiosny stało się jeszcze bardziej popularne, gdy Walt Disney wykorzystał część muzyki w swoim filmie animowanym Fantasia w 1940 roku. Jest ona wykorzystywana w filmie do opisu wczesnego życia na planecie Ziemia, po której krążyły dinozaury.
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest Święto wiosny?
A: Święto wiosny (Le Sacre du Printemps) to balet w dwóch częściach, napisany na sezon paryski 1913 roku przez zespół Ballets Russes Sergiusza Diagilewa.
P: Kto napisał muzykę do baletu?
A: Muzykę do baletu napisał Igor Strawiński.
P: Kto ułożył choreografię?
A: Choreografią zajął się Vaslav Nijinsky, stosując styl, który nie był tradycyjną formą baletową, lecz tym, co wyobrażał sobie jako prymitywny rytuał.
P: Kto zaprojektował scenografię i kostiumy?
O: Scenografię i kostiumy zaprojektował Mikołaj Roerich.
P: Kiedy został wystawiony po raz pierwszy?
O: Po raz pierwszy Balety Rosyjskie Diagilewa wystawiły go w Teatrze Pól Elizejskich w Paryżu 29 maja 1913 roku.
P: Jak ludzie reagowali na jej premierowe wykonanie?
O: Premierowe przedstawienie spotkało się z tumultem i zamieszkami, które uspokoiła dopiero kreacja Marie Piltz jako ofiarnej panny. Kolejne przedstawienia były przyjmowane z coraz większym uznaniem, ale ze względu na duże trudności, spektakl mógł być wystawiony tylko sześć razy.
P: Czy kiedykolwiek doszło do wznowienia tego baletu?
O: Tak, w 1920 r. Ballets Russes wznowiło balet, w którym Leonide Massine przerobił tańce Niżyńskiego, które następnie zostały zatwierdzone przez Strawińskiego, ponieważ zostały zapomniane. W 1940 roku Walt Disney wykorzystał część jego muzyki w Fantazji do segmentu filmu animowanego przedstawiającego zdrewniałe dinozaury i tlące się wulkany.
Powiązane artykuły
Autor
AlegsaOnline.com Le Sacre du Printemps (Święto wiosny) — balet Igora Strawińskiego, 1913 Leandro Alegsa
URL: https://pl.alegsaonline.com/art/98744