Skrzypce — budowa, technika gry i znaczenie w muzyce
Kompendium o skrzypcach: budowa, strojenie, technika, krótka historia, zastosowania w orkiestrze i muzyce rozrywkowej oraz podstawy konserwacji.
Przegląd
Skrzypce to niewielki instrument smyczkowy o czterech strunach, powszechnie uważany za najwyżej brzmiący człon rodziny smyczkowej. Gra się na nich przy pomocy smyczka, pocierając nim o struny aby wydobyć dźwięk. Standardowe strojenie strun to kwartowo-piątowy ciąg G, D, A, E, choć w praktyce spotyka się także odstrojenia dla potrzeb stylów tradycyjnych lub współczesnych aranżacji. Instrument trzyma się między obojczykiem a podbródkiem, co umożliwia swobodną pracę obu rąk i precyzyjne palcowanie.
Galeria obrazów
10 Obrazy
Budowa i części
Typowe skrzypce składają się z pudła rezonansowego o charakterystycznym kształcie, szyi, podstrunnicy i główki z kołkami. Brak progów odróżnia je od instrumentów takich jak gitara — nie ma tam stałych punktów odniesienia, dlatego intonacja zależy od ucha grającego i palcowania. Palcowanie wykonuje się lewą ręką, natomiast smyczkowanie prawą. W konstrukcji ważne są mostek, dusza (soundpost), struny, podbródek i miękki futerał, które decydują o brzmieniu i wygodzie gry.
Technika gry i podstawy wykonawstwa
Wykonywanie dźwięków na skrzypcach opiera się na połączeniu precyzyjnego palcowania lewej ręki i kontroli smyczka prawą ręką, przy czym mówimy o pracy lewej ręki dla pozycjonowania palców na podstrunnicy oraz o różnych typach smyczkowania: legato, spiccato, detache czy staccato. W przeciwieństwie do instrumentów z progami, skrzypce nie mają progów, co daje dużą elastyczność w intonacji i artykulacji, ale wymaga długiego treningu słuchowego. Instrument ten jest równocześnie najczęściej opisywany jako najwyżej brzmiący w standardowym zestawie smyczkowym.
Historia i rozwój
Współczesne skrzypce ukształtowały się w Europie w XVI–XVII wieku, z ważnym ośrodkiem w Cremonie, gdzie pojawili się znani lutnicy. Ich postać przyjęła formę zbliżoną do dzisiejszej około czterech stuleci temu. Równoległe tradycje instrumentów smyczkowych istniały wcześniej w wielu regionach świata, jednak to skrzypce zyskały szczególne znaczenie w muzyce zachodniej, rozwijając repertuar solowy oraz technikę gry, która stała się podstawą szkolenia muzycznego.
Zastosowania i repertuar
Skrzypce pełnią rozmaite role: od solowych koncertów, przez kameralistykę, po partie w orkiestrze symfonicznej, gdzie zwykle rozdzielone są na grupy "pierwszych" i "drugich" skrzypiec. Wielu kompozytorów pisało z myślą o skrzypcach zarówno w muzyce klasycznej, jak i w gatunkach ludowych czy rozrywkowych. Instrument odnajduje się także w stylach nietypowych dla tradycyjnego repertuaru, na przykład w jazzie lub we współczesnych eksperymentach brzmieniowych. Skrzypce występują w muzyce europejskiej i w różnych tradycjach Bliskiego Wschodu i Azji, gdzie odgrywają ważną rolę w ekspresji melodycznej.
Lutnictwo, konserwacja i terminologia
Osobami zajmującymi się wykonywaniem i naprawą skrzypiec są lutnicy. Przegląd i regulacja instrumentu obejmuje kontrolę naciągu strun, ustawienie mostka, regulację duszy, naprawy pęknięć i wymianę strun. W mowie potocznej skrzypce bywają nazywane skrzypcami lub używa się formy „skrzypek” dla osoby grającej. W języku potocznym istnieje także rzeczownik używany jako przezwisko dla instrumentu, szczególnie w kontekstach muzyki ludowej. W orkiestrze skrzypce stanowią często największą sekcję, a ich rola w budowaniu barwy i prowadzeniu linii melodycznej jest nie do przecenienia.
- Główne części: pudło rezonansowe, szyja, podstrunnica, mostek, struny.
- Typowe strojenie: G–D–A–E.
- Popularne style gry: klasyczny, kameralny, folk, jazz, eksperymentalny.
Więcej materiałów i zasobów edukacyjnych można znaleźć w literaturze specjalistycznej oraz na stronach poświęconych instrumentom orkiestr i technice wykonawczej. Dla osób początkujących rekomenduje się regularne ćwiczenia intonacji i artykulacji oraz konsultacje z nauczycielem i lutnikiem.
Praktyczne porady dotyczące strojenia, doboru smyczka i doboru strun opisane są w przewodnikach dla uczniów i profesjonalistów; warto zapoznać się też z przykładami repertuaru solowego i kameralnego, gdzie skrzypce odgrywają rolę solowego instrumentu oraz z analizami partytur muzyki orkiestrowej, które pokazują różnorodność zastosowań skrzypiec.
Dla inspiracji można posłuchać nagrań wielkich solistów i orkiestr, a także eksplorować tradycje regionalne, w których skrzypce zachowały unikalne techniki i brzmienia.
Historia
Słowo "skrzypce" odnosi się do słowa "viol". Skrzypce nie zostały wykonane bezpośrednio z instrumentów zwanych altówkami. Słowo "skrzypce" pochodzi od środkowołacińskiego słowa vitula. Oznacza ono instrument strunowy. Słowo to jest również uważane za źródło germańskiego "skrzypca". Współczesne europejskie skrzypce zmieniały się z biegiem czasu z wielu różnych instrumentów smyczkowych. Zostały one przywiezione z Bliskiego Wschodu i Cesarstwa Bizantyjskiego. Najprawdopodobniej pierwsi twórcy skrzypiec przejęli pomysły z trzech rodzajów współczesnych instrumentów. Są to: używany od X wieku rebec, renesansowy skrzypce i lira da braccio. Instrumenty te były trzymane pod brodą i smyczkowane.
W XVII wieku istniało kilka rodzin lutników, które były bardzo dobre w robieniu instrumentów. Najbardziej znanymi lutnikami byli Stradivarius, Amati i Guarneri. Niektóre z instrumentów, które ci lutnicy wykonali, są tu obecne do dziś. Są one przechowywane w muzeach na całym świecie. Są to jedne z najlepszych istniejących instrumentów. Mogą mieć ceny ponad milion dolarów.
Budowa
Największą część skrzypiec stanowi drewniany korpus. Działa on jak pudło rezonansowe. Sprawia, że wibrujące struny brzmią głośniej. Wiele części skrzypiec nosi nazwy części korpusu. Przód nazywany jest "brzuchem". Tył nazywany jest "plecami". Boki to "żebra". Smyczki biegną od szczytu "szyi" w dół "podstrunnicy" i dalej do "ogona". Sznurki przechodzą przez mostek w połowie drogi między końcem podstrunnicy a częścią tylną. Mostek nie jest przymocowany do skrzypiec. Utrzymywany jest na miejscu przez struny. Smyczki utrzymują go na miejscu, ponieważ są tak ciasne. Jeśli struny są całkowicie poluzowane, mostek nie pozostanie na miejscu. Mostek pomaga wysłać wibracje strun w dół do korpusu instrumentu. Wewnątrz korpusu znajduje się "słupek dźwiękowy". Jest to mały kawałek drewna. Wygląda jak mały palec. Idzie od brzucha do tyłu. Słupek dźwiękowy jest również przytrzymywany na miejscu przez struny. W środku brzucha znajdują się dwa długie, zakrzywione otwory. Nazywają się one "f holes". To z powodu ich kształtu. Górna część strun jest nawinięta wokół kołków. Skrzypce można dostroić obracając kołki. Sam wierzchołek szyi nazywany jest zwojem. Skrzypce mają dzisiaj również podbródek. Pomaga to trzymać skrzypce przy ramieniu gracza. Można również użyć podpórki na ramię. Są one teraz wykonane z pianki. Mają specjalne nogi, które utrzymują je na skrzypcach. Wielu początkujących graczy woli używać zamiast nich gąbki i elastycznej opaski.
Aby łatwiej było dostroić skrzypce, wiele osób uważa za pomocne posiadanie "regulatorów" do "dostrajania", gdy struna jest tylko lekko przesterowana. Regulatory te przechodzą przez otwory w części tylnej. Zatrzymują one przesuwanie się strun podczas strojenia.
Sznurki były kiedyś zrobione z jelita. Obecnie są one w większości wykonane ze stali lub nylonu. Regulatory mogą być używane tylko z niektórymi sznurkami. Przód korpusu skrzypiec jest wykonany ze świerku. Tył i boki korpusu wykonane są z klonu. Smyczek może być wykonany z kilku rodzajów drewna. Przykładem może być pernambuco. Niektórzy gracze używają dziś łuków wykonanych z włókna węglowego. Smyczek jest nawleczony na włosie końskie (włos koński to włos, który pochodzi z tyłu głowy konia, znany także jako grzywa lub z jego ogona).
Grając
Potrzeba lat praktyki, aby stać się dobrym skrzypkiem. Początkujący będzie zaczynał od utworów lub ćwiczeń, które nie wymagają precyzyjnej lub skomplikowanej techniki w prawej lub lewej ręce. Przykładami utworów, które nie wymagają doskonałej techniki są Twinkle Twinkle Little Star Mozarta, Children's Song (Niemiecka melodia ludowa) oraz Over the Rainbow. Podczas tych "prostych" piosenek skrzypaczka będzie rozwijać podstawowe umiejętności niezbędne dla wszystkich innych technik, takich jak właściwe trzymanie skrzypiec i smyczka. W miarę jak muzyk będzie rozwijał coraz większą pewność siebie i umiejętności zarówno w lewej jak i prawej ręce, utwory i ćwiczenia będą stawały się coraz trudniejsze. W razie potrzeby nauczą się też technik i umiejętności, które poprawią ich grę. Vibrato, płynne zmiany smyczka w prawej ręce i przesuwanie się.
Skrzypaczka musi nauczyć się wkładać palce dokładnie w odpowiednie miejsce, aby muzyka była "dostrojona". To się nazywa intonacja. Muzyk nauczy się również vibrato. Zmienia to nieco intonację każdej nuty, czyniąc ją nieco ostrzejszą (wyższą), potem nieco bardziej płaską (niższą), wytwarzając rodzaj chybotania. Jest to ważne w wielu stylach muzycznych, aby stworzyć nastrój.
Oprócz skubania (pizzicato), istnieje wiele efektów specjalnych. Niektóre z nich to glissando, portamento i harmoniczne. Jest też podwójne zatrzymanie, akordy i strojenie scordatury.
Na skrzypcach można grać na stojąco lub siedząco. Podczas grania muzyki solowej skrzypaczka zazwyczaj stoi. Podczas gry w muzyce kameralnej lub w orkiestrze skrzypaczka siedzi, ale nie zawsze tak było. Siedząc, skrzypaczka może być zmuszona do obrócenia prawej nogi, aby nie przeszkadzała ona w smyczku.
Muzyka
W XVII i XVIII wieku kompozytorzy napisali wiele muzyki na skrzypce solo. Wielu z tych kompozytorów pochodziło z Włoch. Oni sami byli skrzypcami. Niektórzy z tych skrzypków to Corelli, Vitali, Vivaldi, Veracini, Geminiani, Locatelli i Tartini. W Niemczech Schmelzer i Biber napisali bardzo wirtuozowską muzykę skrzypcową. Później, na początku XVIII wieku, Bach i Handel napisali wiele arcydzieł na skrzypce.
W okresie muzyki klasycznej, wielcy kompozytorzy Haydn, Mozart i Beethoven pisali solowe utwory na skrzypce. Napisali też dużą ilość muzyki kameralnej, zwłaszcza kwartety smyczkowe.
W okresie romantyzmu powstało wiele wirtuozowskich dzieł skrzypcowych. Są wśród nich koncerty Mendelssohna, Saint-Saënsa, Brahmsa, Brucha, Wieniawskiego, Czajkowskiego i Dvořáka. W XX wieku powstało wiele utworów wirtuozowskich. Elgar, Sibelius, Szymanowski, Bartók, Strawiński, Berg, Prokofiew, Szostakowicz, Hindemith, Penderecki. W XIX wieku najbardziej znanym skrzypkiem był Niccolò Paganini. Komponował i grał muzykę skrzypcową, która była trudniejsza niż wszystko, co zostało napisane wcześniej. Ludzie porównywali go do diabła, ponieważ potrafił grać tak błyskotliwie, a także dlatego, że wyglądał na szczupłego i dziwnie poruszał ciałem.
W ostatnich latach skrzypce wykorzystywane są również w grze jazzowej. Stéphane Grappelli był z tego powodu szczególnie znany.
Słynni skrzypkowie
Do najbardziej znanych skrzypków ubiegłego wieku należą Fritz Kreisler, Jascha Heifetz, David Oistrakh, Yehudi Menuhin, Ida Haendel i Isaac Stern. Dziś do największych graczy należą Itzhak Perlman, Maxim Vengerov, Vadim Repin, Nigel Kennedy, Hilary Hahn, Joshua Bell i skrzypaczka Sara Watkins.
Powiązane strony
- Instrument okresowy
- Instrument strunowy
Pytania i odpowiedzi
P: Co to są skrzypce?
O: Skrzypce to instrument strunowy z czterema strunami, które są zwykle nastrojone na nuty G, D, A i E. Trzyma się je między lewym obojczykiem a brodą i gra się na nich smyczkiem, palcując (naciskając na struny) lewą ręką.
P: Jak stare są współczesne skrzypce?
O: Współczesne skrzypce mają około 400 lat.
P: Kto gra na skrzypcach?
A: Osoba, która gra na skrzypcach, nazywana jest skrzypkiem.
P: Co to znaczy "grać na skrzypcach"?
O: "Fiddle" oznacza "grać na skrzypcach", co może być używane jako przydomek dla gry na skrzypcach. Powszechnie używa się go, mówiąc o muzyce ludowej, ale może być używany we wszystkich gatunkach muzycznych.
P: Kto robi lub naprawia skrzypce?
O: Osoba, która robi lub naprawia skrzypce, nazywa się lutnikiem.
P: Ile instrumentów składa się na orkiestrę?
A: Prawie połowa wszystkich instrumentów w orkiestrze to skrzypce, które dzielą się na dwie części - pierwsze skrzypce i drugie skrzypce.
P: Jaką rolę odgrywały w muzyce europejskiej?
O:Skrzypce były bardzo ważne w muzyce europejskiej i arabskiej, przed ich rozwojem prawie 400 lat temu żaden inny instrument nie odgrywał tak ważnej roli w Europie. Prawie każdy kompozytor pisał na nie, czy to jako instrument solowy, muzykę kameralną, orkiestrową, ludową czy nawet jazzową .
Powiązane artykuły
Autor
AlegsaOnline.com Skrzypce — budowa, technika gry i znaczenie w muzyce Leandro Alegsa
URL: https://pl.alegsaonline.com/art/105481